bronnen

Eindexamen economie havo 2026, tijdvak 1

opgave 1Opgave 1 De fatbike

In Nederland wordt veel gemotoriseerd
gefietst. Dat gebeurt onder andere op
snorfietsen (fietsen met een brandstofmotor)
en fatbikes (elektrische fietsen met brede
banden). Zowel snorfietsen als fatbikes
mogen maximaal 25 kilometer per uur. Alleen
voor snorfietsen geldt een helmplicht. Dit
zorgt ervoor dat fatbikes populair zijn
geworden.
figuur bij de opgave
13p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
Een fatbike is een …(1)… ten opzichte van een snorfiets en een
verzekering voor de fatbike is een …(2)… ten opzichte van een fatbike.
Op de markt voor fatbikes onderscheiden aanbieders zich met behulp
van productkenmerken. Dit wordt …(3)… genoemd. Op deze markt zijn
veel aanbieders actief en is er sprake van...(4)… goederen. Er is sprake
van …(5)….
Kies uit:
bij (1) complementair goed / substitutiegoed
bij (2) complementaire dienst / substitutiedienst
bij (3) prijsdiscriminatie / productdifferentiatie / winstmaximalisatie
bij (4) heterogene / homogene
bij (5) een oligopolie / monopolistische concurrentie / volkomen
concurrentie
De populariteit van fatbikes zorgt voor een forse toename van het aantal
verkeersongevallen onder jongeren. Deze ongevallen leiden tot kosten
voor politie en justitie.
22p
Leg uit dat het gebruik van fatbikes leidt tot negatieve externe effecten,
met als gevolg maatschappelijke kosten.
Fietsverzekeraar Fietsgarant heeft 10.000 diefstalverzekeringen voor
fatbikes afgesloten. De gemiddelde verzekerde waarde is € 1.600.
Het totale schadebedrag per jaar is € 9.600.000.
31p
Bereken de kans op diefstal.
Fietsgarant analyseert zijn klantgegevens en hieruit blijkt dat:
− fatbikes van jongeren vaker worden gestolen dan fatbikes van
ouderen, omdat ouderen hun fatbike meestal veiliger stallen;
− fatbikes relatief vaak worden gestolen in grote steden.
Op basis van de analyse ontstaan er twee voorstellen:
1 premiedifferentiatie toepassen op basis van de leeftijd en postcode
van de verzekerde
2 een verplicht eigen risico instellen van 20% van de aanschafwaarde
42p
Leg uit dat door voorstel 1 averechtse selectie afneemt.
51p
Verklaar dat voorstel 2 zorgt voor een afname van moral hazard onder
de verzekerden.
De werkelijke diefstalcijfers van fatbikes zijn veel hoger dan voorspeld.
Verzekeraars stoppen daarom met het verzekeren van fatbikes.
62p
Leg uit in welke richting de collectieve vraaglijn van fatbikes verschuift
doordat verzekeraars stoppen met het verzekeren van de fatbikes.

opgave 2Opgave 2 Belastingen en herverdeling

Het Centraal Planbureau (CPB) onderzoekt het effect van het
belastingstelsel voor verschillende inkomensgroepen in Nederland.
Het CPB kijkt hierbij naar het gemiddelde bruto-jaarinkomen, de betaalde
belastingen, sociale premies en het gemiddeld belastingtarief.
73p
Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− Er is een progressief belastingstelsel. Een stijging van het inkomen
leidt tot een …(1)… van het gemiddeld belastingtarief. Secundaire
inkomens zullen …(2)….
− Lage inkomens consumeren een groter deel van hun inkomen dan
hoge inkomens. Hierdoor dragen lage inkomens een …(3)… deel van
hun inkomen af aan …(4)… belastingen, zoals btw en accijnzen.
− Bij de premies sociale zekerheid betaalt iedereen hetzelfde
percentage over het belastbaar inkomen tot € 38.000.
Over het inkomen daarboven wordt geen premie betaald.
Dit betekent dat er sprake is van een …(5)… premiestelsel.
Kies uit:
bij (1) daling / stijging
bij (2) denivelleren / nivelleren
bij (3) groter / kleiner
bij (4) directe / indirecte
bij (5) degressief / progressief / proportioneel
Het CPB gebruikt uitsluitend gegevens uit tabel 1 voor de berekening
van het gemiddeld belastingtarief.
Tabel 1 Schijvenstelsel
  Schijflengte Belastingtarief Schijf 1 Van € 0 - € 76.817 37,5% Schijf 2 Vanaf € 76.817 49,5%
Gebruik tabel 1.
82p
Bereken het gemiddeld belastingtarief bij een belastbaar inkomen
van € 142.854.
De overheid gebruikt de belastingopbrengsten om inkomen te
herverdelen.
91p
Geef een voorbeeld van een overheidsuitgave waarmee inkomen wordt
herverdeeld.
Het CPB analyseert de herverdeling met figuur 1.
Figuur 1 Inkomensverdeling na herverdeling in Nederland
figuur bij de opgave
Gebruik figuur 1.
102p
Bereken hoeveel procent de 10% huishoudens met de hoogste inkomens
meer verdient dan de 10% huishoudens met de laagste inkomens.
Het verlagen van belastingtarieven kan leiden tot een hogere
economische groei.
112p
Leg uit dat lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen via de
structuurzijde van de economie kunnen leiden tot een hogere
economische groei.
122p
Leg uit dat lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen via de
conjunctuurzijde van de economie kunnen leiden tot hogere
economische groei.

opgave 3Opgave 3 Voetbalclub in de problemen

FC Forward is een voetbalclub die de thuiswedstrijden altijd in een uitverkocht stadion speelt. Toch heeft de club financiële problemen, die de gemeente tot nu toe heeft opgelost.
Is een ticket voor een thuiswedstrijd van FC Forward een collectief goed? Motiveer je antwoord. FC Forward huurt het stadion waarin de thuiswedstrijden worden gespeeld. De club dreigt het huurcontract op te zeggen, tenzij de verhuurder de jaarlijkse huur verlaagt. De verhuurder weigert aan deze eis…

Is een ticket voor een thuiswedstrijd van FC Forward een collectief goed? Motiveer je antwoord. FC Forward huurt het stadion waarin de thuiswedstrijden worden gespeeld. De club dreigt het huurcontract op te zeggen, tenzij de verhuurder de jaarlijkse huur verlaagt. De verhuurder weigert aan deze eis te voldoen ondanks dat het stadion enkel door FC Forward kan worden gebruikt. FC Forward kan alleen blijven bestaan met dit stadion. Het stadion is alleen geschikt voor voetbalwedstrijden.

Beargumenteer dat FC Forward een sterke onderhandelingspositie heeft ten opzichte van de verhuurder. De verhuurder heeft ook een sterke onderhandelingspositie, daarom analyseert FC Forward de onderhandelingspositie (zie matrix 1). Matrix 1 Verandering van de financiële positie Huur verhogen…

Beargumenteer dat FC Forward een sterke onderhandelingspositie heeft ten opzichte van de verhuurder. De verhuurder heeft ook een sterke onderhandelingspositie, daarom analyseert FC Forward de onderhandelingspositie (zie matrix 1). Matrix 1 Verandering van de financiële positie Huur verhogen Verhuurder Gelijke huur stadion Huur verlagen Gebruik matrix 1.

Leg met behulp van de getallen uit of de dreiging van FC Forward om het huurcontract op te zeggen geloofwaardig is. Voetbal draagt bij aan de World Happiness Index (WHI) van de regio. Binnen de regio geldt een sociale norm om rekening te houden met de WHI. De inwoners stellen: “Als de verhuurder de…

Leg met behulp van de getallen uit of de dreiging van FC Forward om het huurcontract op te zeggen geloofwaardig is. Voetbal draagt bij aan de World Happiness Index (WHI) van de regio. Binnen de regio geldt een sociale norm om rekening te houden met de WHI. De inwoners stellen: “Als de verhuurder de sociale norm volgt, kan dit op korte termijn zorgen voor een lager inkomen voor de verhuurder, maar na een aantal jaren juist voor een hoger inkomen.”

Leg de stelling uit met behulp van matrix 1.
FC Forward wil zelf de inkomsten verhogen. De club onderzoekt daarom twee scenario’s waarbij ze de prijs van de thuiswedstrijden willen verhogen (zie tabel 2). Tabel 2 Twee scenario’s met verschillende prijselasticiteiten   Ticketprijs (gemiddeld) Gemiddeld aantal toeschouwers Extra omzet naast…

FC Forward wil zelf de inkomsten verhogen. De club onderzoekt daarom twee scenario’s waarbij ze de prijs van de thuiswedstrijden willen verhogen (zie tabel 2). Tabel 2 Twee scenario’s met verschillende prijselasticiteiten   Ticketprijs (gemiddeld) Gemiddeld aantal toeschouwers Extra omzet naast ticket verkoop als % van de ticketverkoop Huidige situatie € 25 20.000 15% Scenario 1 € 30 20.000 15% Scenario 2 € 35 16.000 10% Gebruik tabel 2.

Toon aan dat de prijselasticiteit van de vraag 0 (= nul) is in scenario 1. Gebruik tabel 2.
Bereken de prijselasticiteit van de vraag in scenario 2 en geef een verklaring voor het verschil in prijselasticiteiten van scenario 1 en 2. Gebruik tabel 2. FC Forward kiest het scenario dat de hoogste totale omzet oplevert.
Kiest de club voor scenario 1 of scenario 2? Verklaar je antwoord met behulp van een berekening.

opgave 4Opgave 4 Economie sturen via de rente

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft een inflatiedoelstelling van 2%.
Een te lage inflatie kan leiden tot deflatie en dat kan weer leiden tot een
hogere werkloosheid. Een te hoge inflatie verslechtert de handelspositie
van een land.
202p
Leg uit dat deflatie kan leiden tot een hogere werkloosheid.
212p
Leg uit dat een te hoge inflatie leidt tot een verslechtering van het saldo
op de lopende rekening.
Een econoom ziet dat een hogere inflatie ervoor zorgt dat banken hogere
rentes vragen voor hypothecaire leningen.
222p
Leg uit dat een hogere inflatie leidt tot een hogere rente voor
hypothecaire leningen.
De econoom kijkt naar de vermogensmarkt (zie figuur 2).
De vermogensmarkt is de markt voor vraag en aanbod van onder andere
geld en leningen.
Figuur 2 Vermogensmarkt
figuur bij de opgave
Gebruik figuur 2.
231p
Geef een verklaring voor het stijgend verloop van de aanbodlijn.
De econoom onderzoekt het effect van hogere staatsschulden van
overheden op de vermogensmarkt.
242puitwerkbijlage
Schets in de uitwerkbijlage de nieuwe vraag en/of aanbodlijn als gevolg
van de hogere staatsschulden en geef aan of de rente op de
vermogensmarkt stijgt of daalt.
In de eurozone is sprake van hoge inflatie en hoge werkloosheid.
De reële lonen dalen.
252p
Leg uit dat lagere reële lonen leiden tot een hogere werkloosheid.

opgave 5Opgave 5 Suikertaks

Een gezondheidsbureau in Groot-Brittannië onderzoekt een heffing op
suikerhoudende voeding (de suikertaks).
263p
Maak van de onderstaande tekst een economisch juiste redenering.
Door de suikertaks zal het producentensurplus …(1)… en zal het
consumentensurplus …(2)… op de markt voor suikerhoudende voeding.
De overheidsinkomsten zullen …(3)….
Als het inkomen van consumenten stijgt, leidt dit tot een relatief kleine
toename van de vraag naar suikerhoudende voeding. Consumenten zien
deze goederen als … (4)… goederen. Er is dan sprake van een … (5) …
inkomenselasticiteit.
Kies uit:
bij (1) afnemen / toenemen / gelijk blijven
bij (2) afnemen / toenemen / gelijk blijven
bij (3) afnemen / toenemen / gelijk blijven
bij (4) inferieure / primaire / luxe
bij (5) positieve / negatieve
In Groot-Brittannië wordt de suikertaks ingevoerd, met als doel de
negatieve externe effecten van suikerconsumptie te verminderen.
Suikerhoudende dranken waarvan het suikergehalte minder is dan 5%
per liter worden niet belast. Voor dranken met 5% of meer suiker per liter
geldt wel een suikertaks. Producenten verlagen daarom het
suikergehalte in een deel van de dranken tot 4,9%.
272p
Leg uit of het doel van de suikertaks wordt bereikt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Het gezondheidsbureau onderzoekt de Britse markt voor frisdranken.
Figuur 3 toont de opbrengsten en kosten van een frisdrankproducent
voordat de suikertaks wordt ingevoerd. Vervolgens wordt een suikertaks
ingevoerd van £ 0,50 per liter frisdrank, waardoor de marginale kosten
stijgen. De constante kosten worden buiten beschouwing gelaten.
De producent streeft naar maximale winst.
Figuur 3 Opbrengsten en kosten van de frisdrankproducent
figuur bij de opgave
Gebruik figuur 3.
281puitwerkbijlage
Arceer in figuur 3 in de uitwerkbijlage de omzet van de
frisdrankproducent voordat de suikertaks wordt ingevoerd.
Gebruik figuur 3.
293p
Bereken de verandering van de maximale winst van de
frisdrankproducent nadat de suikertaks is ingevoerd.
301p
Maak van de onderstaande tekst een economisch juiste redenering.
Voor de invoering van de suikertaks is er sprake van …(1)… waardoor
de productie van frisdrank …(2)… is dan maatschappelijk gewenst.
Kies uit:
bij (1) collectieve dwang / marktfalen
bij (2) lager / hoger
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.