bronnen

Eindexamen maatschappijwetenschappen havo 2002, tijdvak 1

opgave 1Opgave 1 Criminaliteit en rechtsstaat: voorstellen van Justitie

Bij deze opgave horen tekst 1 en kader 1 uit het bronnenboekje.
Tekst 1 uit het bronnenboekje is verschenen naar aanleiding van Prinsjesdag van
19 september 2000. Op Prinsjesdag maakt het kabinet zijn plannen bekend voor het komend
regeringsjaar en dient het zijn begroting van inkomsten en uitgaven bij het parlement in. In
kader 1 staat een aantal voorstellen op het terrein van Justitie.
In tekst 1 staat de zinsnede dat ’de komende jaren 25 procent van alle overtredingen en
misdrijven opgelost worden.’ Het onderscheid tussen overtredingen en misdrijven heeft
verschillende gevolgen voor zowel diegenen die verdacht worden als diegenen die
veroordeeld zijn voor het begaan van een overtreding of misdrijf.
12p
Noem twee verschillen tussen overtredingen en misdrijven.
Zie kader 1.
23p
Geef van elk voorstel van Justitie aan of het vooral past binnen een repressief of een
preventief beleid.
Licht je keuze toe.
In het derde voorstel wordt gesproken over ’jeugdige criminelen’.
32p
Welke bijzondere bepalingen kent het Nederlandse strafrecht voor jongeren?
Noem er twee.
Er zijn verschillende theorieën die een verklaring geven voor crimineel gedrag.
42p
Noem een theorie die aansluit bij het derde voorstel uit kader 1.
Licht je antwoord toe.
In tekst 1 wordt gesproken over fietsendiefstallen.
53p
A In welke statistieken kun je de officieel geregistreerde fietsendiefstallen vinden?
B Leg uit waarom deze statistieken geen goed beeld geven van het aantal fietsendiefstallen
in Nederland.
62p
Welke twee onderzoeksmethodes geven wel redelijk betrouwbare informatie over de
werkelijke omvang van het aantal in Nederland gepleegde fietsendiefstallen?
72p
Geef per onderzoeksmethode een voorbeeld van een vraag die gesteld kan worden in een
onderzoek naar de omvang van fietsendiefstallen in een bepaald jaar.
Volgens tekst 1 wil minister Korthals van Justitie meer geld besteden aan de mogelijkheden
om DNA-onderzoek uit te breiden.
Bij het uitbreiden van de mogelijkheden van DNA-onderzoek gaat het niet alleen om het
oplossen van moorden en zedendelicten. In juni 2000 deed de minister het voorstel om een
DNA-test af te nemen bij personen die verdacht worden van delicten die met maximaal vier
jaar cel kunnen worden bestraft.
82p
Welke bestuurlijke organen beslissen uiteindelijk of het voorstel van de minister wet wordt?
De Nederlandse Politie Bond en een officier van justitie uit Utrecht reageerden enthousiast
op het voorstel om de afname van DNA-materiaal mogelijk te maken bij delicten waar een
maximumstraf van 4 jaar op staat.
92p
Vanuit welke politietaak is de Nederlandse Politie Bond voorstander van bovengenoemd
voorstel én vanuit welke taak van het Openbaar Ministerie kan de officier van justitie uit
Utrecht voorstander zijn?
Niet alleen de minister van Justitie, maar ook verschillende fracties in de Tweede Kamer
zijn voor verruiming van de mogelijkheden voor gedwongen afname van DNA-materiaal bij
het opsporingsonderzoek. Daarentegen staan de Orde van Advocaten en de Coornhert Liga
uiterst kritisch tegenover het gebruik van DNA-tests.
103p
Ben jij het eens met de voorstanders van verruiming van mogelijkheden voor gedwongen
afname van DNA-materiaal bij het opsporingsonderzoek of ben jij tegen de verruiming van
deze mogelijkheden?
Baseer je standpunt op een uitgangspunt of beginsel van de rechtsstaat.
Tegenstanders van het verruimen van de mogelijkheden om DNA-tests af te nemen,
verwijzen naar een uitspraak van de Hoge Raad in 1990 over het afnemen van speeksel bij
verdachten.
112p
Wat is de rol van de Hoge Raad in ons rechtssysteem?
De minister wil ook het DNA gaan opslaan van tbs’ers die voorwaardelijk vrijkomen
(regel 20–22). Tbs is geen straf maar een maatregel.
122p
Noem twee doelen van een maatregel als tbs.

opgave 2Opgave 2 Discussie over de monarchie

De teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje hebben betrekking op deze opgave.
’Enerzijds is er de constitutionele monarchie en anderzijds is er koningin Beatrix.’
(regel 4–6 uit tekst 2). Deze zin illustreert dat er een zekere spanning bestaat tussen het
begrip constitutionele monarchie en de invulling die de koningin daaraan geeft.
133p
A Wat houdt het begrip constitutionele monarchie in? Noem twee elementen.
B Geef een citaat uit tekst 2 waaruit de spanning blijkt tussen het begrip constitutionele
monarchie en het optreden van de koningin.
D66-leider De Graaf wil een maatschappelijk debat over het staatsbestel. In maart 2000
stelde hij dat de politieke macht van de koningin in Nederland moet worden ingeperkt.
144p
Leg aan de hand van tekst 2 uit welke bevoegdheden en rollen de koningin heeft om
politieke macht uit te oefenen.
Ga uit van twee bevoegdheden/rollen en verwijs per bevoegdheid/rol naar een citaat of een
gegeven uit tekst 2.
De koningin ontleent macht aan haar officiële bevoegdheden. Daarnaast beschikt de
koningin ook over informele machtsbronnen.
152p
Noem twee informele machtsbronnen waarover de koningin beschikt.
162p
Leg uit waarom het in de rede ligt dat een politicus van D66-huize met de discussie over de
monarchie is begonnen.
Zie tekst 3.
Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking is voor het handhaven van de
monarchie. Een kleine groep is voor een republiek. Er bestaat een organisatie - het Nieuw
Republikeins Genootschap - die ijvert voor de komst van een republiek.
172p
Ben je voor of tegen een republiek als staatsvorm in Nederland?
Geef twee argumenten die je mening ondersteunen.

opgave 3Opgave 3 Politieke besluitvorming en multiculturele samenleving:

besluitvorming over de Vreemdelingenwet
Bij deze opgave horen de teksten 4 tot en met 6 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
In het regeerakkoord van het tweede kabinet-Kok werd in 1998 afgesproken dat er een
nieuwe Vreemdelingenwet zou komen. Na twee jaar uitgebreid vooroverleg tussen de
staatssecretaris van Justitie Cohen en de regeringsfracties van VVD, D66 en PvdA werd in
juni 2000 het wetsvoorstel in de Tweede Kamer behandeld. De nieuwe Vreemdelingenwet
is per 1 april 2001 in werking getreden.
De overheid heeft vanaf de jaren negentig een steeds stringenter toelatingsbeleid gevoerd.
De nieuwe Vreemdelingenwet vormt het voorlopig sluitstuk van deze ontwikkeling.
Dat de regels voor toelating van asielzoekers steeds strenger zijn geworden, heeft enerzijds
te maken met een stijging van het aantal asielzoekers en anderzijds met verschillende
binnenlandse factoren.
183p
Welke binnenlandse factoren zijn voor het kabinet redenen geweest om het toelatingsbeleid
restrictiever te maken?
Noem er drie.
In het toelatingsbeleid is een dilemma te herkennen. Het dilemma is dat het kabinet
enerzijds het aantal asielzoekers wil verminderen, maar anderzijds ook een rechtvaardig
beleid wil voeren. In de nieuwe Vreemdelingenwet is dit dilemma ook zichtbaar.
192p
Geef dit dilemma in het toelatingsbeleid weer aan de hand van tekst 4.
Zie tabel 1.
In tabel 1 staat per partij of groep partijen het percentage kiezers dat het eens is met een
aantal uitspraken over het al dan niet toelaten van politieke vluchtelingen en het al dan niet
inperken van de toestroom van asielzoekers. Zo is 17% van de PvdA-kiezers het eens met
de uitspraak „makkelijker maken” in het toelaten van politieke vluchtelingen.
Over het asielbeleid zijn ’linkse’ en ’rechtse’ partijen in de Tweede Kamer verdeeld.
203p
Komt dit verschil tussen ’links’ en ’rechts’ ook tot uitdrukking in de opvattingen van
’linkse’ en ’rechtse’ kiezers over het al dan niet toelaten van politieke vluchtelingen en al
dan niet beperken van de toestroom van asielzoekers zoals weergegeven in tabel 1?
Licht je antwoord toe.
Zie tabel 1.
212p
In hoeverre komt de mening van veel kiezers over het toelaten van politieke vluchtelingen
in conflict met één van de gronden van het toelatingsbeleid?
Licht je antwoord toe.
De Eerste en de Tweede Kamer hebben elk een eigen rol bij het tot stand komen van wetten.
De rol van elke Kamer is terug te vinden in tekst 4.
222p
Noem naar aanleiding van tekst 4 een verschil in de bevoegdheden van beide Kamers in hun
wetgevende taak.
Licht het verschil toe aan de hand van de tekst.
Zie tekst 5.
De pers verzorgt bepaalde functies in de berichtgeving over het proces van politieke
besluitvorming. Een voorbeeld is de informatiefunctie, namelijk het geven van informatie
over politieke strijdpunten tussen partijen.
In tekst 5 staat een citaat van de Tweede-Kamerleden Halsema en Wijn in de Volkskrant
van 6 juni 2000.
232p
Welke andere functies van de pers worden met het artikel van de beide Kamerleden in de
Volkskrant vervuld?
Noem er twee en licht je antwoord toe.
Zie tekst 5.
Er zijn verschillende knelpunten te signaleren in de wijze waarop de politieke
besluitvorming in Nederland verloopt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de
knelpunten:
a in de relatie tussen de omgeving en het politieke systeem;
b ten aanzien van het democratisch gehalte van het politieke systeem;
c ten aanzien van de efficiëntie van het politieke systeem.
242p
Leg uit welke categorie van knelpunten van de drie genoemde in het citaat van de Tweede-
Kamerleden Halsema en Wijn is te herkennen.
Niet alleen in politiek Den Haag was er kritiek op de gang van zaken rond de nieuwe
Vreemdelingenwet. Ook in de samenleving riep de voorgestelde nieuwe wetgeving reacties
op. In tekst 6 komen enige vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke
organisaties aan het woord.
252p
Welke mogelijkheden hebben deze maatschappelijke organisaties om de politieke
besluitvorming te beïnvloeden?
Noem er twee.
De politieke besluitvorming kun je beschrijven volgens de benadering van het
systeemmodel.
264p
Beschrijf de politieke besluitvorming over de aanpak van het asielprobleem volgens de
benadering van het systeemmodel van de politieke besluitvorming.
Doe dit als volgt:
A Noem de vier fasen van het systeemmodel van de politieke besluitvorming en zet ze in
een juist tijdsverloop.
B Geef bij twee fasen een voorbeeld van een actor of actoren die er bij betrokken is/zijn en
noem zijn/hun rol in deze fase.
(Niet alle voorbeelden staan letterlijk in de teksten 4 tot en met 6.)
Om het vraagstuk van de asielzoekers te analyseren, kun je gebruikmaken van de
benaderingswijzen of invalshoeken van maatschappijleer.
274p
Leg uit welke twee benaderingswijzen van toepassing zijn op de teksten 4 en 6.

opgave 4Opgave 4 De multiculturele samenleving

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.
In tekst 7 komt de Rotterdamse wethouder Herman Meijer (GroenLinks) aan het woord. In
de inleiding staat hoe hij is veranderd door zijn contacten met andere culturen. Hij ziet deze
verandering als een illustratie van de veelzijdige culturele beïnvloeding in een multi-
etnische samenleving.
282p
Met welk begrip kun je de veelzijdige culturele beïnvloeding in een multi-etnische
samenleving aanduiden?
Het contact met andere culturen heeft wethouder Meijer beïnvloed (tekst 7, regel 1–3).
292p
Noem een norm én een waarde die hij heeft overgenomen van de Marokkaanse cultuur.
Volgens de statistieken telt Rotterdam rond 2015 meer inwoners van buitenlandse afkomst
dan autochtonen (tekst 7, regel 20–24).
302p
Door welke factoren zal het aantal inwoners van buitenlandse afkomst toenemen?
Noem er twee.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Zie tekst 7, regel 31–39.
312p
Heeft wethouder Meijer een andere doelstelling voor het minderhedenbeleid in Rotterdam
in 2000 dan de doelstelling van het landelijke minderhedenbeleid vanaf begin jaren
negentig?
Licht je antwoord toe.
Zie tekst 8.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) komt met de stelling dat Nederland geen
multiculturele samenleving kan worden.
323p
Past dit standpunt van het SCP bij de normatieve opvatting van het begrip multiculturele
samenleving?
Licht je antwoord toe.
Zie tekst 8.
Bij de integratie van etnische groepen in de samenleving kun je onderscheid maken tussen
het proces van positieverwerving en het proces van positietoewijzing.
332p
Geef uit tekst 8 een voorbeeld van positieverwerving en een voorbeeld van
positietoewijzing.
„Nederland heeft het lang moeilijk gehad met het bepalen van beleid ten opzichte van de
nieuw binnengekomen groepen” (regel 51–53 in tekst 8). De situatie rondom de toelating
van vreemdelingen in Nederland is de afgelopen veertig jaar drastisch veranderd. In de
jaren zestig was er bijvoorbeeld nog geen sprake van inburgeringsprojecten.
344p
A Leg uit waarom in de jaren zestig geen inburgeringsprojecten waren.
B Leg uit waarom inburgeringsprojecten de laatste jaren verplicht zijn gesteld voor
nieuwkomers.
√(Einde)
Lees verder