opgave 1Opgave 1
Scholieren kopen steeds meer kleding
Kleding is de grootste uitgavenpost van scholieren. Ongeveer dertig procent van alle
scholieren krijgt een eigen budget om kleding te kopen. Dit kleedgeld bedraagt in
Nederland jaarlijks in totaal ongeveer € 300 miljoen.
De vraag naar kleding door scholieren wordt volgens de economische theorie bepaald door
diverse factoren. Enkele van deze factoren zijn de voorkeuren van scholieren, de prijs van
kleding en het inkomen (inclusief kleedgeld) van scholieren.
12p
Noem een andere factor.
Er is onderzoek gedaan naar het bestedingsgedrag van scholieren. Bij dit onderzoek zijn de
scholieren verdeeld in jongens en meisjes en in scholieren die wel en geen kleedgeld
krijgen. Uit dit onderzoek is de prijselasticiteitscoëfficiënt van de vraag naar spijkerbroeken
afgeleid. De resultaten staan in tabel 1.
Uit het onderzoek blijkt dat jongens zonder kleedgeld minder sterk reageren op een
prijsverandering van spijkerbroeken dan meisjes zonder kleedgeld.
22p
Kan A in tabel 1 dan –0,1 zijn? Verklaar het antwoord.
Stel dat de prijs van spijkerbroeken op een bepaald moment met 10 procent wordt
verhoogd.
32p
Zal de omzet van spijkerbroeken, behaald bij meisjes met kleedgeld, door deze
prijsverhoging dalen, stijgen of gelijk blijven? Licht het antwoord toe.
opgave 2Opgave 2
uit een krant (mei 1999):
Meevallers beschikbaar als extraatje voor laagstbetaalden
Nu er bij de rijksoverheid belastingmeevallers zijn, ligt het voor de hand dat de overheid
volgend jaar iets extra’s doet voor de laagstbetaalden. In de rijksbegroting voor volgend
jaar wordt geld uitgetrokken voor dit extraatje. Door de regering is afgesproken dat
meevallers worden verdeeld over twee bestemmingen: verkleining van de staatsschuld en
een extraatje voor de laagstbetaalden. De verdeling over beide bestemmingen is afhankelijk
van de omvang van het financieringstekort in procenten van het bruto binnenlands product
(BBP)*.
*In deze opgave wordt het BBP gelijkgesteld aan het nationale inkomen.
In tabel 2 staat de verdeling van meevallers schematisch weergegeven.
Er is sprake van een belastingmeevaller als de overheid een hoger bedrag aan belastingen
ontvangt dan was verwacht. Een onverwacht hoge groei van het nationaal inkomen kan
hiervan de oorzaak zijn. Een stijging van het nationaal inkomen kan leiden tot toename van
het bedrag dat de overheid aan inkomstenbelasting ontvangt.
42p
Leg uit dat stijging van het nationaal inkomen ook kan leiden tot toename van het bedrag
dat de overheid aan indirecte belastingen ontvangt.
Stel dat de overheidsontvangsten op een bepaald moment € 2,1 miljard meevallen en dat het
financieringstekort ondanks deze meevaller groter blijft dan 0,75% van het BBP. Het
kabinet wil alle 800.000 mensen met een minimuminkomen een extraatje van € 500 geven.
De rest gaat als extraatje naar alle 2,5 miljoen AOW-ers in de vorm van een
eindejaarsuitkering.
53p
Bereken welk bedrag als eindejaarsuitkering per AOW-er beschikbaar is.
In de regering heeft ook een discussie plaatsgevonden over maatregelen die getroffen
moeten worden als door conjuncturele ontwikkelingen de overheidsontvangsten
tegenvallen. Partij A vindt dat tegenvallende overheidsontvangsten in dat geval voor 100%
moeten worden opgevangen door belastingverhoging. Partij B vindt dat tegenvallers deels
ook moeten worden opgevangen door het financieringstekort te laten toenemen.
Woordvoerders van zowel partij A als partij B verklaren dat hun partij voorstander is van
het voeren van anticyclische begrotingspolitiek.
63p
Bij welke partij is bij tegenvallers de anticyclische begrotingspolitiek te herkennen?
Verklaar het antwoord.
opgave 3Opgave 3
uit een krant:
Snijbloemen worden doorgedraaid
In de eerste week van juli zijn er op de bloemenveilingen in Nederland 200.000 bossen
snijbloemen doorgedraaid. Voor deze bloemen waren op de veiling geen kopers. De meeste
doorgedraaide snijbloemen worden vernietigd. Voor de doorgedraaide snijbloemen
ontvangen kwekers een bodemprijs* van € 1,40 per bos.
Een verklaring voor het doordraaien zoeken veilingdeskundigen in het warme weer. Hoge
temperaturen beperken de levensduur van bloemen. Daardoor worden er minder bloemen
gekocht. Bovendien groeien de bloemen sneller, waardoor er veel snijbloemen geplukt
moeten worden.
*Een bodemprijs is een minimumprijs die door het veilingbestuur is ingesteld.
72p
Noem een motief om op bloemenveilingen een bodemprijs voor snijbloemen vast te stellen.
82p
Schrijf de zin(nen) uit het krantenartikel op waaruit een verschuiving van de aanbodlijn van
snijbloemen kan worden afgeleid. Licht het antwoord toe.
De bloemenveilingen beschikken over een fonds om de bodemprijs in stand te houden. Dit
fonds komt onder andere aan geld door 5% in te houden op de totale veilingomzet (van
doorgedraaide en niet-doorgedraaide bloemen samen).
In de eerste week van juli bedroeg de totale veilingomzet van snijbloemen € 2.080.000.
Voor de doorgedraaide bossen snijbloemen hebben de bloemenveilingen de volgende
bestemming gevonden:
• 10% wordt door het veilingfonds verkocht voor € 0,50 per bos aan bejaardentehuizen.
• het restant wordt vernietigd, wat geen kosten met zich meebrengt.
92p
Bereken het saldo van inkomsten en uitgaven van het veilingfonds betreffende snijbloemen
in de eerste week van juli.
Als doorgedraaide snijbloemen niet worden vernietigd, kan dat via de vraagzijde van de
markt op korte termijn tot een lagere veilingprijs van snijbloemen leiden.
102p
Leg de oorzaak van deze mogelijk lagere veilingprijs van snijbloemen uit.
opgave 4Opgave 4
Er zijn in Nederland voorstanders en tegenstanders van gratis openbaar vervoer.
Karel en Loes zijn uitgenodigd als inleiders bij een discussiebijeenkomst over gratis
openbaar vervoer in Nederland. Karel houdt een betoog waarin voor gratis openbaar vervoer
wordt gepleit; Loes houdt een betoog tegen gratis openbaar vervoer.
Karel wijst in zijn betoog met name op de positieve gevolgen van gratis openbaar vervoer
voor de mobiliteit op de arbeidsmarkt. Ook pleit hij voor het invoeren van een
inkomensafhankelijke heffing om gratis openbaar vervoer betaalbaar te maken.
Loes wijst in haar betoog vooral op de nadelige gevolgen van gratis openbaar vervoer voor
de werkgelegenheid in andere bedrijfstakken. Ook wijst zij op de nadelen van het invoeren
van een inkomensafhankelijke heffing.
Schrijf het betoog van Karel waarin je stelling neemt voor gratis openbaar vervoer óf het
betoog van Loes waarin je stelling neemt tegen gratis openbaar vervoer.
Het betoog begint als volgt:
”Geachte dames en heren,
Ik wil een pleidooi houden voor / tegen gratis openbaar vervoer.”
116p
Schrijf het vervolg van het betoog.
In het betoog moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
a de invloed van gratis openbaar vervoer op de arbeidsmarkt
b het gevolg van de financiering van gratis openbaar vervoer voor de secundaire
inkomensverdeling
Daarnaast moet in het betoog naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten aan de
orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in het betoog past.
1 de negatieve gevolgen van gratis openbaar vervoer voor de huidige vaste klanten van het
openbaar vervoer
2 andere externe effecten van gratis openbaar vervoer
3 mogelijke inverdieneffecten van gratis openbaar vervoer
4 multipliereffecten als gevolg van extra investeringen in de trein-infrastructuur
Aanwijzingen:
• Schrijf boven het betoog Karel óf Loes, afhankelijk van je keuze.
• Gebruik bij het vervolg van het betoog 120 woorden (een afwijking van 20 woorden is
toegestaan).
• Het betoog moet een doorlopend verhaal zijn; de onderdelen moeten goed op elkaar
aansluiten.
opgave 5Opgave 5
Van gulden naar euro
Vanaf 1 januari 2002 is de euro in elf Europese landen wettig betaalmiddel. In de loop van
2002 is de eigen valuta van deze landen afgeschaft. De omrekenkoersen tussen de eigen
(= lokale) valuta en de euro zijn eind 1998 vastgesteld. In tabel 3 staan enkele van deze
omrekenkoersen.
De familie Van Weerden heeft in 2001 voor één week een vakantiehuisje in Frankrijk
gehuurd. De huurprijs van het vakantiehuisje bedroeg 1.650 Franse francs per week.
122p
Bereken het bedrag in guldens dat de familie Van Weerden kwijt was aan het huren van het
vakantiehuisje.
Op het moment dat de koers van de euro werd vastgesteld, was de inflatie in Nederland
relatief hoog. Achteraf had de centrale bank van Nederland daarom liever gezien dat bij het
vaststellen van de omrekenkoersen van een hogere koers van de Nederlandse gulden was
uitgegaan. Een hogere koers van de gulden zou echter tot een toename van de werkloosheid
in Nederland geleid kunnen hebben.
132p
Zou de huur in guldens van het vakantiehuisje van de familie Van Weerden hoger of lager
zijn geweest als de koers van de gulden hoger was geweest? Verklaar het antwoord.
142p
Leg uit dat een hogere koers van de gulden had kunnen leiden tot een toename van de
werkloosheid in Nederland.
Stel dat bij het vaststellen van de omrekenkoersen van een hogere koers van de gulden was
uitgegaan.
152p
Zou er in dat geval sprake zijn geweest van een appreciatie of van een revaluatie van de
gulden? Licht het antwoord toe.
opgave 6Opgave 6
In economische publicaties wordt veel gebruik gemaakt van tabellen en grafieken. In het
informatieboekje staan drie statistieken over Nederland. Naar aanleiding van deze
statistieken worden in deze opgave vijf vragen gesteld.
162p
Uit welk(e) cijfer(s) blijkt dat het aanbod van arbeid tussen 1993 en 1997 is toegenomen?
172p
Bereken de werkgelegenheid in 1992 in personen.
182p
Bereken het aantal AOW-gerechtigden in 1997.
De veranderingen in de macro-economische grootheden tussen 1995 en 1997 duiden op een
opgaande conjunctuur. Dat kan met name worden afgeleid uit de ontwikkeling van de
gegevens in statistiek 1 en statistiek 3.
192p
Noem uit beide statistieken een gegeven waarvan de ontwikkeling tussen 1995 en 1997
wijst op een opgaande conjunctuur.
De loonkosten per eenheid product worden bepaald door de loonkosten per werknemer en
de arbeidsproductiviteit.
202p
In welk jaar of in welke jaren zijn de loonkosten per eenheid product gedaald? Licht het
antwoord toe.
opgave 7Opgave 7
Arbeidstijdverkorting heeft grote gevolgen voor supermarkten
In 1999 heeft supermarktketen Blaauw 540 personeelsleden in dienst, die in de
uitgangssituatie allemaal 40 uur per week werken. Bij Blaauw wordt begin 2000 de
arbeidstijd met 10% verkort en wordt 80% van de minder gewerkte uren herbezet. Het
nieuwe personeel werkt gemiddeld 30 uur per week. De productie van Blaauw is in 2000
even groot als in 1999.
213p
Toon met behulp van een berekening aan dat de werkgelegenheid in personen bij Blaauw in
2000 ten opzichte van 1999 met meer dan 10% is gestegen.
223p
Is de arbeidsproductiviteit per uur bij Blaauw in 2000 ten opzichte van 1999 gedaald of
gestegen? Verklaar het antwoord.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Economie in modelvorm
In de economische wetenschap wordt gebruik gemaakt van modellen. Een kringloopschema
is een model, waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een land wordt
weergegeven. In het kringloopschema in figuur 1 staan uitsluitend geldstromen tussen
economische sectoren weergegeven. Voor iedere sector is het totaal van de inkomende
geldstromen gelijk aan het totaal van de uitgaande geldstromen. De genoemde bedragen
luiden in miljarden euro’s en betreffen de verwachte bedragen voor het jaar 2004. Niet bij
iedere pijl is het bedrag en de toelichting ingevuld.
belastingen: .... overheidsbestedingen: 106 overheid overheidssaldo: .... particuliere consumptie: 199 gezinnen bedrijven netto nationaal inkomen: 350 .... : 197 reservoir* besparingen: 47 netto investeringen: 28 .... : 180 buitenland saldo lopende rekening: 17
figuur 1
Deze economie heeft een sterk open karakter. Hierdoor is de handelsquote in vergelijking
met andere landen hoog. De handelsquote is de optelsom van de exportquote en de
importquote.
231p
Hoe groot is de export van dit land in 2004 volgens het kringloopschema?
242p
Bereken het bedrag dat de overheid in 2004 volgens het kringloopschema aan belastingen
ontvangt.
252p
Bereken de handelsquote van dit land in 2004.
Het kringloopschema in figuur 1 kan realistischer worden gemaakt door pijlen toe te
voegen.
263p
Beschrijf een pijl die zou kunnen worden toegevoegd. Licht aan de hand van een voorbeeld
toe wat met deze toegevoegde pijl wordt weergegeven.
