Eindexamen geschiedenis havo 2011, tijdvak 2

Licht dit toe door: − aan de bron een oorzaak voor de moeilijke omstandigheden voor de Hollandse landbouw te ontlenen en − (zonder bron) twee alternatieven te noemen waardoor de Hollandse boeren de landbouw in de zeventiende eeuw toch tot bloei wisten te brengen. Gebruik bron 1. Een bewering: Deze kaart dateert niet uit de zeventiende eeuw.

Ontleen aan de kaart twee argumenten die deze bewering ondersteunen. Hieronder volgen een aantal oorzaken (1 tot en met 6) met daarbij passende gevolgen (a tot en met f) in willekeurige volgorde. Oorzaken: 1 Er komt een omvangrijke graanimport uit het Oostzeegebied b De binnenlandse vraag stijgt, dus op gang. 2 De loonkosten in de Haarlemse textielnijverheid stijgen sterk. 3 Hollanders en Zeeuwen sluiten de Schelde af. 4 In de zestiende eeuw is sprake van bevolkingsgroei, urbanisatie en immigratie. 5 De onvrede groeit over de centralisering en over de vervolging van protestanten. 6 Het fluitschip wordt geïntroduceerd.

Noteer de juiste combinaties van oorzaak en gevolg, door achter elk cijfer (1 tot en met 6) telkens de daarbij passende letter te noteren. Doe het zo: Oorzaak 1 heeft als gevolg … (letter invullen). (enz. tot en met 6) Gebruik bron 2. Deze tabel laat twee ontwikkelingen zien die kenmerkend zijn voor de economie van de Republiek in de Gouden Eeuw.

Een onderzoeker naar de sociaaleconomische verhoudingen in de Gouden Eeuw van de Republiek vindt genoeg gegevens om het leven van Maria Cornelisdochter Musch te reconstrueren: 1591 Maria Cornelisdochter (geboortedatum onbekend) trouwt in Rotterdam met haringkoopman Jan Jacobszoon Musch. Haar moeder was een eenvoudige, zelfstandige koopvrouw in visserijbenodigdheden. 1597 Het paar koopt een huis aan de zuidkant van het Haringvliet in Rotterdam. 1610 Haar echtgenoot, die lid van de vroedschap, burgemeester en gedeputeerde in de Staten van Holland is geweest, overlijdt. Maria blijft als weduwe met zeven kinderen in Rotterdam achter. Zij zet de activiteiten van haar man voort. Zij drijft een succesvolle handel in haring, zout, hout, traan en baleinen. 1616 Maria is betrokken bij de Kleine Noordse Compagnie, die door een aantal Rotterdamse reders is opgericht voor de walvisvaart. 1635 Maria Musch overlijdt. Haar naam leeft voort in de naar haar genoemde baai in Noorwegen, de Maria Muschbaai, die zij voor zover bekend nooit met eigen ogen heeft gezien.

Kies twee gebeurtenissen uit de levensloop van Maria Musch en leg bij elke gebeurtenis uit, waardoor deze kenmerkend is voor de sociaaleconomische verhoudingen in de Gouden Eeuw van de Republiek. Gebruik bron 3. Balthasar de Monconys heeft in Amsterdam diverse ondernemingen en instellingen bezocht die hebben bijgedragen aan de bloei van de Republiek in de Gouden Eeuw.

Leg uit dat dit: − opmerkelijk was gezien de politieke banden tussen Engeland en de Republiek, maar − begrijpelijk was gezien de economische verhouding tussen beide landen. Gebruik bron 5. Stel: je hebt onderzoek gedaan naar de achteruitgang van de Leidse lakennijverheid. Je vindt deze bron in het stadsarchief. Je stelt vast dat deze bron past bij de uitkomst van je onderzoek, omdat de beschrijving in de bron illustratief is voor de toestand van de Leidse lakennijverheid omstreeks 1750.

Ondersteun deze vaststelling door: − (zonder bron) aan te geven wat de toestand van de Leidse lakennijverheid omstreeks 1750 was en − (met bron) één oorzaak te noemen voor die toestand van de Leidse lakennijverheid en − (met bron) één gevolg te noemen van de achteruitgang van de Leidse lakennijverheid. Gebruik bron 5. Een bewering: Dit verzoek is gedaan door ondernemers in de lakennijverheid en niet door arbeiders in de lakennijverheid.