opgave 1Door de tijd heen
De volgende zes voorbeelden van invasies staan in willekeurige volgorde:
1 Het Duitse invasieplan van generaal Von Schlieffen mislukte door de
Slag bij de Marne.
2 Julius Caesar trok Gallië binnen en voegde het toe aan het Romeinse
Imperium.
3 Tijdens de derde kruistocht viel het leger van de Engelse koning
Richard Leeuwenhart het noorden van het huidige Israël binnen en
veroverde de stad Akko.
4 De Duitse generaal Christiansen werd na de succesvolle invasie van
Nederland bevelhebber van de Duitse troepen.
5 Tariq Ibn Zayid viel met zijn Arabische troepen het Iberisch
schiereiland (het huidige Spanje en Portugal) binnen en verspreidde
daar de islam.
6 Francisco Pizarro veroverde direct na de ontdekking van Amerika het
Incarijk in Peru voor de Spaanse koning.
12pZet deze zes invasies in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Prehistorie en oudheid
Gebruik bron 1.
Stel, je doet onderzoek naar het Romeinse Rijk en je hebt twee
onderzoeksvragen:
1 Wat was het verloop van de veldslag tegen de Nerviërs?
2 Welke waarden waren voor de Romeinen belangrijk?
Je komt tot de conclusie dat deze bron beter bruikbaar is voor de
beantwoording van onderzoeksvraag 2, dan voor beantwoording van
onderzoeksvraag 1.
23pLicht je conclusie toe door:
− een argument te geven voor je twijfel aan de betrouwbaarheid van de
informatie uit deze bron over het verloop van de veldslag en
− een voorbeeld te geven van de informatie over Romeinse waarden die
deze bron bevat en
− een argument te geven voor de betrouwbaarheid van de informatie uit
deze bron over de waarden van de Romeinen.
Gebruik bron 1.
Je kunt uit deze bron afleiden welk beleid de Romeinen voeren bij de
uitbreiding van hun rijk.
32pGeef aan welk beleid dat is en waardoor dit succesvol is geweest.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 3.
Uit dit fragment blijkt dat de opdracht die Columbus krijgt van Isabel en
Ferdinand past bij een middeleeuws kenmerkend aspect, maar ook past
bij kenmerkende aspecten van de zestiende eeuw.
64pLicht dit toe door, telkens met een verwijzing naar de bron, uit te leggen:
− bij welk kenmerkend aspect van de middeleeuwen de opdracht aan
Columbus past en
− bij welk kenmerkend aspect van de zestiende eeuw de opdracht aan
Columbus past.
Gebruik bron 4.
Uit dit dagboekfragment van Marcus van Vaernewijck kan een oorzaak
voor het uitbreken van de Opstand worden afgeleid.
72pLicht dit toe door aan te geven:
− welke oorzaak uit deze bron kan worden afgeleid en
− waardoor deze oorzaak bijdraagt aan het uitbreken van de Opstand.
Gebruik bron 4.
Uit dit dagboekfragment kan een reden worden afgeleid voor het
terugroepen van de hertog van Alva door Filips II.
81pGeef aan welke reden dat is.
Enkele gegevens over Isaac le Maire (1558/59-1624):
1 In 1585 vertrekt de protestantse koopman Isaac le Maire met zijn
gezin van Antwerpen naar Amsterdam.
2 Vanaf de oprichting in 1602 is hij aandeelhouder en bestuurder van de
VOC. Als er geruchten ontstaan over verduistering moet hij deze
functie neerleggen.
3 In 1609 geeft hij leiding aan 'De Groote Compagnie', een geheim
genootschap dat handelt in aandelen van de VOC en probeert de
waarde van die aandelen te beïnvloeden.
4 Op aandrang van de VOC verbieden de Staten-Generaal het
verhandelen van aandelen die nog niet in het bezit van de verkopers
zijn. De maatregel betekent het einde van de 'De Groote Compagnie'.
De levensloop van Isaac le Maire kan worden gebruikt om verschillende
kenmerkende aspecten uit de vroegmoderne tijd te illustreren.
94pKies twee gegevens uit het leven van Le Maire en verbind die telkens met
een ander kenmerkend aspect van de vroegmoderne tijd.
In 1588 werd duidelijk dat de opstandige Nederlandse gewesten zich tot
een zelfstandige staat konden ontwikkelen.
103pNoem de militaire gebeurtenis in 1588 die mogelijk maakte dat de
opstandige gewesten zich tot een zelfstandige staat konden ontwikkelen
en leg uit waardoor deze gebeurtenis hieraan bijdroeg.
Gebruik bron 5.
Een bewering:
In deze tabel is zichtbaar dat de beleidswijziging van de VOC in Azië in
1619 succesvol is.
113pLicht dit toe door:
− die beleidswijziging te noemen en
− uit te leggen of uit deze tabel blijkt of deze bewering juist is.
Op 14 juli 1789 bestormde de Parijse bevolking de Bastille, een beruchte
gevangenis. Hiermee begon de democratische revolutie in Frankrijk. In
augustus 1789 nam de Nationale Vergadering het besluit om als eerste de
wetten te hervormen die te maken hadden met de feodale privileges: het
feodale stelsel werd afgeschaft.
122pGeef aan:
− welk Verlichtingsideaal de revolutionairen met dit besluit nastreefden
en
− welk doel zij hiermee wilden bereiken.
opgave 5Moderne tijd
In 1866 brak in Maastricht een cholera-epidemie uit. Als gevolg van deze
zeer besmettelijke ziekte overleden 298 inwoners, waarvan 295 arbeiders
en armen. Deze cijfers komen uit een overheidsrapport, waarin per straat
werd bijgehouden waar slachtoffers vielen.
136pLeg uit welke oorzaak-gevolgrelatie er bestond tussen:
− de Industriële Revolutie en deze epidemie en
− de belangstelling van de overheid voor deze epidemie en de sociale
kwestie en
− de sociale kwestie en de voortschrijdende democratisering.
In Duitsland zijn verschillende opstanden uitgebroken. De volgende zes
gebeurtenissen die daarmee te maken hebben, staan in willekeurige
volgorde:
1 Adolf Hitler leidde een opstand tegen de Republiek van Weimar. Hij
wilde gebruikmaken van de onrust die was ontstaan door de zware
inflatie ten gevolge van de herstelbetalingen. De opstand mislukte en
Hitler werd tot gevangenisstraf veroordeeld.
2 Matrozen in Kiel kwamen in opstand tegen de slechte omstandigheden
op de Duitse schepen. De opstand sloeg over op het Duitse leger en
veroorzaakte het aftreden van de keizer.
3 De hoge militair Von Stauffenberg besloot een aanslag te plegen op
Hitler nadat hij had gehoord dat de SS begonnen was Joden in
Rusland massaal om te brengen. Hij werd samen met mede-
opstandelingen geëxecuteerd nadat de aanslag was mislukt.
4 In Berlijn brak de Spartakus-opstand uit.
5 Na de Rijksdagbrand werden duizenden communisten gearresteerd
die volgens de nazi's van plan waren een opstand tegen het bewind te
beginnen.
6 Na enkele aanslagen op de keizer liet Bismarck wetten aannemen die
gericht waren tegen de socialistische partij in Duitsland.
142pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 6.
Omstreeks 1880 wordt in Duitsland volop gediscussieerd over een
mogelijk koloniaal rijk. Fabri is voorstander van zo'n Duits koloniaal rijk.
154pLeg uit waarom een koloniaal rijk volgens Fabri:
− op economisch gebied noodzakelijk is en
− voor de binnenlandse politiek wenselijk is.
Gebruik bron 7 en 8.
Stel, je schrijft een werkstuk over de buitenlandse politiek van Duitsland
tussen 1871 en 1918. Je kunt beide bronnen goed gebruiken om de
koerswijziging in het beleid rond 1890 te beschrijven.
164pToon dit aan door:
− bij een van beide bronnen uit te leggen waarom die bron past bij het
beleid tot 1890 en
− bij de andere bron uit te leggen waarom die past bij het beleid vanaf
1890.
Kanselier Bismarck was geen voorstander van de opvatting van Fabri
(zie bron 6).
172pLeg uit welk politiek bezwaar Bismarck had tegen een imperialistisch
buitenlands beleid van Duitsland.
In 1901 begon de Nederlandse regering in haar kolonie Nederlands-Indië
met de 'Ethische Politiek'. Onderdeel daarvan was onderwijs voor de
Indonesische elite. Op de Nederlands-Indische scholen werd een
Europees lesprogramma ingevoerd met Nederlands als voertaal.
182pLeg uit waardoor deze Ethische Politiek bijdroeg tot de groei van het
nationalistische verzet in Nederlands-Indië.
Er bestond een verband tussen de opvattingen van voorstanders van een
Duits koloniaal rijk en het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
192pLeg uit welk verband dat was.
Gebruik bron 9.
Tekenaar Karl Arnold geeft hier een mening weer over de komende
Rijksdagverkiezing.
203pLicht deze prent toe door aan te geven:
− met een verwijzing naar de bron welke mening over de verkiezing de
tekenaar hier weergeeft en
− welk verband er bestaat tussen de Rijksdagbrand en de situatie die
Arnold hier afbeeldt.
Gebruik bron 10.
In de Duitse steden zijn vlak na de oorlog de puinhopen meestal
opgeruimd door Trümmerfrauen zoals op deze foto.
211pGeef de verklaring waarom dit werk toen juist door vrouwen moest worden
gedaan.
Gebruik bron 10.
Foto's als deze zijn in de Verenigde Staten gebruikt om de politieke
doelstelling van het Marshallplan over te brengen op de publieke opinie.
223pLicht dit toe door:
− het politieke doel van het Marshallplan te noemen en
− uit te leggen waardoor deze foto dat politieke doel kan overbrengen.
De communistische partij van Oost-Duitsland noemde de Berlijnse Muur
een 'Antifascistische Verdedigingswal'.
232pLeg uit dat de benaming 'Antifascistisch' past bij het DDR-beeld van West-
Duitsland tijdens de Koude Oorlog.
Een historicus beschreef de Brezjnev-doctrine als de Russische
tegenhanger van de Truman-doctrine.
242pLeg met de kern van de Brezjnev-doctrine uit welke redenering hij daarbij
volgde.
Een gebeurtenis:
In november 1983 hield de NAVO een grote militaire oefening waarin een
conflict tussen Warschaupact en NAVO werd nagespeeld. De
Sovjetregering was bang dat de oefening een voorbereiding was op een
échte nucleaire aanval.
Toen de Amerikaanse president Reagan van een Russische dubbelspion
hoorde hoeveel paniek er in de Sovjet-Unie was, reageerde hij verbaasd,
maar hij paste de oefening wel aan.
Deze gebeurtenis kan gezien worden als continuïteit maar ook als
verandering ten opzichte van de jaren 1970.
254pLeg dit uit voor zowel de continuïteit als de verandering.
Gebruik bron 11.
Een bewering:
Gorbatsjov verbindt in dit interview een eigen conclusie aan een kenmerk
van de Koude Oorlog.
262pGeef aan:
− welk kenmerk van de Koude Oorlog Gorbatsjov hier centraal stelt en
− welke conclusie hij hieruit trok voor zijn buitenlands beleid.
Twee gegevens:
1 Tussen 1955 en 1970 steeg het aantal bromfietsen in Nederland
geleidelijk van een half miljoen naar bijna twee miljoen.
2 Fabrikanten gingen zich in de jaren 1960 steeds meer toeleggen op de
productie van bromfietsen voor jongeren.
Beide ontwikkelingen kunnen worden verklaard vanuit hetzelfde
kenmerkende aspect van de twintigste eeuw.
273pNoem dit kenmerkend aspect en verklaar elk van beide ontwikkelingen
telkens vanuit een onderdeel van dit kenmerkend aspect.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
