opgave 1Opgave 1
De schol wordt duur betaald
Noordzeevissers bieden na de vangst hun vis direct aan op de visafslag.
De prijs op de visafslag komt tot stand via een veilingklok. De veilingklok
laat een hoge startprijs zien en daarna zakt de prijs totdat een handelaar
akkoord is en de partij vis koopt voor de aangegeven prijs. De handelaren
verkopen de vis door aan viswinkels en supermarkten.
12pMaak van onderstaande tekst een economisch juiste redenering.
Op de visafslag kunnen vragers en aanbieders de gehele markt overzien:
er is sprake van transparantie. Dat is een kenmerk van de marktvorm
…(1)…. Door het mechanisme van de veilingklok kunnen individuele
aanbieders …(2)… direct invloed uitoefenen op de prijs. Hierdoor is de
optelsom van het consumenten- en het producentensurplus bij deze
marktvorm …(3)….
Kies uit:
bij (1) monopolistische concurrentie / volkomen concurrentie
bij (2) niet / wel
bij (3) maximaal / rechtvaardig
Vanwege de gestegen brandstofprijzen eisen de Noordzeevissers bij de
visafslag een garantieprijs voor schol: “Onze vissersboten slurpen
brandstof. Als er geen garantieprijs komt, zullen veel scholvissers failliet
gaan.” Na overleg wordt er op de visafslag een garantieprijs ingevoerd
voor schol. De kenmerken van de regeling staan in bron 1.
In week 2 van het jaar 2011 hebben de Noordzeevissers een uitzonderlijk
goede vangst. Dit heeft tot gevolg dat de opkoopkosten die uit het
spaarfonds betaald moeten worden € 80.000 bedragen.
Gebruik bron 1 en bron 2 bij de vragen 2 en 3.
21pWelke arcering, a, b, c of d, is de juiste weergave van de opkoopkosten in
week 2 van 2011 als gevolg van de invoering van de garantieprijs?
32pBereken hoeveel weken er een normale omzet aan schol gehaald moet
worden om de opkoopkosten voor week 2 van 2011 te financieren.
Veilingmeester Bot is ontevreden over de prijsregulering: “Door de
garantieprijs op schol wordt zowel het spaarfonds als de Noordzee
leeggevist. Ik stel voor dat de vrije werking van het marktmechanisme de
prijs van schol gaat bepalen. Elke Noordzeevisser kan dan zelf bepalen
hoeveel hij aanbiedt. Hij kan vrijwillig zijn vangst beperken, waardoor het
totale aanbod van schol op de visafslag gaat dalen en de veilingprijs
stijgt.”
Visserij-econoom Rashid Sumaila reageert: “Om te voorkomen dat de
Noordzeevissers in een gevangenendilemma terechtkomen, waardoor er
helemaal geen stijging van de veilingprijs optreedt en alsnog de Noordzee
wordt leeggevist, zal er een extra maatregel moeten worden genomen. Ik
zal uitleggen hoe dat zit.…”
43pSchrijf het vervolg van de reactie van de visserij-econoom. In het vervolg
moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
− een uitleg waarom Noordzeevissers door de werking van het vrije
marktmechanisme in een gevangenendilemma terecht kunnen komen;
− een voorbeeld van een maatregel als oplossing voor dit
gevangenendilemma, zodat de overbevissing van schol wordt beperkt.
Licht de maatregel toe.
Gebruik ongeveer 100 woorden.
opgave 2Opgave 2
Sparen door te lenen
In 2012 deed De Nederlandsche Bank (DNB) onderzoek naar het
vermogen van de Nederlandse huishoudens. Uit dit onderzoek is
gebleken dat in de periode 2001-2011 zowel de spaartegoeden als de
schulden van de Nederlandse huishoudens aanzienlijk zijn toegenomen.
Dit wordt volgens de onderzoekers veroorzaakt doordat veel bezitters van
een eigen woning de overwaarde van hun woning hebben omgezet in een
extra hypothecaire lening (zie bron 1). Een hypothecaire lening is namelijk
goedkoper dan consumptieve kredieten zoals een persoonlijke lening.
Gebruik bron 1.
52pLeg uit hoe er bij het besteden van de ’verzilverde’ overwaarde op de
eigen woning sprake is van ruilen over de tijd.
62pLeg uit waarom een hypothecaire lening goedkoper is dan consumptief
krediet.
In het onderzoeksrapport is een vermogensbalans van de Nederlandse
huishoudens opgenomen (zie bron 2). Uit deze vermogensbalans blijkt
onder andere dat in de periode 2001-2011:
− zowel het spaargeld als de hypotheekschulden bijna zijn verdubbeld;
− de samenstelling van het totale vermogen is veranderd.
De onderzoekers lichten toe: “Dat de samenstelling van het totale
vermogen is veranderd, heeft diverse oorzaken. Zo zijn de aandelen door
de economische crisis minder waard geworden. Een andere oorzaak is
toenemende risico-aversie bij de Nederlands huishoudens.”
Gebruik bron 2 bij de vragen 7 en 8.
72pLaat met behulp van een berekening zien dat de hypotheekschulden in
periode 2001-2011 bijna zijn verdubbeld.
82pLeg uit dat toenemende risico-aversie bij de Nederlands huishoudens een
oorzaak kan zijn van de veranderde samenstelling van het totale
vermogen.
Stel dat de gemiddelde waarde van een koopwoning in 2001 € 166.000
bedroeg.
Gebruik bron 3.
92pBereken de gemiddelde waarde van een koopwoning in 2011.
Tot slot concluderen de onderzoekers: “Het verzilveren van de
overwaarde van de eigen woning leidt tot een hogere hypotheekschuld.
Als gevolg hiervan kunnen de Nederlandse huishoudens in de toekomst in
financiële problemen komen.”
Gebruik bron 3.
102pGeef een verklaring voor de conclusie van de onderzoekers.
opgave 4Opgave 4
Belasting omhoog, opbrengst omlaag!
uit een krant, november 2012: De overheid heeft besloten om per 1 januari 2013 de assurantiebelasting te verhogen van 9,7% naar 21%. Assurantiebelasting is een heffing op schadeverzekeringen. De overheid verwacht door deze maatregel € 1,4 miljard extra belasting binnen te halen. Het Verbond van Verzekeraars (VvV) wijst erop dat het kabinet zich ten onrechte rijk rekent en geeft daarvoor drie argumenten: “Indien de assurantiebelastingverhoging volledig wordt doorberekend in de premie zullen: 1 er ongeveer 6% minder verzekeringen afgesloten worden, omdat met name de ‘goede risico’s’ zullen stoppen met schadeverzekeringen; 2 de overheidsinkomsten aan vennootschapsbelasting dalen; 3 veel huishoudens de verhoging ontwijken door het nemen van een sluiproute.”
Gebruik bovenstaand krantenbericht en bron 1.
162pLaat met een berekening zien dat de overheid er niet van uitgaat dat er
minder verzekeringen worden afgesloten als gevolg van de verhoging van
de assurantiebelasting.
Gebruik bovenstaand krantenbericht bij vraag 17, 18 en 19.
171pIs er bij argument 1 sprake van averechtse selectie, moral hazard (risico
op moreel wangedrag) of premiedifferentiatie? Maak een keuze.
182pGaat het VvV volgens argument 1 uit van een prijselastische of
prijsinelastische vraag naar schadeverzekeringen? Verklaar het antwoord
met behulp van een berekening.
192pGeef een verklaring voor argument 2.
Gebruik bovenstaand krantenbericht en bron 2.
202pGeef een verklaring voor het feit dat argument 3 maar eenmalig geldt.
Er is een groot verschil in de gemiddelde uitgaven aan verzekeringen per
inwoner in de verschillende EU-landen. Het verschil in inkomen per hoofd
en de mate van risico-aversie zouden daar een verklaring voor kunnen
zijn. Een Nederlands huishouden geeft jaarlijks gemiddeld € 1.020 aan
schadeverzekeringspremies uit.
In een 5-havoklas wordt de risico-aversie in de EU-landen besproken. De
leraar vraagt in welk EU-land de bevolking het meest risico-avers gedrag
vertoont. Twee leerlingen reageren:
− Pleun: “Dat zijn natuurlijk de Luxemburgers. Hun bbp per hoofd en
uitgaven aan schadeverzekeringen per hoofd zijn het hoogst.”
− Amber: “Nee hoor, dat kun je zo niet zien. Ik heb uitgerekend dat het
de Denen zijn.”
Gebruik bron 3.
212pBereken de verzekeringsdruk voor beide landen en bepaal wie er gelijk
heeft.
opgave 5Opgave 5
Geen werk, geen huis, geen burgemeester
Econoom Lemaire tijdens een interview: “Sinds 2008 is er sprake van een crisis op de markt van koopwoningen. Wie zien dat woningen langer te koop staan, waardoor de prijzen verder dalen. Deze crisis leidt tot afnemende mobiliteit op de arbeidsmarkt: werknemers of werklozen verhuizen niet naar elders in het land om een vacature in te vullen. Omdat het arbeidsaanbod dan niet goed meer aansluit bij de arbeidsvraag, bestaat er werkloosheid.”
222pHeeft de werkloosheid die bestaat als gevolg van afnemende mobiliteit op
de arbeidsmarkt een structurele of conjuncturele oorzaak? Verklaar het
antwoord.
De arbeidsmarkt wordt vaak gepresenteerd als een markt van volkomen
concurrentie. In werkelijkheid voldoet de arbeidsmarkt van een land aan
geen enkel kenmerk van deze marktvorm.
232pNoem twee kenmerken van de marktvorm volkomen concurrentie en licht
toe waarom de arbeidsmarkt van een land niet aan deze kenmerken
voldoet.
Afnemende mobiliteit doet zich ook voor op de arbeidsmarkt voor
burgemeesters. In een tijdschrift verscheen het onderstaande artikel.
Omdat gemeenteraden eisen dat burgemeesters binnen een jaar woonachtig zijn in de betreffende gemeente, zijn er ambtswoningen gebouwd: huurwoningen bestemd voor burgemeesters. Inmiddels hebben veel gemeenten deze ambtswoningen verkocht, omdat de burgemeesters er geen gebruik meer van maken. Gemeenteraadslid Kuijken: “Een burgemeester koopt liever een woning die aan zijn persoonlijke woonwensen voldoet.” Door de crisis op de koopwoningmarkt raken burgemeesters hun koopwoningen uit de vorige gemeente niet kwijt als ze in een andere gemeente zijn benoemd. Ze reizen dan dagelijks vanaf het oude huis naar hun nieuwe gemeente of hebben dubbele woonlasten. Bekend is het voorbeeld van de politicus die afzag van het burgemeesterschap in Limburg, omdat hij zijn boerderij in Drenthe dan met een flink verlies zou moeten verkopen.
242pGeef een andere verklaring waarom steeds minder burgemeesters
gebruik willen maken van gemeentelijke ambtswoningen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Om de mobiliteit op de arbeidsmarkt van burgemeesters te verhogen, is er
door de regering een speciale regeling ingesteld (zie bron 2).
Mevrouw Wijk is momenteel burgemeester in een kleine gemeente
(klasse 2) en overweegt een nieuwe burgemeestersfunctie in een
gemeente van 30.000 inwoners. Ze zal hierdoor moeten verhuizen naar
een nieuwe woning met een totale woonlast van € 1.400 per maand.
Omdat ze ervan uitgaat dat haar oude woning het eerste jaar niet
verkocht wordt, wil ze gebruik maken van de speciale regeling.
Mevrouw Wijk zal de nieuwe functie alleen aanvaarden indien ze er in het
eerste jaar financieel niet op achteruitgaat.
Gebruik bron 1.
252pGeef een verklaring voor de relatie tussen inwonersklasse en het bruto
maandsalaris van een burgemeester.
Gebruik bron 1 en bron 2.
262pZal mevrouw Wijk haar nieuwe functie aanvaarden? Verklaar het
antwoord met behulp van een berekening.
