opgave 3Opgave 3
De dolende dollar “In januari 2003 bereikte de koers van de euro ten opzichte van de dollar een niveau dat sinds twee jaar niet meer was voorgekomen”, aldus de opening van een artikel in een Nederlands dagblad. “In september 2001 was de euro nog maar 0,86 dollar waard, maar nu piekt hij op 1,08 dollar”, vervolgt het artikel. Ter illustratie staat bij het artikel de grafiek in figuur 2 afgedrukt. figuur 2
→ Bereken met hoeveel procent de waarde van de dollar ten opzichte van de euro is gedaald tussen september 2001 en januari 2003. Uit het krantenartikel zijn ook de onderstaande citaten afkomstig. citaat 1 “De Russische regering heeft laten weten dat zij haar financiële reserves die tot vorig jaar overwegend uit dollars bestonden, in 2002 heeft omgezet in euro’s.” citaat 2 “De Verenigde Staten van Amerika (VS) kampen met een groeiend tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans dat in 2002 opliep tot bijna 5 procent van het nationale product.” citaat 3 “De Amerikaanse centrale bank heeft in 2002 de rente regelmatig verlaagd om zo de Amerikaanse economie te stimuleren.”
In een economiegroep van havo 5 wordt aan de hand van het krantenartikel gediscussieerd over de gevolgen van de koersdaling van de dollar voor een aantal belanghebbenden. belanghebbende 1 uitspraak 1 Onderneming ASRO, gevestigd in De in het jaarverslag vermelde winst van de Nederland, heeft ook een vestiging in de VS. Amerikaanse vestiging van ASRO zal door Deze vestiging maakte in 2002 een winst in de koersdaling van de dollar in 2002 hoger dollars die gelijk is aan die in 2001. ASRO uitvallen dan in 2001. verwerkt de winst van die vestiging in het jaarverslag dat in euro’s luidt. belanghebbende 2 uitspraak 2 Onderneming BOTAK, gevestigd in De concurrentiepositie van BOTAK op de Nederland, exporteert in Nederland Amerikaanse markt is door de koersdaling geproduceerde halffabrikaten naar de VS en van de dollar in 2002 verslechterd. stelt de rekening daarvoor op in euro’s. belanghebbende 3 uitspraak 3 De heer Versluys uit Schiedam heeft in De vakantie van de heer Versluys werd door november 2001 plannen gemaakt voor een de koersdaling van de dollar duurder dan hij vakantie en vertrok in maart 2002 voor een in november had verwacht. trektocht van enkele maanden door de VS. belanghebbende 4 uitspraak 4 De Nederlandse financieringsmaatschappij CREDO heeft op de lening aan het CREDO heeft in januari 2001 een bedrag in Amerikaanse bedrijf door de koersdaling euro’s omgezet in dollars en uitgeleend aan van de dollar koerswinst gemaakt. een bedrijf in de VS. Tussen oktober 2001 en oktober 2002 is deze lening afgelost en is het bedrag weer omgezet in euro’s.
opgave 4Opgave 4
Afvalperikelen in Udenoord De gemeente Udenoord probeert de hoeveelheid huishoudelijk afval in te dammen. Het huishoudelijke afval in deze gemeente bestaat uit Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT-afval) en restafval. Een van de maatregelen om dat te bereiken is dat huishoudens naast een vast bedrag per jaar een tarief per kilo afval aan de gemeente betalen (tabel 3). In de gemeenteraad van Udenoord vindt in 2005 een discussie plaats over een verfijning van dit systeem in 2006. Deze discussie is onder andere gebaseerd op resultaten van onderzoek. tabel 3 aantal hoeveelheid huishoudens afval en tarieven in de gemeente Udenoord in 2005 14.285 per huishouden ingezamelde hoeveelheid GFT-afval per huishouden ingezamelde hoeveelheid restafval vastrecht* per jaar tarief per kilo afval * bedrag dat een huishouden moet betalen ongeacht de hoeveelheid afval uit een krant (april 2005): Diftar werkt! Gemeenteraad oneens over Diftar Onderzoek wijst uit dat bij De discussie in de gemeenteraad leidt tot huisvuilverwerking een Diftarsysteem twee voorstellen. De heer Verhoef een kleinere afvalstroom tot gevolg (Zelfstandig Udenoord) is voorstander heeft. Diftar staat voor van een verfijning van het tariefsysteem ‘gedifferentieerde tarieven’: hoe meer in 2006. Hij pleit voor een tarief van afval een huishouden aanbiedt, hoe meer € 0,18 voor GFT-afval en van € 0,15 voor het daarvoor moet betalen. restafval. Uit het onderzoek blijkt verder dat: Mevrouw Geenen (Udenoordse Belangen) • een tariefsverhoging bij GFT-afval van kan wel instemmen met het idee van 1% leidt tot 1,5% minder GFT-afval; Verhoef, maar is voorstander van een • een tariefsverhoging bij restafval van tarief van € 0,15 voor GFT-afval en van 1% leidt tot 0,5% minder restafval. € 0,18 voor restafval.
opgave 6Opgave 6
Kommer en kwel De economie van een land is sterk afhankelijk van geïmporteerde olie. Begin 2004 publiceerde het planbureau een voorspelling van de economische ontwikkeling in dat land voor 2005. In de loop van 2004 stegen de olieprijzen zo fors dat de economie er door werd beïnvloed. Het planbureau kwam daarom eind 2004 met een aangepaste voorspelling voor 2005 (tabel 4). De cijfers betreffen de procentuele verandering in 2005 ten opzichte van 2004. tabel 4 oorspronkelijke volume van de wereldhandel voorspelling 5,25 CAO-lonen (nominaal) 2,75 nationaal product (nominaal) 3,00 werkgelegenheid − 0,75 exportvolume 2,50 importvolume 1,50 volume particuliere consumptie 0,75 gemiddeld prijsniveau 2,25 Een politieke partij reageerde op de aangepaste voorspelling met de stelling dat de belastingopbrengsten in 2005 zouden gaan tegenvallen. De partij vindt een stijging van de staatsschuld ontoelaatbaar en wil dat elke tegenvaller bij de overheidsinkomsten leidt tot een bezuiniging op de overheidsuitgaven. Met behulp van de gegevens in tabel 4 kan de reële CAO-loonstijging worden berekend.
→ Leg uit hoe een bezuiniging van de overheid op de overdrachtsuitgaven de werkgelegenheid kan aantasten. Een journalist doet aan de hand van tabel 4 de volgende uitspraken. uitspraak 1 In beide voorspellingen wordt het aandeel van dit land in de wereldhandel kleiner. uitspraak 2 In beide voorspellingen stijgt het bedrag van de particuliere consumptie.
opgave 8Opgave 8
Een hete herfst en bevroren lonen
In de herfst van 2003 onderhandelden regering, vakbonden en werkgevers over de
loonstijging in de jaren na 2003. Het ging er heet aan toe. Regering en werkgevers eisten
langdurige bevriezing van de lonen, dat wil zeggen dat de lonen gelijk moesten blijven. De
vakbonden voelden daar aanvankelijk niets voor, maar gingen uiteindelijk toch akkoord.
Een belangrijke rol hierbij speelde de groei van de werkloosheid. De Nederlandse economie
had al jaren te maken met verlies aan concurrentiekracht doordat de arbeidskosten sterker
stegen dan die in andere Europese landen. Bevriezing van de lonen zou de groei van de
werkloosheid een halt kunnen toeroepen ook al betekende die bevriezing − gezien de
verwachte inflatie − een daling van de koopkracht van de lonen met zo’n 1,5% per jaar.
272p
Ging het bij de bevriezing van de lonen om bevriezing van de nominale lonen of van de
reële lonen? Verklaar het antwoord.
De lonen worden bevroren om een stijging van de loonkosten per eenheid product te
voorkomen. Het is zelfs mogelijk dat bij een stijging van de lonen, de loonkosten per
eenheid product toch dalen.
282p
Geef daarvoor de verklaring.
292p
Leg uit hoe lagere loonkosten per eenheid product kunnen leiden tot een sterkere
internationale concurrentiepositie.
302p
Leg uit hoe versterking van de internationale concurrentiepositie de groei van de
werkloosheid kan afremmen.
