Eindexamen kunst havo 2006, tijdvak 1

→ Leg aan de hand van twee aspecten van het hofballet uit, op welke wijze Lodewijk XIV zijn positie als absolutistisch vorst kon demonstreren. Tijdens de regering van Lodewijk XIV en zijn voorganger Lodewijk XIII werden koninklijke academies opgericht, bijvoorbeeld een academie voor de letteren en een voor de schilder- en beeldhouwkunst. In 1661 richtte Lodewijk XIV een academie voor de danskunst op, de Académie Royale de Danse .

→ Noem twee ontwikkelingen op het gebied van de danskunst die door deze academie werden bevorderd. Vanaf 1660 stond Lodewijk XIV zelf steeds minder op het toneel. Toch bleef hij op de voorgrond, want het dagelijks leven van Lodewijk XIV in Versailles voltrok zich als één groot theaterstuk. Zo maakten zijn aankomst en zijn aanwezigheid bij een theatervoorstelling deel uit van het spektakel.

→ Noem één verschil tussen het traditionele hofballet en het comédie-ballet van Molière en Lully. tekst 2 Lees tekst 2 en 3. tekst 3 Op videofragment 1 en 2 zijn scènes te zien uit de zogenaamde ‘cérémonie turque’ van Le video 1 Bourgeois Gentilhomme . In videofragment 1 zit Jourdain achter op het speelvlak toe te video 2 kijken, in videofragment 2 wordt hij midden op het speelvlak tot Mamamouchi geslagen. Bij het maken van de ‘cérémonie turque’ in Le Bourgeois Gentilhomme kregen Molière en Lully hulp van Laurent d’Arvieux, een kenner van het Nabije Oosten. Hij had er veel gereisd en was als tolk-vertaler werkzaam voor Lodewijk XIV.

→ Leg aan de hand van een voorbeeld uit videofragment 1 en/of 2 uit, op welke wijze Molière een satire maakte op aspecten van de Turkse cultuur. tekst 3 Molière verwees in zijn theaterstukken naar de zeventiende-eeuwse maatschappelijke situatie in Frankrijk. Zo ook in Le Bourgeois Gentilhomme , waarin hij de spot dreef met het gedrag van de adel en de burgerij.

→ Noem drie aspecten van Le Bourgeois Gentilhomme die ontleend zijn aan de commedia dell’arte. In 1672 kwam een eind aan de samenwerking tussen Molière en Lully. In dat jaar had Lully toestemming van Lodewijk XIV gekregen om een Académie Royale de Musique op te richten. Bovendien verwierf Lully het auteursrecht voor alle theaterstukken waarvoor hij de muziek en de liederen had gecomponeerd.

→ Noem, behalve prestige en inkomsten, nog twee voordelen voor Molière om de koning als beschermheer te hebben. Molière gebruikte voor zijn toneelstukken niet alleen eigen teksten. Hij gebruikte ook teksten uit de klassieke oudheid, onder andere van de beroemde Romeinse dichter Plautus. Aan hem ontleende hij bijvoorbeeld de stof voor zijn stuk De Vrek .

→ Geef aan waarom in de zeventiende eeuw belang gehecht werd aan het gebruik van klassieke teksten. tekst 5 Lees tekst 5. video 3 In videofragment 3 zien we Alceste (rechts, in gekleurd pak) die aan zijn vriend Philinte (links, met bolhoed) uitlegt dat hij de mensen om hem heen zo is gaan haten vanwege hun leugenachtigheid, aanstellerij, gekonkel en corrupte mentaliteit. In deze scène wordt de titel van De Mensenhater verklaard.

video 4 Oronte, een van de aanbidders van Célimène, heeft een sonnet 1) gemaakt waarop hij erg trots is. Hij vraagt Alceste wat die ervan vindt. Alceste geeft een vernietigend commentaar op het sonnet van zijn rivaal. Hij vindt het gekunsteld woordenspel zonder gevoel, volstrekt onecht. Om zijn kritiek te verduidelijken laat hij een simpel liedje in twee versies horen die volgens hem wèl gevoelig en oprecht zijn. In videofragment 4 zie je de scène waarin Alceste de beide versies van zijn eigen liedje zingt en tussendoor aangeeft dat hierin meer waarachtig gevoel zit dan in het sonnet van Oronte.

→ Typeer de stijl van de twee versies die Alceste van het liedje laat horen. Beargumenteer voor beide versies of Alceste hiermee beantwoordt aan zijn eigen eisen. video 5 In videofragment 5 zie je Célimène die met Alceste (niet in beeld) in gesprek is over liefde en jaloezie. Alceste verwijt Célimène dat zij niet duidelijk laat blijken dat hij bij haar op de eerste plaats komt. Célimène vindt dat verwijt onterecht. Célimène komt in deze scène minder geloofwaardig over dan Alceste, wat vooral veroorzaakt wordt door haar speelstijl.

→ Geef aan hoe de speelstijl van Célimène haar geloofwaardigheid beïnvloedt. tekst 5 Lees tekst 5. video 6 In het toneelstuk De Mensenhater wordt kritisch commentaar van Molière op de hogere kringen uitgebeeld. In deze voorstelling van De Paardenkathedraal gebeurt dat in een modern theaterspektakel. In videofragment 6 zie je een tussenspel met Célimène en haar vrienden. Links op het toneel zit Alceste. Voortdurend is het geluid van applaus en gelach te horen.

→ Noem twee punten van kritiek van Molière op de hogere kringen en geef aan hoe deze zijn uitgebeeld in de scène op videofragment 6. Bij een uitvoering van een stuk van Molière zou je kunnen denken aan een uitvoering met historische kostuums en pruiken. Theatergroep De Paardenkathedraal heeft daar niet voor gekozen, maar heeft een sobere uitvoering van De Mensenhater op de planken gezet. De acteurs spelen voor een effen voordoek dat alleen voor het slot vervangen wordt door een rood doek. De kostumering is niet historisch juist. Het spel zelf zit vol moderne showelementen: (pop)liedjes, dansjes, gebaartjes.

→ Kun je je vinden in de manier waarop de Paardenkathedraal De Mensenhater van Molière heeft uitgevoerd of vind je een historische vormgeving beter? Beargumenteer je antwoord. tekst 6 In een interview (zie tekst 6) zegt Dirk Tanghe dat theatermaken hem uitput, maar ook geestelijk rijker maakt. Maar niet alleen het maken van kunst, ook het ervaren van kunst kan leiden tot geestelijke verrijking.

→ Kies uit de lijst van tekst 7 twee toepassingen die in 1878 nog niet op grote schaal konden worden toegepast. Leg uit waarom die toen nog niet op grote schaal konden worden toegepast. tekst 7 Voor Edison was aanvankelijk de registratie van gesproken woord de belangrijkste functie video 7 van de fonograaf. Maar juist vanwege de mogelijkheden om er ook muziek mee te registreren nam de ontwikkeling van de fonograaf een grote vlucht. Al snel was er een breed aanbod van populaire muziek, van harmoniemuziek tot kunstfluiters. Deze muziek werd in groten getale verkocht aan bars en andere vermaakscentra. Het uitbrengen van klassieke muziek stuitte rond 1885 echter nog op technische problemen.

→ Noem twee van die problemen. In de decennia na 1887 ontwikkelde de grammofoon zich langzamerhand tot een meer volwaardig medium voor de weergave van muziek. Dit nieuwe medium had voor de muziekconsument veel voordelen. Zo kan hij muziek beluisteren op ieder willekeurig moment en op iedere willekeurige plek.

→ Noem twee van die voordelen. muziek 1 Muziekfragment 1 is een opname uit 1907 waarin Caruso een gedeelte uit de aria Vesti la Giubba uit de opera I Pagliacci van Ruggiero Leoncavallo zingt. Dit was de eerste opname waarvan meer dan een miljoen exemplaren werden verkocht. Dergelijke opera-aria’s bleken goed te verkopen bij een groot publiek.

→ Geef hiervoor twee argumenten. afbeelding 1 De fonograaf werd ook toegepast bij wetenschappelijk onderzoek. De Hongaarse componist muziek 2 Béla Bartók (1881-1945) gebruikte al vanaf 1906 de fonograaf om de volksmuziek van onder meer de Balkanlanden vast te leggen. In de loop van de jaren verzamelde hij zo tienduizenden melodieën. Op afbeelding 1 zie je Bartók aan het werk met de fonograaf. Muziekfragment 2 is een originele opname van een volksmelodietje die Bartók met een fonograaf heeft gemaakt.

muziek 2 Muziekfragment 3 is een fragment uit een compositie van Bartók zelf, waarin hij gebruik muziek 3 heeft gemaakt van de volksmelodie uit muziekfragment 2. Behalve dat muziekfragment 3 geschreven is voor twee violen, heeft Bartók de melodie op nog andere manieren bewerkt tot een eigen compositie doordat hij er een en ander aan heeft toegevoegd.

→ Noem één zo’n manier. muziek 4 De volksmuziek uit onder meer de Balkanlanden stond in de eerste helft van de twintigste eeuw ook in de belangstelling als inspiratiebron voor vernieuwing in de kunstmuziek. Ook Bartók paste in zijn composities dikwijls elementen uit volksmuziek toe. Dit is bijvoorbeeld te horen in Free variations, een compositie voor piano uit Mikrokosmos (muziekfragment 4).

→ Noem twee maatschappelijke, culturele of artistieke factoren die in de eerste helft van de twintigste eeuw een belangrijke rol in de mode gespeeld hebben en geef aan hoe dat zichtbaar werd in de mode. Modetrends in de massacultuur van de tweede helft van de twintigste eeuw worden door andere idealen, uitgangspunten en mechanismen bepaald dan de modetrends van de eerste helft van de twintigste eeuw.

→ Leg uit waarom deze leuze zo goed uitdrukking gaf aan de inhoud van de punkbeweging. Geef tevens aan hoe de punkers deze leuze in houding en kleding tot uitdrukking brachten. tekst 10 Op videofragment 8 zie je een gedeelte uit God save the queen van de punkgroep The Sex video 8 Pistols . In tekst 10 staat de tekst van dit fragment afgedrukt. Niet alleen in houding en kleding kwam punk tot uiting, ook de punkmuziek week af van de muziek van andere subculturen. Sommigen oordeelden negatief over deze muziek, anderen hadden er waardering voor.

afbeelding 4 Sommige mode-ontwerpers zagen wel wat in de punkstijl. De mode-ontwerpster Vivienne afbeelding 5 Westwood maakte haar eerste ontwerpen samen met Malcom McLaren, de manager van de The Sex Pistols . Op afbeelding 4 en 5 zie je mode-ontwerpen van Vivienne Westwood uit het eind van de jaren 70.

→ Leg uit waarom de door de punk geïnspireerde mode van Westwood succesvol kon worden. Ongeveer in dezelfde tijd dat in Europa de punkbeweging opkwam, kwam in de Verenigde Staten de rapmuziek en hiphop op. Hoewel de punk sterk verschilt van de hiphop, vertonen maatschappelijke oorsprong, doel en verschijningsvorm van beide bewegingen grote overeenkomsten.

→ Noem aan de hand van maatschappelijke oorsprong , doel en verschijningsvorm overeenkomsten tussen de punk en de rap/hiphop en licht je antwoord toe. video 9 Op videofragment 9 zie je een gedeelte uit de videoclip It’s like that van de groep Run DMC en Jason Nevins. De maatschappelijke achtergrond van hiphop/rap-cultuur manifesteert zich duidelijk in de muziek en de dans.

→ Geef aan welke maatschappelijke achtergrond dat is en leg uit hoe deze in de dans op videofragment 9 tot uitdrukking komt. muziek 5 Muziekfragment 5 is het begin van de song My Adidas van Run DMC . video 9 In videofragment 9 zie je op enkele momenten veterloze Adidas gympen (sneakers). Commercie en subculturen hebben elkaar gevonden.

→ Leg uit wat Run DMC en Adidas voor elkaar kunnen betekenen. afbeelding afbeelding 6/7 De hiphop had ook een eigen beeldcultuur. Graffiti maakte daarvan deel uit en ontstond in tekst 11 de jaren 80 in New York. Lees tekst 11 en 12. Op afbeelding 6 zie je Keith Haring aan het tekst 12 werk in de metro van New York. Op afbeelding 7 zie je een zeefdruk van Haring. Graffiti blijkt soms ook de status van kunst te kunnen verwerven.