opgave 1Opgave 1 Brood op de plank
Uit een krant, 2019:
Werkenden in loondienst zijn verplicht verzekerd tegen inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid. Voor deze verzekering betalen werknemers en werkgevers een inkomensafhankelijke premie aan een verzekeringsmaatschappij. De ontvangen premies worden gebruikt om de uitkeringen te betalen die moeten worden uitgekeerd in dat jaar. Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) daarentegen, moeten dit onvoorziene inkomensverlies zelf verzekeren via een individuele arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov). In de praktijk is een individuele aov voor een zzp’er duurder dan een aov voor een werknemer, waardoor veel zzp’ers op zoek gaan naar betaalbare, alternatieve verzekeringsvormen.
Gebruik het krantenbericht.
12pMaak van de onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
De verzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor werkenden in
loondienst is een …(1)… verzekering en wordt gefinancierd via het
…(2)…
Zzp’ers kunnen kiezen voor een individuele aov. Door het ontbreken van
…(3)… bij het afsluiten van een individuele aov, is er bij deze
verzekeringen sprake van …(4)… waardoor de premie relatief hoog is.
Kies uit:
bij (1) particuliere / sociale
bij (2) kapitaaldekkingsstelsel / omslagstelsel
bij (3) asymmetrische informatie / collectieve dwang / intertemporele ruil
bij (4) averechtse selectie / meeliftgedrag / verzonken kosten
Of zzp’ers een individuele aov afsluiten hangt sterk af van het inkomen
(zie bron 1).
Gebruik bron 1.
21pToon met een berekening aan dat meer dan 40% van de zzp’ers geen aov
heeft.
Gebruik bron 1.
32pLeg met behulp van bron 1 uit dat arbeidsongeschiktheid kan leiden tot
denivellering van secundaire inkomens tussen zzp’ers.
Een vakbondslid stelt: “Arbeidsongeschiktheid kan leiden tot denivellering
van secundaire inkomens tussen arbeidsongeschikte zzp’ers en
arbeidsongeschikte werknemers, als we bij beide groepen uitgaan van
eenzelfde inkomensklasse.”
42pLeg de stelling van het vakbondslid uit.
Zzp’ers willen niet alleen het risico op inkomensverlies bij langdurige
arbeidsongeschiktheid afdekken, maar ook het risico op inkomensverlies
bij kortdurende ziekte. Zzp’ers kunnen hiervoor:
− een inkomensverzekering afsluiten of
− met een groep mensen uit hun netwerk een zogenoemd broodfonds
oprichten (zie bron 2).
Bij een broodfonds is er volgens de deelnemers geen sprake van
asymmetrische informatie, en het risico op averechtse selectie en moral
hazard is heel klein.
Gebruik bron 2.
53pLeg uit waarom er bij het broodfonds geen sprake is van asymmetrische
informatie, en dat het risico op averechtse selectie en moral hazard heel
klein is.
Eén van de deelnemers aan broodfonds ‘Brood op de Plank’ heeft zijn
deelname opgezegd. De overige deelnemers hebben zzp’er Nelleke
uitgenodigd om deel te nemen aan het broodfonds Brood op de Plank (zie
bron 2). Ze overweegt of ze de uitnodiging aan zal nemen.
Nelleke rekent erop dat de komende twee jaar gemiddeld 4% van de 50
deelnemers aan het broodfonds schenkingen krijgt van het broodfonds in
verband met ziekte. Ze neemt aan dat ze na twee jaar uit het broodfonds
stapt, en wil weten hoeveel zij dan per saldo heeft betaald als ze zelf
gezond is gebleven.
Gebruik bron 2.
63pBereken het bedrag dat Nelleke over een periode van twee jaar per saldo
moet betalen bij deelname aan het broodfonds.
opgave 2Opgave 2 Wokakkoord
De Aziatische restaurants in Nederland kampen met een groot tekort aan
specialiteitenkoks. Dit tekort is ontstaan doordat Aziatische restaurants in
korte tijd zeer populair zijn geworden. Specialiteitenkoks zijn koks die in
Azië zijn opgeleid en ervaring hebben met specialistische kooktechnieken.
De zeer specialistische kennis en kunde kan tot op heden niet worden
aangeleerd op Nederlandse scholen. Omscholingstrajecten van
Nederlandse koks hebben ook nog geen specialiteitenkoks opgeleverd die
op het vereiste hoge kwaliteitsniveau werken.
72pLeg uit dat bij de investering in omscholingstrajecten sprake is van
verzonken kosten voor de sector van Aziatische restaurants.
Als gevolg van het tekort aan specialiteitenkoks dreigen de loonkosten
van Aziatische restaurants hoog op te lopen. Om dit te voorkomen willen
de Aziatische restaurants koks uit Azië laten overkomen. Dit wordt echter
bemoeilijkt door de Wet arbeid vreemdelingen (WAV). In de WAV staan
strenge voorwaarden voor het laten werken van werknemers uit landen
waarmee Nederland geen vrij verkeer van arbeid heeft afgesproken.
Een gevolg van de WAV is dat de opwaartse druk op de lonen van
specialiteitenkoks blijft bestaan.
81pVerklaar dit gevolg van de WAV op de loonontwikkeling van
specialiteitenkoks.
De Vereniging Chinese-Aziatische Horeca Ondernemers (VCHO)
onderzoekt de arbeidsmarkt van specialiteitenkoks voor Aziatische
restaurants met behulp van een model (zie bron 1) om een aantal
mogelijke oplossingen te analyseren.
Gebruik bron 1.
91pBereken het evenwichtsloon op de markt van specialiteitenkoks voor
Aziatische restaurants na de toegenomen vraag.
De Nederlandse regering en de VCHO sluiten uiteindelijk het zogenoemde
Wokakkoord om het vraagoverschot naar specialiteitenkoks te
verminderen. In dit Wokakkoord is bepaald dat maximaal 900 nieuwe
specialiteitenkoks mogen overkomen uit Azië om in Nederlandse
Aziatische restaurants te komen werken. De voorwaarden voor
werkvergunningen zijn voor deze koks versoepeld. Een woordvoerder van
de VCHO stelt: “We zijn blij met het overeengekomen quotum, maar het is
niet voldoende om het tekort aan specialiteitenkoks volledig weg te
werken.”
Gebruik bron 1.
102pBereken met hoeveel specialiteitenkoks het quotum van 900 koks moet
worden verhoogd om het tekort aan koks volledig op te heffen bij een loon
van € 25.000.
De VCHO stelt dat het verhogen van een quotum kan leiden tot een daling
van de gemiddelde loonkosten waardoor de totale omzet van de
Aziatische restaurants kan toenemen.
112pLeg uit dat een daling van de gemiddelde loonkosten kan leiden tot een
toename van de totale omzet van de restaurants.
Ook de sterke economische groei in Azië zorgt ervoor dat niet aan de
totale vraag naar specialiteitenkoks in Nederland kan worden voldaan.
Gebruik bron 1.
122pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
De sterke economische groei in Azië zorgt ervoor dat de vraag naar koks
in Azië …(1)…. In de grafiek van bron 1 verschuift daardoor de …(2)…
naar …(3)…. Dit leidt tot een …(4)… van het totale surplus op deze
markt.
Kies uit:
bij (1) daalt / stijgt
bij (2) aanbodlijn / vraaglijn
bij (3) links / rechts
bij (4) afname / toename
opgave 3Opgave 3 Auto van de zaak
Uit een krant, december 2022:
Als een werknemer zijn auto van de zaak ook privé gebruikt, wordt dat door de De gekoppelde afbeelding kan niet worden weergegeven. Het bestand is mogelijk verplaatst, heeft een andere naam gekregen of is verwijderd. Controleer of de koppeling verwijst naar het juiste bestand en de juiste locatie. belastingdienst gezien als extra inkomen uit arbeid. Daarom moet een bepaald percentage van de aanschafwaarde van de auto jaarlijks bij het bruto jaarinkomen worden opgeteld, waardoor het belastbaar inkomen stijgt: de zogenoemde fiscale bijtelling.
De overheid van een land houdt zich aan het klimaatakkoord. Daarom zal
vanaf 1 januari 2023 deze fiscale bijtelling afhankelijk worden van de CO2-
uitstoot van de auto en het type brandstof dat de auto verbruikt. Volgens
de overheid heeft deze nieuwe regeling ook een gunstig effect op de
technologische vooruitgang en daarmee op de structurele groei van de
economie.
Gebruik bron 1.
132pLeg uit dat de nieuwe regeling van fiscale bijtelling de negatieve externe
effecten van het autorijden kan terugdringen.
142pLeg uit dat de nieuwe regeling van fiscale bijtelling een gunstig effect kan
hebben op innovatie en daarmee op de structurele groei van de
economie.
Meryem krijgt van haar werkgever de beschikking over een auto van de
zaak per 1 januari 2023. De werkgever geeft haar een lijst met auto’s
waaruit zij mag kiezen (zie bron 2). Zij gaat deze auto ook privé
gebruiken. Meryem kiest de auto met de laagste fiscale bijtelling. Ze is
benieuwd hoeveel extra belasting ze moet betalen in 2023. Meryem heeft
een bruto-inkomen van € 35.000. Aftrekposten en overige fiscale
bijtellingen heeft ze niet.
Gebruik bron 1, 2 en 3.
152pBereken hoeveel belasting Meryem in 2023 extra moet betalen als gevolg
van de door haar gekozen auto van de zaak.
opgave 4Opgave 4 Een historisch lage rente
Uit een krant, 2019:
De Europese Centrale Bank (ECB) pakt flink uit met een nóg lagere rente om de bestedingen te stimuleren. De economie heeft het hard nodig, vindt de ECB. Het is de taak van een centrale bank om er alles aan te doen om de inflatie op een gewenst stabiel niveau (2%) te houden. De ECB wil de inflatie op dit moment stimuleren, om een veiligheidsmarge te hebben tegen de mogelijke risico's van deflatie.
162pLeg uit dat de renteverlaging door de ECB kan leiden tot een hogere
inflatie.
172pLeg uit dat verwachte deflatie een negatieve invloed heeft op de
economische groei.
Vanuit de Verenigde Staten (VS) komt kritiek op de renteverlaging door
de ECB. Een Amerikaanse politicus: “Die renteverlaging door de ECB kan
zorgen voor een verslechtering van de internationale concurrentiepositie
van de VS.”
182pLeg uit dat een renteverlaging van de ECB zorgt voor een verslechtering
van de internationale concurrentiepositie van de VS.
De beroepsbevolking in Europa vergrijst. De groep werkenden tussen 55
jaar en de pensioengerechtigde leeftijd groeit relatief snel ten opzichte
van de groep werkenden tussen het begin van hun loopbaan en 55 jaar.
Hierdoor stijgt het aandeel van 55-plussers in de beroepsbevolking.
Een econoom stelt: “Ook door deze vergrijzing van de beroepsbevolking
in Europa is de rente relatief laag.”
Gebruik bron 1.
192pLeg de stelling van de econoom uit met behulp van bron 1.
opgave 5Opgave 5 Olieprijzenoorlog in het vat
De oliemarkt is een wispelturige markt, dit werd goed zichtbaar kort na de
uitbraak van het coronavirus in 2020.
Uit een krant, maart 2020:
Een gigantische klap voor de olieprijs: binnen één dag met 30% gedaald naar US$ 30 per vat ruwe olie. Voor deze historische prijsdaling zijn twee belangrijke oorzaken. Ten eerste werd in China vanwege een uitbraak van het coronavirus een groot deel van de industrie tijdelijk stilgelegd. China is ’s werelds grootste importeur van olie. Ten tweede is tussen Rusland en Saoedi-Arabië een concurrentiestrijd om meer marktaandeel uitgebroken. Er is sprake van een beperkt aantal aanbieders die de oliemarkt domineren, namelijk Rusland, Saoedi-Arabië en de Verenigde Staten (VS).
201pCiteer de zin uit het krantenbericht waaruit blijkt dat de prijsdaling van
ruwe olie mede wordt veroorzaakt door een verandering van de vraag.
Gebruik het krantenbericht.
212pVan welke marktvorm is er sprake op de markt voor ruwe olie? Verklaar je
antwoord aan de hand van twee relevante kenmerken van deze
marktvorm.
Het gevecht om marktaandeel kan opgevat worden als een simultaan
spel.
Gebruik bron 1.
222pLeg uit dat beide landen zich in een gevangenendilemma bevinden.
Doe het als volgt:
− Leg uit of beide landen een dominante strategie hebben.
− Beredeneer vervolgens dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Gebruik bron 1.
232pVerklaar de uitkomst in de cel rechtsonder in de tabel. Betrek in je
antwoord de prijselasticiteit van de vraag.
De dalende olieprijzen waren aanleiding voor Saoedi-Arabië en Rusland
om met elkaar in overleg te gaan. De Saoedische minister van Energie
stelde: “We bevinden ons in een gevangenendilemma. Daarom stel ik
voor dat we afspraken maken over de maximale hoeveelheid olie die we
aanbieden om zo de prijzen te verhogen.”
De Russische minister van Energie reageerde op zijn Saoedische collega:
“Laten we wachten met afspraken maken tot de VS hebben gereageerd
op de prijsdaling. Als de VS de huidige productie handhaven, kunnen zij
bij een prijsdaling van 30% naar US$ 30 per vat niet winstgevend
produceren, terwijl zij dat bij de oude prijs wel konden. Ik verwacht dat de
VS de oliemarkt zullen verlaten, zodat de concurrentie op lange termijn
wordt beperkt.”
Gebruik bron 2.
242pToon met een berekening aan dat de VS bij de nieuwe prijs niet
winstgevend kunnen produceren, terwijl zij dat bij de oude prijs wel
konden.
Gebruik bron 2.
252pZal de VS op korte termijn de olieproductie stoppen en de oliemarkt
verlaten? Verklaar je antwoord.
De dalende olieprijs had ook gevolgen voor andere markten. Zo bleek de
prijs voor het gebruik van olietankers voor olieopslag juist te zijn gestegen
met meer dan 1.000%. Daarnaast verwachtten analisten dat de dalende
olieprijs ertoe kan leiden dat investeerders in duurzame energieproductie
een lagere winstgevendheid op hun investeringen behalen.
262pBeredeneer op welke manier de dalende olieprijs kan leiden tot een
prijsstijging van het gebruik van olietankers voor olieopslag.
272pBeredeneer op welke manier de dalende olieprijs ertoe kan leiden dat
investeerders in duurzame energieproductie een lagere winstgevendheid
op hun investeringen behalen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 Treinmonopolie
Koning Willem I (koning van 1815 tot 1840) besloot dat er
passagiersvervoer per trein moest komen in Nederland in 1835. Er bleken
geen particuliere investeerders te zijn en daarom richtte de overheid de
Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij op (voorloper van de
Nederlandse Spoorwegen). De overheid financierde daarmee de aanleg
van het spoorwegennet, en zorgde ervoor dat het treinkaartje betaalbaar
was. De Nederlandse Spoorwegen (NS) hebben het wettelijk monopolie
op passagiersvervoer per spoor gehad tot 2008.
281pMaak van de onderstaande zin een economisch juiste redenering.
De overheid heeft een wettelijk monopolie ingesteld vanwege de hoge
…(1)… en vanwege de mogelijkheid invloed uit te oefenen op de …(2)….
Kies uit:
bij (1) constante kosten / variabele kosten
bij (2) omzet / prijs / winst
Tot aan 2008 streefde de NS naar minimaal totaal verlies.
Gebruik bron 1.
291pLeg uit waarom de marginale kosten gelijk zijn aan de gemiddelde
variabele kosten.
Gebruik bron 1.
302pLeg met behulp van bron 1 uit bij welke prijs er sprake is van een
minimaal totaal verlies.
Vanaf 2008 heeft de overheid besloten dat ook andere vervoerders dan
de NS passagiersvervoer in Nederland mogen aanbieden. Daartoe heeft
de overheid Nederland in regio’s ingedeeld. Per regio verkoopt de
overheid één concessie (vergunning) om in die regio passagiersvervoer te
verzorgen. De NS en andere vervoersmaatschappijen kunnen bieden op
een concessie (vergunning) om in die regio passagiersvervoer te
verzorgen. De prijs van de concessie is een vergoeding voor het gebruik
van het eerder aangelegde spoorwegennet.
311pLeg uit van welke marktvorm er sprake is op de markt van
passagiersvervoer per trein vanaf 2008.
