opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen die te maken hebben met chocola staan in
willekeurige volgorde:
1 Aan het hof van de Azteekse keizer Motecuhzoma maakte de Spaanse
ontdekkingsreiziger Hernán Cortés kennis met 'xocolatl', gemaakt van
cacao en pepers.
2 Duitse soldaten kregen bij hun inval in Polen zogenaamde
'Tankchocolade', een drug die vermoeidheid tegenging.
3 Het bedrijf Cadbury stuurde Britse soldaten in de loopgraven van
Noord-Frankrijk chocolade als kerstgeschenk.
4 In de Engelse stad Bristol opende het bedrijf Anna Fry & Son de
eerste fabriek waar met stoommachines op grote schaal chocolade
werd geproduceerd.
5 Kort na het ontstaan van de driehoekshandel werd chocolade
geïntroduceerd in Engeland, waar het onder andere werd gebruikt om
de effecten van rijkelijk alcoholisch drankgebruik tegen te gaan.
6 Tijdens de onafhankelijkheidsoorlog van de Noord-Amerikaanse
koloniën werden de soldaten soms betaald met cacaobonen.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
In de zestiende eeuw was er in Europa belangstelling voor de legende
over 'pausin Johanna'. Volgens deze legende was een vrouw, die zich
voordeed als man, paus geworden. Haar bedrog kwam uit toen ze beviel
van een kind.
22pLeg uit waardoor de belangstelling voor juist deze legende toenam tijdens
de protestantse reformatie.
Gebruik bron 1.
Stel: je besluit deze bron te gebruiken voor een onderzoek naar oorzaken
van 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat'.
33pLicht je besluit toe door:
− een argument te geven voor de betrouwbaarheid van de informatie in
deze bron, en
− met een verwijzing naar de bron een verklaring te geven voor de
kritiek van de Nederlandse edelen op het Spaanse bestuur.
Gebruik bron 2.
Een conclusie:
Deze ontmoeting past bij de beginperiode van de Engelse aanwezigheid
in Noord-Amerika.
43pOndersteun deze conclusie door:
− aan te tonen dat deze ontmoeting past bij de beginperiode van de
Engelse aanwezigheid in Noord-Amerika, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− zonder bron te verklaren waardoor kapitein Newport het niet
verstandig vindt om de inheemse bevolking te bestraffen.
Gebruik bron 3.
Met dit beeld wil Lodewijk XIV een propagandaboodschap overbrengen.
53pGeef aan:
− welke boodschap wordt weergegeven over het besluit van
Lodewijk XIV om de rechten van protestanten in te trekken, waarbij je
je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− op welke wijze wordt weergegeven dat Lodewijk XIV een absoluut
vorst is.
Gebruik bron 4.
Dit artikel kan gebruikt worden voor een onderzoek naar continuïteit in de
Franse samenleving in de achttiende eeuw.
62pGeef aan welke continuïteit op sociaal-maatschappelijk gebied blijkt uit dit
artikel, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de
bron.
Een bewering:
De oorlog waarin Liberté Barreau (zie bron 4) vocht, past bij een
kenmerkend aspect van de achttiende eeuw.
72pNoem dit kenmerkend aspect en geef aan waardoor dit past bij deze
oorlog.
opgave 3Moderne tijd
In 1832 werden honderden slaafgemaakten gedood tijdens het neerslaan
van een slavenopstand op Jamaica. De Britse militair bevelhebber schreef
in een affiche: "Ik heb veel soldaten meegenomen om de schuldigen te
straffen. Iedereen die bij de rebellen wordt aangetroffen zal zonder
pardon ter dood worden gebracht. Verzet tegen de troepen van de koning
is zinloos! Geef je over en smeek om genade."
82pLeg uit, met een verwijzing naar het affiche, dat de Britse werkwijze op
Jamaica de steun voor de afschaffing van slavernij in Groot-Brittannië
versterkte.
Gebruik bron 5.
Uit de bron blijkt zowel verandering als continuïteit in het bestuur van
India in 1858.
94pGeef aan, telkens met een andere verwijzing naar de bron, welke
verandering en welke continuïteit dat is.
In 1860 werd de Wet op de Aanleg van Staatsspoorwegen aangenomen,
waarna werd begonnen met de aanleg van negen staatslijnen, zoals die
tussen Zutphen en Enschede.
102pLicht de aanname van deze wet toe door:
− het kenmerkend aspect te noemen dat hierbij past, en
− aan te geven dat de Nederlandse regering de economie wilde
stimuleren.
Gebruik bron 6.
Lord Ashley bekritiseert het industrieel kapitalisme.
113pGeef aan:
− welk kenmerk van het industrieel kapitalisme de door Lord Ashley
genoemde misstanden veroorzaakt, en
− met een verwijzing naar de bron welke beleidsmaatregel van de Britse
regering uit de jaren 1830 Lord Ashley ondersteunt.
In India verscheen vanaf de jaren 1890 wekelijks het tijdschrift
Mirror of British Merchandise and Hindustani Pictorial News in het Urdu
(een veel gesproken taal in India).
In het tijdschrift werden onder andere artikelen gepubliceerd:
1 over invloedrijke Indiërs, met fotorapportages van hun reizen en
activiteiten, vaak in Groot-Brittannië.
2 over de productie en het gebruik van onder andere katoen en bedrukte
stoffen.
122pGeef apart aan welk politiek en welk economisch doel de uitgever met dit
blad wilde bereiken, waarbij je in je antwoord verwijst naar een voorbeeld
van de artikelen.
Gebruik bron 7.
Twee gegevens:
1 Het is onduidelijk wie de opdracht heeft gegeven voor dit schilderij.
2 Er is aan het einde van de negentiende eeuw onder Indonesiërs veel
belangstelling voor het verhaal van Surapati.
134pLicht beide gegevens toe door:
− met een verwijzing naar de bron uit te leggen dat het mogelijk is dat
het schilderij is gemaakt in opdracht van een voorstander van het
bestuur van de kolonie Nederlands-Indië, en
− de belangstelling onder Indonesiërs voor Surapati (gegeven 2) te
verklaren, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend
aspect van de moderne tijd.
Twee gegevens over de Duitse sociaaldemocratische politicus Kuttner:
1 In 1921 citeerde Kuttner een bericht van de Duitse generaal-
veldmaarschalk Von Hindenburg uit 1918: "Onder deze
omstandigheden is het absoluut noodzakelijk om de strijd af te
breken om het Duitse volk en hun bondgenoten nutteloze slachtoffers
te besparen. Elke gemiste dag kost het leven van duizenden dappere
soldaten."
2 In 1933 moest Kuttner Duitsland ontvluchten.
143pLicht beide gegevens toe door:
− met het citaat (gegeven 1) uit te leggen dat Kuttner de
dolkstootlegende wilde ontkrachten, en
− te verklaren waardoor Kuttner in 1933 Duitsland moest ontvluchten.
Gebruik bron 8.
Het stadsbestuur van Schmölln heeft opdracht gegeven voor de
bestraffing.
153pToon aan:
− dat de situatie op de foto past bij 'het in praktijk brengen van het
nationaalsocialisme', en
− met een verwijzing naar de foto, wat het stadsbestuur wilde bereiken
met deze bestraffing.
De volgende gegevens over stakingen in Nederland staan in willekeurige
volgorde:
1 Arbeiders die vonden dat hun lonen door de geleide loonpolitiek te
laag waren, legden hun werk stil.
2 De aanleg van het Noordhollandsch Kanaal, dat al snel te smal was
vanwege de introductie van stoomschepen, liep vertraging op omdat
de slecht betaalde arbeiders staakten.
3 De Nederlandse regering in Londen riep op tot een grote
spoorwegstaking om de opmars van de geallieerde troepen richting
Duitsland te ondersteunen.
4 Kort voor de oliecrisis brak bij Hoogovens in IJmuiden een staking uit
onder arbeiders die loonsverhoging wilden.
5 Minister-president Lubbers noemde de staking waarmee docenten
protesteerden tegen overvolle klassen "overbodig en schadelijk".
6 Nadat textielbedrijf Gerh. Jannink & Zonen een loonsverlaging van 5%
doorvoerde omdat zijn concurrentiepositie tijdens de crisis van het
wereldkapitalisme verslechterde, legden de arbeiders het werk neer.
162pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Köller beschrijft een jeugdherinnering.
173pGeef aan:
− welke politieke beslissing, die de geallieerden nemen over Duitsland,
de oorzaak is van de ontruiming van het dorp, en
− dat je met deze bron kunt aantonen dat er sprake is van sociale
ontwrichting van de Duitse samenleving, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
De CDU, de partij van Adenauer, liet tot 1961 in Oost-Berlijn de krant
Der Tag verspreiden. DDR-burgers konden deze krant ook kopen in
West-Berlijn.
182pLicht de verspreiding van de krant toe door:
− aan te geven op welke wijze de CDU hiermee het ideaal van Duitse
eenheid kon ondersteunen, en
− met een historische gebeurtenis te verklaren dat de krant niet meer
werd verspreid in Oost-Berlijn na 1961.
In 1965 werd er in de landelijke politiek gediscussieerd over twee
veranderingen voor de Nederlandse televisie:
1 Het toelaten van nieuwe omroepen in het omroepbestel.
2 Het toestaan van reclame op de televisie.
194pLeg per verandering uit door welke ontwikkeling in de Nederlandse
maatschappij deze werd veroorzaakt.
Gebruik bron 10.
In 1969 sluiten de Nederlandse en de Marokkaanse regering een
overeenkomst waardoor Nederland gastarbeiders mag werven in
Marokko.
204pGeef aan welke bezorgdheid op economisch en op sociaal vlak Jongejan
wil wegnemen bij de Nederlandse kijker, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 10 nog een keer.
Van Meekeren, de maker van de reportage, wil dat de Nederlandse
regering haar beleid ten aanzien van de selectie van gastarbeiders
verandert. Je twijfelt hierdoor aan de betrouwbaarheid van de reportage
voor een onderzoek naar de werving van gastarbeiders in 1969.
212pVerklaar je twijfel en ondersteun daarbij je antwoord met een voorbeeld
uit de bron.
DDR-leider Ulbricht stond afwijzend tegenover de Ostpolitik van Brandt.
De regering van de Sovjet-Unie zorgde ervoor dat Ulbricht werd
vervangen door een leider die de Ostpolitik wél steunde.
222pLeg uit dat de regering van de Sovjet-Unie met de vervanging van Ulbricht
de detente steunde.
Gebruik bron 11.
Deze prent gaat over de verzorgingsstaat in de jaren 1980.
233pGeef aan:
− welke visie Collignon weergeeft over de verzorgingsstaat, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent, en
− zonder bron welk beleid de regeringen onder Lubbers voeren met
betrekking tot de verzorgingsstaat.
Een anekdote:
In 1981 bezocht Honecker tijdens een staatsbezoek met de West-Duitse
bondskanselier een kerstmarkt in de Oost-Duitse stad Güstrow. De
Oost-Duitse regering gaf opdracht tot Operatie Dialoog, waarbij de
meeste inwoners de stad uit werden gestuurd of onder huisarrest
geplaatst. De bezoekers van de kerstmarkt waren hoofdzakelijk
medewerkers van de Staatssicherheitsdienst. Voor de camera's van
westerse media werd Honecker meerdere malen toegejuicht.
243pLicht deze anekdote toe door:
− met een verwijzing naar de anekdote uit te leggen welk kenmerk van
een totalitaire dictatuur je kunt illustreren met Operatie Dialoog, en
− te verklaren dat de Oost-Duitse regering Operatie Dialoog
noodzakelijk vond omdat de inwoners van de DDR West-Duitse
televisiezenders konden ontvangen.
Gebruik bron 12.
Gorbatsjov en zijn adviseurs bespreken de politieke instabiliteit in de
DDR.
252pLicht dit gesprek toe door:
− aan te geven welke oorzaak wordt gegeven voor de politieke
instabiliteit in de DDR, en
− aan te tonen dat zij een eenzijdig beeld geven, waarbij je de rol van de
Sovjet-Unie in het ontstaan van politieke instabiliteit in de DDR in je
antwoord betrekt.
Bij de invoering van de euro besloot de Europese Unie om op de biljetten
geen bestaande bouwwerken uit afzonderlijke landen af te beelden. In
plaats daarvan werd op elk van de bankbiljetten een fictief bouwwerk
afgebeeld in een verschillende Europese architectonische stijl.
262pLeg uit dat dit besluit moest bijdragen aan de Europese eenheid.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
