bij dit examen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van natuurlijke situaties en gezonde
organismen.
opgave 1Koe redt konijn
Het duinkonijn is geen plaag meer. Het dier is zeldzaam geworden. Zonder de tienduizenden tandjes die het hele jaar blijven doormalen, blijken de duinen te verwilderen en te verruigen. Het gras schiet omhoog. Braam en kamperfoelie nemen de plaats in van mossen en andere kleine planten.
Het duinecosysteem is door het verdwijnen van de konijnen veranderd.
11p
Geef de biologische term waarmee het proces van opeenvolgende
veranderingen in een ecosysteem zoals dat in de duinen plaatsvindt, wordt
aangegeven.
De konijnenpopulaties herstellen zich moeilijk. De verruiging die ontstaat door
het afnemen van het aantal konijnen, heeft tot gevolg dat er minder voedsel voor
hen beschikbaar is. Koeien eten naast gras, ook planten uit de ruigte. Door
koeien in te zetten hoopt men het gebied te ‘ontruigen’ en zo weer de weg vrij te
maken voor voedsel voor konijnen (jong gras). Om te onderzoeken of dit werkt,
is in Wageningen een experiment opgezet. Bij dit experiment wordt in drie
weiden, onder soortgelijke omstandigheden, eenzelfde aantal wilde konijnen
uitgezet. In onderstaande tabel is de verdere opzet van het onderzoek
beschreven en de situatie zoals de onderzoekers die na drie jaar verwachten.
startsituatie verwachte situatie na drie jaar weide 1 wilde konijnen, 6 koeien aantal konijnen is toegenomen, koeien zijn sterk vermagerd weide 2 wilde konijnen, 3 koeien het aantal konijnen is niet veranderd, koeien zijn niet vermagerd weide 3 wilde konijnen, 0 koeien het aantal konijnen is afgenomen
22p
Welke relatie is er in weide 1 tussen konijnen en koeien?
A commensalisme
B competitie
C mutualisme
D predatie
Het onderzoek in Wageningen is een voorlopig onderzoek.
32p
Noem twee mogelijke verbeteringen aan deze proefopzet.
Het teruglopen van de konijnenstand wordt vooral veroorzaakt door een nieuwe
virusziekte (VHS). Konijnen die besmet worden met het VHS-virus, krijgen na
24 tot 48 uur hoge koorts en sterven dan binnen enkele uren.
41p
Leg uit waardoor het afweersysteem van het konijn na infectie met dit virus, de
dood van het konijn niet kan voorkomen.
In de afbeelding is weergegeven hoe de grootte van de konijnenpopulatie in de
Amsterdamse Waterleidingduinen is veranderd nadat het virus heeft
toegeslagen.
52p
Met hoeveel procent is naar schatting het aantal konijnen afgenomen tussen
1994 en 2000?
A ongeveer 30%
B ongeveer 50%
C ongeveer 70%
D ongeveer 90%
In een ingezonden brief in een dagblad staat het voorstel om eenmalig een
aantal konijnen te vangen en te vaccineren. Hierdoor zou de konijnenpopulatie
in de Amsterdamse Waterleidingduinen gered kunnen worden.
62p
Zal zo’n vaccinatieprogramma wel of geen effect hebben? Hoe komt dat?
A Ja, door vaccinatie worden geheugencellen gemaakt die een veranderd DNA
aan het nageslacht doorgeven.
B Ja, door vaccinatie zullen deze konijnen langer leven en kunnen ze
natuurlijke immuniteit opbouwen.
C Nee, vaccinatie heeft alleen effect op de huidige populatie en niet op het
nageslacht.
D Nee, vaccinatie is passieve immunisatie, na enige tijd zijn de ingespoten
antistoffen verdwenen.
opgave 2Bestrijding van plagen
Dichte matten van een drijvend wateronkruid, Salvinia molesta, dreigen de Senegalrivier in Afrika te overwoekeren. Volgens onderzoekers komt deze reuze-Salvinia oorspronkelijk uit Zuid-Amerika. Boeren in Afrika werden aangemoedigd om deze plant als kippenvoer te kweken. De plant verspreidt zich razendsnel door waterlopen en irrigatiekanalen.
In de dichtgroeiende rivieren, waterlopen en irrigatiekanalen dringt minder licht
door in het water. Dit leidt weer tot een afname van de visstand in het water en
de diversiteit aan vogels bij het water.
73p
Leg stapsgewijs uit dat door de veranderde fotosynthese-activiteit in het water
zowel de visstand als de diversiteit aan vogels terugloopt.
Omdat mechanische onkruidbestrijding onbegonnen werk bleek, wil men de
snuitkever Cyrthobagous salviniae van elders invoeren. Volwassen kevers eten
de bladeren van de waterplant, de opgroeiende larven eten de plant van
binnenuit leeg.
81p
Aan welke voorwaarde moet voldaan zijn wil deze snuitkever in dit gebied niet
zelf tot een plaag uitgroeien?
Dichter bij huis wil men de bestrijding van tuinslakken op een heel andere wijze
aanpakken.
Slakken vreten zich ongans aan de planten in de tuin, in een etmaal soms de helft van hun lichaamsgewicht. Sommige plantenbeschermers nemen hun toevlucht tot chemische bestrijdingsmiddelen. Het betreft hier giftige korrels die echter als nadeel hebben dat zij ook vogels en egels om zeep helpen. Anderen lopen elke avond een uurtje door de tuin en vangen zo een paar honderd slakken. Dan hup, over de schutting ermee, of in een radeloze bui: zout erover. Een nieuw wondermiddel moet de strijd met de slakken aanbinden: Nemaslug. Dit is een pakketje klei met daarin nematoden, parasitaire wormpjes van een halve millimeter lang. Dit pakketje wordt in water gelegd en vervolgens over de tuin verspreid. De nematoden dringen de slakken binnen, vermenigvuldigen zich daar en besmetten de slakken met bacteriën die ze bij zich dragen. De slakken krijgen zwellingen, stoppen met eten en sterven na een week of twee.
92p
− Leg uit waardoor slakken dood gaan als er zout overheen wordt gestrooid.
− Geef de naam van het proces dat hierdoor vanuit slakkencellen optreedt.
In een aantal Nederlandse gemeenten worden sinds 1993 bladluizen bestreden
door het inzetten van het Amerikaanse lieveheersbeestje (Hippodamia
convergens) dat evenals het Europese lieveheersbeestje (Coccinella
septempunctata), bladluizen eet.
Een lokale milieuvereniging is tegen deze manier van bladluisbestrijding en
formuleert de volgende argumenten:
1 het Amerikaanse lieveheersbeestje is zo nauw verwant aan het Europese
lieveheersbeestje dat makkelijk een mengsoort ontstaat;
2 het Amerikaanse lieveheersbeestje zou het Europees lieveheersbeestje
kunnen wegconcurreren;
3 het Amerikaanse lieveheersbeestje zou ziekteverwekkers en parasieten in
Nederland kunnen introduceren.
102p
Welk argument is of welke argumenten zijn juist?
A alleen 1
B alleen 2
C alleen 3
D alleen 1 en 2
E alleen 1 en 3
F alleen 2 en 3
Vrouwelijke bladluizen zijn in staat om langs parthenogenetische weg (een vorm
van ongeslachtelijke voortplanting) 25 dochters per dag voort te brengen, die op
hun beurt weer na ongeveer 10 dagen in staat zijn zich voort te planten.
Vergelijk ongeslachtelijke voortplanting en geslachtelijke voortplanting bij
gelijkblijvende milieuomstandigheden.
111p
Leg uit dat bij gelijkblijvende milieuomstandigheden ongeslachtelijke
voortplanting voordeliger is dan geslachtelijke voortplanting.
opgave 3Schedefonteinkruid
Het afgebeelde Schedefonteinkruid (Potamogeton pectinatus) is een waterplant. De soort die te vinden is in ondiepe zoete en brakke wateren in veel verschillende gebieden, kan zich niet alleen handhaven in subarctisch (noordelijk) Rusland, maar voelt zich ook prima thuis in het gematigd klimaat van Nederland en het mediterrane Spanje. Schedefonteinkruid plant zich veelal ongeslachtelijk voort door middel van ondergrondse knolletjes, zogenaamde tubers.
Het uiterlijk van schedefonteinkruid verschilt van klimaatzone tot klimaatzone. In
elke klimaatzone zijn de planten aangepast aan de diverse
milieuomstandigheden. Ze zijn weliswaar voor een deel genetisch verschillend,
maar ze behoren allemaal tot één soort: Potamogeton pectinatus.
122p
Op grond waarvan worden verschillende planten tot één soort gerekend?
132p
Uit het feit dat schedefonteinkruid zich voornamelijk door knolletjes voortplant,
kan worden afgeleid dat de gevonden verschillen tussen planten binnen
éénzelfde gebied niet het gevolg kan zijn van evolutie. Leg dit uit.
Voor vogels tijdens de trek zijn knolletjes het ‘favoriete’ voedsel.
142p
Welke groep stoffen maakt de knolletjes tot het favoriete voedsel speciaal voor
vogels tijdens de trek?
A koolhydraten
B mineralen
C nucleïnezuren
D vitamines
De subarctische planten maken hun knolletjes op een andere manier dan de
planten uit de gematigde streken. Zodra ze beginnen te groeien en de eerste
bladeren het oppervlak van het water bereiken, beginnen ze hun knolletjes te
maken. De planten in de gematigde streken maken pas knolletjes als ze
volgroeid zijn en slaan dan in korte tijd veel reservevoedsel op.
152p
Leg voor beide typen planten uit waardoor hun strategie bij het vormen van
knolletjes een goede aanpassing aan hun milieu is.
opgave 4Een reisje langs de Rijn
Gebruik bij het maken van de vragen 16 tot en met 18 de afbeeldingen in de
bijlage.
In de bijlage zie je de verdeling van vissoorten over verschillende zones als je de Rijn afzakt van Zwitserland naar Nederland. Iedere vissoort heeft een eigen plek in het riviersysteem. De bovenste drie rijen vissen in de afbeelding laten pure zoetwatervissen zien. Zij leven en planten zich voort op één bepaalde plaats. Daaronder zie je zoutwatervissen (zoals zalm of steur) die door de jaarlijkse voortplantings- of paaidrang een deel van hun leven in zoet water doorbrengen. Zij zwemmen de rivier op tot ze een geschikte paaiplek vinden. Omgekeerd zijn er ook zoetwatervissen (zoals bot) die richting zee zwemmen in de paaitijd (=voortplantingstijd). ♥-------♥ geeft de paaizone aan.
Biologen onderzoeken de diversiteit aan vissoorten in de Rijn. In de
verschillende zones vangen ze elke maand vis. Na een jaar wordt per zone de
diversiteit aan vissoorten genoteerd.
162p
In welk van de volgende zones is op grond van de afbeelding in de bijlage de
diversiteit aan vissoorten het laagst?
A forelzone
B vlagzalmzone
C barbeelzone
D brasemzone
E brakwater-/getijdezone
Leerling 1 bestudeert de vissen uit de barbeelzone. Hij trekt de conclusie dat
voor vissen als sneep en alver het tolerantiegebied voor zomertemperatuur in
die zone tussen 15 °C en 18 °C ligt.
Leerling 2 trekt de conclusie van leerling 1 in twijfel. Volgens hem kunnen ook
andere abiotische factoren ervoor zorgen dat sneep en alver alleen in de
barbeelzone van de Rijn voorkomen.
172p
Noem twee abiotische factoren die hiervoor kunnen zorgen.
Deze twee leerlingen bestuderen de afbeeldingen in de bijlage.
Leerling 1 zegt: Het vetje heeft een smaller tolerantiegebied voor de factor
zoutconcentratie dan de fint;
Leerling 2 zegt: De zeeprik en het bermpje hebben hetzelfde tolerantiegebied
voor de factor temperatuur.
182p
Welke leerling heeft of welke leerlingen hebben op grond van de afbeelding
gelijk?
A geen van beide leerlingen
B alleen leerling 1
C alleen leerling 2
D beide leerlingen
In de afgelopen eeuw is de waterkwaliteit in de Rijn door vervuiling nogal
veranderd. De waterkwaliteit in de Rijn wordt onder andere bepaald met behulp
van vissen (biomonitoring).
In onderstaande afbeelding is weergegeven hoe dat gebeurt.
Er wordt gemeten hoe vaak de vissen de sensor raken wanneer er rivierwater
door het apparaat wordt gepompt. Naarmate het water vervuilder is, zijn de
vissen zwakker en raken ze vaker de sensor.
191p
Om vast te stellen of water vervuild is, is een controlemeting nodig. Hoe dient
deze controlemeting te worden uitgevoerd?
opgave 5Manenloze leeuwen
“Prachtig!” zei hij, nadat hij ze enige tijd had bestudeerd, “hiervoor zijn we
gekomen. Ze hebben écht geen manen.”
Aan het woord is Craig Packer, dé deskundige op het gebied van de Serengeti-
leeuw. Hij bestudeerde ook de leeuwen in Tsavo National Park, het oudste en
grootste natuurreservaat van Kenia. Kenmerkend verschil tussen de leeuwen in
Tsavo en Serengeti (een natuurreservaat in Tanzania) is dat de mannelijke
dieren in Tsavo beduidend minder manen hebben dan die in Serengeti. Packer
is geïnteresseerd in het ontstaan van deze verschillen.
Uit onderzoek is gebleken dat bij Serengeti-leeuwen een relatie bestaat tussen
manen en kracht: hoe langer de manen, hoe krachtiger.
Voor dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van poppen (zie de afbeelding) van
mannelijke leeuwen die voorzien kunnen worden van manen van verschillende
lengte en van verschillende kleuren.
Als een mannelijke leeuw in Serengeti geconfronteerd wordt met twee poppen
met verschillende manenlengtes, benadert hij meestal de pop met de kortere
manen.
201p
Leg uit hoe het komt dat de leeuw meestal de pop met de kortere manen
benadert.
212p
Op welke wijze zullen Serengeti-leeuwen de relatie tussen de lengte van de
manen en lichamelijke kracht geleerd hebben?
A door gewenning
B door inprenting
C door inzicht
D door proefondervindelijk leren
Tsavo-leeuwen zijn gemiddeld groter en sterker dan leeuwen in Serengeti.
Sommige biologen geven hiervoor een evolutionaire verklaring. Voor leeuwen in
Tsavo is het belangrijkste voedsel de Kaapse buffel (een groot sterk dier). Er
zijn daar minder kleinere prooidieren dan in Serengeti.
222p
Leg met behulp van bovenstaande informatie uit dat Tsavo-leeuwen gemiddeld
groter zijn dan Serengeti-leeuwen.
Onderzoekers tasten nog in het duister over de verklaring voor de korte lengte
van de manen bij de leeuwen in Tsavo. De temperatuur in Tsavo is hoger dan in
Serengeti. Gebruikmakend van dit gegeven kan een hypothese geformuleerd
worden met betrekking tot het verschil in manenlengte.
231p
Hoe luidt deze hypothese?
De onderzoekers zelf zijn er nog niet uit of het verschil in lengte van de manen
erfelijk is, of door de omgeving wordt veroorzaakt.
243p
− Beschrijf een experiment waarmee je dit kunt onderzoeken. Je hebt de
beschikking over 14 jonge mannetjes (welpen) uit Tsavo National Park.
− Beschrijf ook bij welk resultaat de conclusie moet worden getrokken dat het
verschil erfelijk is.
opgave 6Hongerstaking
In 2002 was heel Nederland geschokt door de moord op Pim Fortuyn. De
aangehouden verdachte ging gedurende een lange periode in hongerstaking.
Per maand verliest een hongerstaker tien kilogram lichaamsgewicht,
onafhankelijk van zijn uitgangspositie. De verdachte dronk niet alleen water,
maar ook vruchtensappen.
251p
Leg uit dat deze verdachte minder gewicht verloor dan een hongerstaker die
alleen water drinkt.
262p
Welke stof neemt bij een hongerstaker in het begin in hoeveelheid af, zodat het
lichaamsgewicht flink daalt?
A eiwit
B glucose
C sacharose
D vet
E zetmeel
Na een langdurige hongerstaking is de hongerstaker voortdurend moe, heeft hoofdpijn en kan door concentratieproblemen moeilijk lezen. Er treedt spierverslapping op. Ook ontstaat gehoorverlies, slechter zien, misselijkheid, braken en darmbloedingen. Het immuunsysteem stort in elkaar, de hongerstaker wordt vatbaar voor infecties.
Spierverslapping en het instorten van het immuunsysteem ontstaan beide door
een tekort aan de inname van een bepaalde stof.
272p
Welke stof is dat?
A eiwit
B glucose
C sacharose
D vet
E zetmeel
Hongerstakers die weer gaan eten, moeten het ’refeeding syndrome’ vermijden.
Te snel, te veel eten kan leiden tot falende longen, een slecht functionerend hart
en hersenproblemen. De zoutconcentratie in hun bloed is ernstig ontregeld.
Daarom is het eerste wat een hongerstaker krijgt als hij zijn actie beëindigt, een
infuus met zout water.
282p
Leg uit welk osmotisch probleem zich kan voordoen als iemand na een
hongerstaking meteen weer veel voedsel eet, zonder dat infuus te gebruiken.
opgave 7Glutenallergie
Glutenallergie of coeliakie is een veel voorkomende darmziekte. Naar schatting 1 op de 200 à 300 mensen heeft er last van. Deze mensen krijgen na het eten van tarwe ernstige darmstoornissen. Om de diagnose glutenallergie bij mensen met ernstige darmklachten te stellen, wordt met behulp van een endoscoop een stukje dunne darm verwijderd en microscopisch onderzocht. Mensen die lijden aan deze ziekte, zijn gevoelig voor bepaalde eiwitten, gluten, uit tarwekorrels. Gluten is de verzamelnaam voor deze tarwe-eiwitten. De eiwitvertering van de mens gaat in een aantal stappen, waarbij enzymen de eiwitmoleculen uiteindelijk in aminozuren splitsen. Maar bij iedereen komen in de dunne darm ook nog grote eiwitbrokstukken voor van 10 tot 50 aminozuren. Die zijn niet in contact gekomen met de eiwitsplitsende enzymen die wij maken. Als men lijdt aan glutenallergie, blijken deze brokstukken, nadat ze chemisch veranderd zijn door het enzym transglutaminase, een allergische reactie op gang te brengen. Transglutaminase is een enzym dat in veel cellen voorkomt, ook in de cellen van de dunne darm.
In de afbeelding is een stukje dunne darm van een gezond persoon en van een
coeliakie-patiënt weergegeven.
291p
Behoren alle cellen in de afbeelding tot één weefseltype of tot meerdere
weefseltypen? Leg je antwoord uit.
Het voedsel wordt in de dunne darm van een coeliakie-patiënt slecht verteerd.
De afbeelding laat een duidelijk verschil zien tussen het oppervlak van de dunne
darm van een gezond persoon en een coeliakie-patiënt.
302p
− Wat is het verschil tussen het oppervlak van de dunne darm van een
coeliakie-patiënt en dat van een gezonde persoon?
− Leg uit wat dit naast een slechtere vertering nog meer tot gevolg heeft voor
de werking van de darm van een coeliakie-patiënt.
Om klachten te voorkomen dienen coeliakie-patiënten een strikt dieet te volgen.
Gluten is namelijk niet alleen in brood, gebak en andere graanproducten
aanwezig, maar het wordt ook in ruime mate gebruikt bij de industriële
voedselbereiding en is ook in snoep, soepen en sauzen aanwezig. Na het eten
van gluten worden deze eiwitten grotendeels in maag en twaalfvingerige darm
verteerd. Sommige fragmenten daarvan worden bij gezonde personen pas
verderop in de dunne darm verteerd, of door bacteriën in de dikke darm. Bij
coeliakie-patiënten roepen deze fragmenten een afweerreactie op, waardoor de
darmstructuur uiteindelijk verandert.
312p
Hoe worden deze fragmenten genoemd die een allergische reactie oproepen?
A antibiotica
B antigenen
C antistoffen
De onderzoekers Sollid en Khosla hebben een onverteerbaar fragment uit een
gluteneiwit geïdentificeerd. Dit fragment veroorzaakt de allergische reactie onder
invloed van het enzym transglutaminase. Uit een bacterie hebben ze vervolgens
een eiwitverterend enzym geïsoleerd dat dit fragment wel kan verteren. Dit
enzym werkt in laboratoriumomstandigheden naar wens. Volgens de
onderzoekers kan hiermee een enzymtherapie voor patiënten worden opgezet,
waardoor het probleem van de baan is.
Dit enzym moet een aantal eigenschappen hebben, wil het met succes de
gluteneiwitten in de dunne darm verteren.
321p
Noem een van die eigenschappen waaraan dit enzym moet voldoen om bij deze
patiënten na inname met succes te kunnen werken.
Dr. Frits Koning van het Leids Universitair Centrum wil zich met een aantal
collega’s richten op een snelle diagnose van patiënten en op het analyseren van
een honderdtal graanvariëteiten op glutengenen. Mogelijk worden zo
tarwevariëteiten gevonden die nauwelijks of geen allergische reactie
veroorzaken.
332p
− Zou genetische modificatie van tarwe ook een uitkomst kunnen bieden voor
coeliakie-patiënten?
− Leg je antwoord uit.
opgave 8Lichaamstemperatuur
De lichaamstemperatuur van de meeste vissen, amfibieën en reptielen is gelijk
aan de temperatuur van de omgeving. Kikkers behoren tot de amfibieën. In de
winter overleven ze onder water, in de modder. Hun ademhaling (gaswisseling)
vindt dan plaats door de huid. ’s Zomers gebruiken ze voor hun ademhaling,
naast hun huid, ook hun longen. Kikkers gebruiken in de zomer meer zuurstof
dan in de winter, door een hoger stofwisselingsniveau. Dit hogere
stofwisselingsniveau is het gevolg van de snellere werking van de enzymen.
342p
Waardoor werken in de kikkers deze enzymen in de zomer sneller dan in de
winter?
A Doordat de kikkers meer bewegen.
B Doordat de kikkers meer zuurstof opnemen.
C Doordat het in de zomer langer licht is.
D Doordat het in de zomer warmer is.
Niet alle gewervelde dieren hebben eenzelfde bloedsomloop (bloedvatenstelsel).
In de loop van de tijd is de bloedsomloop volgens evolutiebiologen geëvolueerd
tot een steeds ingewikkelder organenstelsel. Uit de enkelvoudige bloedsomloop
van een vis ontwikkelde zich de dubbele bloedsomloop van de zoogdieren.
afbeelding 1
In afbeelding 1 is de bloedsomloop van een kikker schematisch getekend. In de
legenda zie je welke delen van bloedsomloop zuurstofarm bloed bevatten. Niet
alle bloedvaten zijn weergegeven.
352p
Welke letter geeft in deze afbeelding bloedvaten naar de huid aan, die betrokken
zijn bij de huidademhaling?
A P
B Q
C R
D S
E T
afbeelding 2
In afbeelding 2 zijn op dezelfde schaal twee soorten vossen afgebeeld.
Bij dieren met een constante lichaamstemperatuur, vogels en zoogdieren, is een
relatie bij verwante soorten ontdekt tussen de grootte en de klimaatzone waar
die soorten voorkomen.
362p
− Welke van deze vossen leeft in de poolstreek?
− Noem drie gegevens uit afbeelding 2, waaruit je die conclusie trekt.
opgave 9Kleurenblindheid
− Hoe groot is de kans dat dit kind een zoon is en dat deze zoon roodgroen- kleurenblind zal zijn? − Hoe groot is de kans dat dit kind een dochter is en dat deze dochter roodgroen-kleurenziend zal zijn? roodgroen-kleurenblinde zoon kleurenziende dochter A 25% 50% B 25% 100% C 50% 50% D 50% 100% E 100% 50% F 100% 100%
opgave 10Transparante lichaamsschijf
In Duitsland heeft prof. dr. Gunther von Hagens een nieuwe techniek ontwikkeld om lichamen of delen van lichamen te conserveren. Door een speciale behandeling met kunststof kunnen preparaten van drie milimeter dikke schijven van organen en zelfs van een compleet lichaam gemaakt worden. Het resultaat is een transparante doorsnede. In de afbeelding is zo’n transparante doorsnede door een foetus van zeven maanden te zien. Drie onderdelen zijn hierin met een cijfer aangegeven.
opgave 11Algen helpen bij het mestprobleem
Algen zijn in buitenbaden en meren meestal een vervelende en hardnekkige plaag. Maar in een algenkwekerij kan het water niet groen genoeg zijn. De algen die hier groeien zijn voor uiteenlopende zaken geschikt: als veevoer, als ingrediënt voor cosmetica en als voedingssupplement in bijvoorbeeld pasta’s, babyvoeding, soep of vruchtendranken. Het systeem van het algenkweken is eenvoudig. Graaf een bassin, bestaande uit naast elkaar liggende sloten van 25 cm diep. Bekleed bodem en zijkanten met witte folie. Kweek vervolgens de gewenste algensoort en voer de algen met varkensmest. Het gaat om de natte fractie van de mest – 90% van het totaal. De overige 10%, de dikke fractie, wordt op biologische wijze gecomposteerd en door de boeren over het land uitgereden. Een schoepenrad stuurt het groene water door de bassins. De golfslag is van levensbelang voor de algen. Zo worden ze geregeld aan het zonlicht blootgesteld.
De dunne fractie van de varkensmest dient als voedsel voor de algen.
442p
Welke stoffen uit de dunne fractie wordt door de algen gebruikt?
A de eiwitten
B de koolhydraten
C de mineralen
D de vetten
De dikke fractie wordt gecomposteerd.
452p
Wat wordt verstaan onder compostering?
A Consumenten zetten anorganische stoffen om in organische stoffen.
B Consumenten zetten organische stoffen om in anorganische stoffen.
C Reducenten zetten anorganische stoffen om in organische stoffen.
D Reducenten zetten organische stoffen om in anorganische stoffen.
461p
Leg uit dat het van belang is dat de algen regelmatig aan het zonlicht worden
blootgesteld.
In 2001 leverden acht varkenshouders drieduizend kubieke meter mest af. Ze
kregen er achttienduizend kilo algen voor terug.
De algen worden aan het drinkwater van de varkens toegevoegd, die het
smaakje volgens de boeren wel konden waarderen. Zo wordt de varkensmest
omgezet in ‘nuttige bestanddelen’ en kan een bijdrage geleverd worden aan de
oplossing van het mestprobleem.
471p
Leg uit dat deze omzetting een bijdrage aan de oplossing van het mestprobleem
levert.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
11p
22p
B
32p
41p
52p
C
62p
C
73p
81p
92p
102p
F
111p
122p
132p
142p
A
152p
162p
A
172p
182p
B
191p
201p
212p
D
222p
231p
243p
251p
262p
D
272p
A
282p
291p
302p
312p
B
321p
332p
342p
D
352p
B
362p
372p
A
381p
392p
A
402p
A
411p
422p
431p
442p
C
452p
D
461p
471p
