bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2014, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Opkomende markten

Wereld
Opgave 1 − Opkomende markten
Gebruik de atlas.
De vier grootste opkomende markten worden aangeduid als de
BRIC-landen. Aan de BRIC-landen worden in de atlas nog drie landen
toegevoegd. Deze landen en de BRIC-landen hebben een demografisch
kenmerk gemeenschappelijk, dat er samen met de snelle economische
groei voor zorgt dat deze landen de grote opkomende markten zijn.
12p
Geef aan
− welke drie landen in de atlas aan de BRIC-landen worden toegevoegd;
− welk demografisch kenmerk deze landen met de BRIC-landen
gemeenschappelijk hebben.
De BRIC-landen kennen de laatste jaren een snel groeiende economie.
De economie in veel traditionele centrumlanden groeit de laatste jaren
echter niet of nauwelijks.
Eén van de oorzaken voor die niet of nauwelijks groeiende economie is de
demografische situatie in deze landen.
22p
Leg uit dat de demografische situatie in veel traditionele centrumlanden
niet gunstig is voor economische groei.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
De economische groei in Rusland komt voor een groot deel op een
andere manier tot stand dan de economische groei in China en India.
31p
Op welke manier komt de economische groei in Rusland vooral tot stand?
Gebruik de atlas.
Naast overeenkomsten bestaan er tussen de vier BRIC-landen ook grote
verschillen, bijvoorbeeld in de levensomstandigheden.
42p
Geef aan
− welke indicator het meest geschikt is om de levensomstandigheden
tussen landen te vergelijken;
− in welk BRIC-land de levensomstandigheden volgens deze indicator
het best zijn;
− in welk BRIC-land de levensomstandigheden volgens deze indicator
het slechtst zijn.
Het laatste decennium investeren bedrijven uit de BRIC-landen in
toenemende mate in westerse landen. Dit doen ze bijvoorbeeld door
westerse bedrijven over te nemen.
52p
Geef twee redenen waarom bedrijven uit de BRIC-landen westerse
bedrijven overnemen.

opgave 2Opgave 2 − Cultuurgebieden

Gebruik de atlas.
Op de atlaskaarten 241A en 241B wordt de wereld op verschillende
manieren ingedeeld in deelgebieden. Indonesië wordt op de twee kaarten
tot een ander cultuurgebied gerekend.
61p
Welk criterium is op kaart 241B gebruikt om Indonesië in te delen?
Gebruik de atlas.
Op atlaskaart 241B wordt dwars door de Filipijnen een grens getrokken.
72p
Geef aan
− waarom een deel van de Filipijnen tot het westers cultuurgebied
gerekend wordt;
− uit welke atlaskaart je dit kunt afleiden.
Groot-Brittannië heeft in het verleden veel koloniën gehad. Enkele
voormalige koloniën, zoals Australië en Canada, worden op atlaskaart
241B gerekend tot het westers cultuurgebied. Andere voormalige koloniën
zoals Kenia en India worden dat niet.
82p
Beredeneer dat de indeling bij het westers cultuurgebied verband houdt
met het type kolonie dat Australië en Canada waren.
Gebruik de atlas.
Het Caribisch gebied wordt op atlaskaart 241A ingedeeld bij het
cultuurgebied Latijns-Amerika. Toch wordt het Caribisch gebied soms ook
als een apart cultuurgebied beschouwd.
92p
Beredeneer met behulp van een atlaskaart over Latijns-Amerika dat je het
Caribisch gebied ook als een apart cultuurgebied kunt beschouwen.

opgave 3Opgave 3 − Schuivende platen in Nieuw-Zeeland

Aarde
Opgave 3 − Schuivende platen in Nieuw-Zeeland
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
Zowel het Noordereiland als het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland worden
regelmatig getroffen door aardbevingen.
102p
Leg uit op welk van deze twee eilanden alleen ondiepe aardbevingen
voorkomen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 1.
In de vulkanische zone op het Noordereiland stijgt magma op richting het
aardoppervlak. Ten oosten van de vulkanische zone gebeurt dit niet.
112p
Leg uit dat ten oosten van de vulkanische zone geen magma opstijgt
richting het aardoppervlak.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 2 en kaartblad 170-171.
De foto’s in bron 2 zijn, in willekeurige volgorde, van de bergen
Aoraki/Mount Cook, Ruapehu en Taranaki/Mount Egmont.
122p
Welke foto (a, b of c) is van de berg Aoraki/Mount Cook?
Geef een argument voor je keuze.
Gebruik kaartblad 216.
Nieuw-Zeeland maakt deel uit van de ‘ring van vuur’. Dit is een zone
rondom de Grote Oceaan waar veel subductie plaatsvindt. De kaarten
216A tot en met D geven elk een aanwijzing voor het optreden van
subductie in de ‘ring van vuur’.
133p
Neem de letters A tot en met D over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter een aanwijzing die de betreffende atlaskaart geeft
voor het optreden van subductie in de ‘ring van vuur’.

opgave 4Opgave 4 − Cappadocië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
In het midden van Turkije ligt de regio Cappadocië. Miljoenen jaren
geleden was hier sprake van actief vulkanisme, waarbij een 150 meter
dikke laag van vulkanische gesteenten werd gevormd. In deze gesteenten
is vooral door erosie een kenmerkend landschap ontstaan van pilaren of
‘schoorstenen’ (zie bron 1). Deze schoorstenen bestaan onder andere uit
lagen van tufsteen (aan elkaar gekitte vulkanische as) en lava.
Gebruik bron 1.
De gesteenten waaruit de pilaren of ‘schoorstenen’ bestaan, zijn niet
allemaal even hard.
141p
Welk van de gesteenten a, b of c is het zachtst?
Cappadocië kent een steppeklimaat en is één van de droogste delen van
Turkije. Toch vindt er veel erosie door stromend water plaats. Dit wordt
onder andere veroorzaakt door het zachte gesteente en het aanwezige
reliëf.
152p
Geef nog twee oorzaken die bijdragen aan de erosie door stromend water
in Cappadocië.
Gebruik kaartblad 222.
In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander
klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat
voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië.
162p
Geef aan
− welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland
van Turkije voorkomt;
− waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt
dan in Cappadocië.
Gebruik de atlas.
Hieronder staan twee stellingen die betrekking hebben op Cappadocië.
stelling 1: Cappadocië is binnen Turkije één van de meest kwetsbare
gebieden voor verwoestijning.
stelling 2: In Cappadocië is het in januari zo koud dat er sneeuw kan
blijven liggen.
172p
Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad.
Geef achter elk cijfer aan
− of de stelling juist of onjuist is;
− welke atlaskaart het meest geschikt is om dit aan te tonen.

opgave 5Opgave 5 − Klimaatverschillen

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Klimaatverschillen
Gebruik de atlas.
Behalve het tropisch regenwoudklimaat (Af) komen in Indonesië nog twee
klimaten voor.
182p
Geef aan
− welke twee klimaten dat zijn;
− wat voor elk van deze twee klimaten de oorzaak is van de
aanwezigheid van dat klimaat in Indonesië.
Gebruik atlaskaart 218D.
193p
Welk deel van Indonesië (kies uit: Kalimantan, Sumatra of Timor)
ontvangt in de maand juli de meeste uren zon?
Leg met behulp van het begrip luchtdruk uit dat dit deel van Indonesië in
juli de meeste uren zon ontvangt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik atlaskaart 156A.
Op het eiland Sumatra valt in de maand juli in Medan gemiddeld veel
minder neerslag dan in Padang. Dit verschil ontstaat door een combinatie
van twee oorzaken.
202p
Welke twee oorzaken zijn dit?
Gebruik atlaskaart 156A.
Het spreidingspatroon van de neerslag op Kalimantan verschilt met dat op
Sumatra.
212p
Beschrijf dit verschil in het spreidingspatroon.
Geef de oorzaak voor dit verschil.

opgave 6Opgave 6 − Migranten in Zuid-Sumatra

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de atlas.
Het grootste deel van de migranten die naar Lampung kwamen, is
afkomstig van Java.
222p
Geef aan
− met welk begrip de toenemende invloed van de Javaanse cultuur in de
buitengewesten wordt aangeduid;
− welk percentage van de bevolking van Lampung in 2006 volgens de
atlas bestond uit transmigranten.
Gebruik bron 1.
Er zijn vier vormen van migratie mogelijk:
− ruraal ruraal
− ruraal urbaan
− urbaan ruraal
− urbaan urbaan
232p
Neem de letters a en b van onderstaande zinnen over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de juiste vorm van migratie.
a de binnenlandse migratie die in Indonesië het meest voorkomt;
b de binnenlandse migratie van de Balinezen naar Lampung.
Gebruik de atlas.
Steeds meer migranten in het deelgebied Lampung vinden werk bij
commerciële agrarische bedrijven die produceren voor de binnenlandse
markt.
241p
Geef de reden waarom op Sumatra juist het deelgebied Lampung geschikt
is voor commerciële agrarische bedrijven die produceren voor de
binnenlandse markt.
Gebruik bron 2 en de atlas.
252p
Geef aan
− om welke reden de onvrede van de oorspronkelijke bewoners van
Lampung zich vooral op één groep transmigranten richt;
− vanuit welke twee geografische dimensies er vooral sprake is van
spanningen tussen de oorspronkelijke bewoners en deze groep
transmigranten.

opgave 7Opgave 7 − Water in Rotterdam

Leefomgeving
Opgave 7 − Water in Rotterdam
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Klimaatverandering leidt in Nederland de komende eeuw tot
veranderingen in de neerslag. Deze veranderingen zijn in de winter
anders dan in de zomer.
262p
Welk effect heeft klimaatverandering in Nederland de komende eeuw op
− de neerslaghoeveelheid in de winter?
− de aard van de neerslag in de zomer?
Gebruik kaartblad 26-27.
Rotterdam ligt in de benedenloop van de grote rivieren. Zonder
maatregelen kan een zware storm op de Noordzee tot overstromingen
leiden in de benedenloop van de grote rivieren.
272p
Beschrijf hoe (zonder maatregelen) een zware storm op de Noordzee tot
overstromingen kan leiden in de benedenloop van de grote rivieren.
De uitbreiding van steden als Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen en de
aanleg van het kassencomplex in het Westland hebben bijgedragen aan
een hogere kans op wateroverlast na hevige regenval.
282p
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 1.
De gemeente Rotterdam wil meer groene daken aanbrengen onder
andere om het overstromingsrisico in de stad te verminderen.
292p
Leg uit dat groene daken bijdragen aan het verminderen van het
overstromingsrisico in de stad.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 8Opgave 8 − Amsterdam Steigereiland

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Steigereiland maakt onderdeel uit van de jonge wijk IJburg in Amsterdam.
Steigereiland wordt gekenmerkt door relatief veel koopwoningen. Er zijn
veel zelfbouwkavels en verschillende vormen van ‘drijvende’ woningen.
Gebruik bron 2.
303p
Welk Amsterdams stadsdeel (Centrum, Zuid of Oost) heeft de laagste
gemiddelde woningbezetting?
Beredeneer met behulp van bron 2 waarom in dit stadsdeel de
gemiddelde woningbezetting het laagst is.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Net als in andere steden in Nederland is de gemiddelde woningbezetting
in Amsterdam de laatste eeuw gedaald (tot 1,98 in 2011). De gemiddelde
woningbezetting in Steigereiland wijkt af van het gemiddelde van
Amsterdam.
312p
Geef aan
− waardoor de gemiddelde woningbezetting in Nederlandse steden de
laatste eeuw is gedaald;
− waarom de gemiddelde woningbezetting in Steigereiland afwijkt van
het gemiddelde van Amsterdam.
Gebruik bron 1.
Bij de opzet van Steigereiland is rekening gehouden met de subjectieve
veiligheid van bewoners.
321p
Op welke manier is daar rekening mee gehouden?
Gebruik kaartblad 26.
Steigereiland maakt deel uit van de nieuwbouwwijk IJburg.
332p
Beredeneer of deze locatie voor een nieuwbouwwijk past in het huidige
overheidsbeleid ten aanzien van het wonen in grote steden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.