bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2017, tijdvak 1

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Wereldkoffiemarkt

Opgave 1 − Wereldkoffiemarkt
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
In de productieketen van koffie is sprake van een mondiale centrum-
periferierelatie.
11p
Toon dit aan met behulp van bron 1.
In veel opkomende landen is de koffieconsumptie de laatste decennia
toegenomen. Een oorzaak hiervan is de toename van de bevolking in
deze landen.
22p
Geef twee andere oorzaken van de toegenomen koffieconsumptie in
opkomende landen, elk vanuit een andere dimensie.
Het staafdiagram op atlaskaart 207B toont een ontwikkeling die gunstig is
geweest voor de economie van Brazilië.
32p
Geef
− een oorzaak van deze ontwikkeling;
− een reden waarom deze ontwikkeling gunstig is geweest voor de
economie van Brazilië.
Tegenwoordig wordt voor de productie van koffie het branden van de
koffiebonen steeds vaker verplaatst naar perifere landen.
42p
Beredeneer op welke manier deze verplaatsing de welvaartsverschillen
tussen centrumlanden en perifere landen kan beïnvloeden.

opgave 2Opgave 2 − De globaliseringsindex

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Hieronder staan drie omschrijvingen van begrippen.
a Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw nemen de relatieve
afstanden in de wereld sterk af.
b Het economisch zwaartepunt verschuift van de landen rondom de
noordelijke Atlantische Oceaan naar de landen rondom de
Grote Oceaan.
c Engels is bij globalisering de gemeenschappelijke taal die gebruikt
wordt om te communiceren.
53p
Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het begrip dat bij de omschrijving hoort.
Landen als België, Denemarken, Luxemburg, Nederland en Zwitserland
scoren op de globaliseringsindex (bron 1) hoger dan ongeveer even
welvarende landen als Duitsland en de Verenigde Staten.
62p
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik kaartblad 245.
In Afrika scoort het land Angola hoog op de globaliseringsindex. Toch
heeft de handel van Angola kenmerken die typisch zijn voor perifere
landen.
72p
Geef twee van deze kenmerken die zijn af te lezen op kaartblad 245.
Gebruik bron 1 en atlaskaart 240B.
Hieronder staan drie indicatoren om de levensomstandigheden in landen
te meten:
− de Human Development Index (atlaskaart 240B);
− de globaliseringsindex (bron 1);
− het bnp per inwoner.
De Human Development Index is van deze drie de meest betrouwbare
indicator.
82p
Geef aan waarom de Human Development Index een meer betrouwbare
indicator is om levensomstandigheden in een land te meten dan
− de globaliseringsindex;
− het bnp per inwoner.

opgave 3Opgave 3 − Klimaat en vegetatiezones in Afrika

Aarde
Opgave 3 − Klimaat en vegetatiezones in Afrika
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Bij de evenaar valt in Afrika veel meer neerslag dan bij de
Kreeftskeerkring en de Steenbokskeerkring.
92p
Leg het ontstaan van dit verschil in neerslag uit aan de hand van de
overheersende luchtdruk bij de evenaar en de overheersende luchtdruk bij
de keerkringen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik atlaskaart 222.
In het zuidelijk deel van Afrika valt aan de oostkust meer neerslag dan
aan de westkust.
101p
Wat is de oorzaak van dit verschil?
In de Sahel, net ten zuiden van de Sahara, is de veehouderij een
belangrijk bestaansmiddel.
112p
Leg uit dat de veehouderij in de Sahel bijdraagt aan verwoestijning.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas.
De foto’s a tot en met e uit bron 2 zijn gemaakt op de vijf locaties die zijn
aangegeven op de kaart in bron 1.
122p
Noteer de locaties 1 tot en met 5 op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste foto.

opgave 4Opgave 4 − De Alpiene gebergtegordel

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
131p
Noem de drie grootste tektonische platen die betrokken zijn bij de vorming
van de Alpiene gebergtegordel.
Grote delen van de Alpiene gebergtegordel bestaan uit kalksteen.
142p
Geef aan
− tot welke hoofdgroep van gesteenten kalksteen behoort;
− waardoor kalksteen hoog in de Alpiene gebergtegordel is komen te
liggen.
Gebruik de atlas.
In het westelijk deel van de Alpiene gebergtegordel bevinden zich actieve
vulkanen. In het oostelijk deel komen geen actieve vulkanen voor.
151p
Geef de oorzaak van dit verschil.
Gebruik de atlas.
Binnen de Alpiene gebergtegordel is de afbraak door stromend water het
grootst in de Himalaya (zie atlaskaart 217B).
162p
Geef de twee oorzaken die er in combinatie voor zorgen dat de afbraak
door stromend water in de Himalaya zo groot is.
Gebruik de atlas.
Bij de vorming van de Alpiene gebergtegordel is de Kaspische Zee een
binnenzee geworden. Een binnenzee staat niet in verbinding met een
oceaan.
172p
Noem de namen van twee grote zeeën die door de vorming van de
Alpiene gebergtegordel over een paar miljoen jaar ook een binnenzee
zullen worden.

opgave 5Opgave 5 − Bevolkingsontwikkeling in Indonesië

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Bevolkingsontwikkeling in Indonesië
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
Indonesië bevindt zich al enkele decennia in een demografische transitie.
181p
Geef hiervoor een aanwijzing uit bron 1.
De urbanisatiegraad in Indonesië is de laatste decennia toegenomen.
Deze ontwikkeling heeft bijgedragen aan de afname van het gemiddeld
aantal kinderen per vrouw.
192p
Geef twee oorzaken waardoor het gemiddeld aantal kinderen per vrouw
meestal afneemt als de urbanisatiegraad toeneemt.
De provincie Riau op Sumatra ligt vlak bij Singapore.
202p
Leg uit dat de nabijheid van Singapore bijdraagt aan de bevolkingsgroei in
Riau.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 1 en de atlas.
De regering van Indonesië heeft vooral tijdens twee van de periodes in
bron 1 een actief transmigratiebeleid gevoerd. Eén van de doelstellingen
van dit beleid was om de bevolkingsgroei op Java en Bali af te remmen.
212p
Geef
− de twee periodes waarin de regering dit beleid vooral heeft gevoerd;
− met behulp van bron 1 een argument waarmee je kunt onderbouwen
dat dit beleid succesvol was.
Behalve het afremmen van de bevolkingsgroei op Java en Bali had de
regering van Indonesië nog meer doelstellingen met het
transmigratiebeleid.
221p
Geef een andere doelstelling van het transmigratiebeleid.

opgave 6Opgave 6 − De vijf grote eilanden van Indonesië

Indonesië bestaat uit vijf grote eilanden en duizenden kleinere eilanden.
De vijf grote eilanden zijn Sumatra, Java, Borneo (Kalimantan), Sulawesi
en Nieuw-Guinea (Papua/Irian Jaya).
Gebruik de atlas.
Op twee van de vijf grote eilanden van Indonesië komen geen actieve
vulkanen voor. Er bestaat wel een groot verschil in aardbevingsrisico
tussen deze twee eilanden.
232p
Geef aan
− op welke twee grote eilanden geen actieve vulkanen voorkomen;
− waardoor het verschil in aardbevingsrisico tussen deze twee eilanden
ontstaat.
Gebruik kaartblad 213.
In de laatste ijstijd stond de zeespiegel ongeveer 120 meter lager dan nu.
Van de vijf grote eilanden maakten er toen vier deel uit van het vasteland
van een continent. Alleen Sulawesi was een eiland.
242p
Noteer de namen van de vier andere grote eilanden op je antwoordblad.
Schrijf achter elk eiland de naam van het continent waar dat eiland toen
deel van uitmaakte.
Gebruik de atlas.
In het grootste deel van Indonesië komt het tropisch regenwoudklimaat
voor. Daarnaast komen het savanneklimaat en het maritiem of gematigd
klimaat voor.
252p
Geef het
− liggingskenmerk van de gebieden waar het savanneklimaat voorkomt;
− natuurlijke kenmerk van de gebieden waar het maritiem of gematigd
klimaat voorkomt.
Gebruik de atlaskaarten 157C en 237A.
Deze twee atlaskaarten geven een verschillend beeld van de godsdienst
die op het Indonesische deel van Nieuw-Guinea het meest voorkomt.
262p
Geef aan
− welke godsdienst volgens atlaskaart 157C het meest voorkomt en
welke godsdienst volgens atlaskaart 237A;
− waardoor op elk van deze atlaskaarten een andere godsdienst het
meest lijkt voor te komen.

opgave 7Opgave 7 − Hoogwater in de Rijn

Leefomgeving
Opgave 7 − Hoogwater in de Rijn
Hoogwater in de Rijn komt vrijwel uitsluitend in de winter voor.
In de zomer komt hoogwater in de Rijn vrijwel nooit voor.
272p
Geef twee oorzaken waardoor in de zomer vrijwel nooit hoogwater in de
Rijn voorkomt.
Uitbreiding van de steden heeft de afgelopen 150 jaar bijgedragen aan
een afname van de vertragingstijd in het stroomgebied van de Rijn.
282p
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de grafiek op atlaskaart 44C.
De Zwitserse bovenloop draagt niet veel bij aan het totale debiet van de
Rijn. Toch is de bijdrage van de Zwitserse bovenloop herkenbaar in de
grafiek op atlaskaart 44C.
292p
Geef aan
− waaraan de bijdrage van de Zwitserse bovenloop in het debietverloop
van de Rijn te herkennen is;
− waarin deze bijdrage verschilt van die van de meeste zijrivieren van de
Rijn.
In de Rijn zijn in het verleden kribben aangelegd. De afgelopen jaren zijn
deze kribben op veel plaatsen verlaagd.
302p
Geef aan
− wat het doel was van het aanleggen van kribben;
− bij welk onderdeel uit de drietrapsstrategie het verlagen van de
kribben past.

opgave 8Opgave 8 − Strijp S in Eindhoven

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
In deze bron worden drie onderdelen van Philips genoemd: het
hoofdkantoor, de onderzoek- en ontwerpafdelingen en de fabrieken.
313p
Noteer deze drie onderdelen op je antwoordblad.
Geef bij elk onderdeel aan waarom dit onderdeel wel of niet uit Eindhoven
verplaatst is.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Het terrein Strijp S wordt herontwikkeld van een gebied met een
industriële functie naar een gebied met een mix van functies. Eén
kenmerk dat het terrein hiervoor geschikt maakt, is de nabijheid van een
station en goede uitvalswegen waardoor Strijp S goed bereikbaar is.
322p
Geef twee andere kenmerken die het terrein geschikt maken voor de
nieuwe mix van functies.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
331p
Geef het begrip dat van toepassing is op de verandering die in Strijp S
plaatsvindt.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en atlaskaart 63C.
In de periode 1997-2010 vond in Eindhoven een demografische
ontwikkeling plaats, die door te trekken is tot op de dag van vandaag. De
verandering in Strijp S sluit aan bij deze demografische ontwikkeling.
342p
Geef aan
− welke demografische ontwikkeling in de periode 1997-2010 in
Eindhoven plaatsvond;
− dat de verandering in Strijp S aansluit bij deze demografische
ontwikkeling.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.