opgave 1Opgave 1 Vrouwenbladen
Bij deze opgave horen tekst 1 en de afbeeldingen 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Lees de regels 1 tot en met 7 van tekst 1.
12p
Leg uit dat in de eerste zin van alinea
2 (regels 6-7) een stereotiep beeld van vrouwenbladen
wordt gegeven.
Behandel in je antwoord twee kenmerken van stereotypering.
Lees verder de regels 7 tot en met 47 van tekst 1.
Directeur van het Persmuseum Angelie Sens is geïnteresseerd in de vraag welke betekenis
vrouwenbladen hebben voor de lezeressen en hun omgeving (regels 20-21).
Naast het bieden van ontspanning en de sociale functie ‘mee kunnen praten’ hebben de
vrouwenbladen voor lezeressen ook andere functies. Een aantal is in het artikel te
herkennen.
(N.B. niet bedoeld worden de maatschappelijke functies van de massamedia zoals de
socialiserende functie.)
24p
Geef twee andere functies van vrouwenbladen voor hun
lezeressen dan de al genoemde.
Leid van beide functies een voorbeeld af uit de regels 7-47.
Lees tekst 1 en zie de afbeeldingen 1 en 2.
33p
Welke selectiecriteria hanteert een redactie bij de keuze van de inhoud van vrouwenbladen?
Noem er drie. Licht elk criterium toe met een citaat of gegeven uit tekst 1 of de
afbeeldingen 1 en 2.
In de tekst staat dat vrouwenbladen in de zeventig jaar van hun bestaan “soms motor, soms
spiegel van de samenleving, bij tijden trendsettend of eerder trendvolgend” waren (regels
68-70).
Soms liepen vrouwenbladen dus voorop bij veranderingen. In de regels 37-40 wordt
bijvoorbeeld een verband gelegd tussen het gebruik van de pil, de geboortebeperking en de
aandacht ervoor in de vrouwenbladen.
Er bestaan verschillende theorieën over de effecten van de media. Eén van deze theorieën is
de agendatheorie. Met deze theorie valt de toegenomen acceptatie door vrouwen van het
gebruik van de pil als voorbehoedmiddel gedeeltelijk te verklaren.
43p
Geef eerst een beschrijving van wat de agendatheorie inhoudt en leg vervolgens met behulp
van die theorie uit, wat de rol van de vrouwenbladen kan zijn geweest bij de acceptatie door
vrouwen van het gebruik van de pil.
Zie de regels 71 tot en met 95.
Uit de tekst wordt duidelijk dat uitgeverijen op de markt van vrouwenbladen bedrijfsmatig
handelen, onder andere door middel van marktsegmentering.
52p
Wat wordt bedoeld met marktsegmentering? Geef van marktsegmentering twee voorbeelden
uit de tekst.
In regel 91 worden de adverteerders genoemd.
62p
Leg het belang van advertenties uit voor de oplage van een
(vrouwen)blad.Zie de regels 97 tot en met 110.
In deze regels wordt gesproken over een vrouwenblad als “je beste vriendin”.
Vrouwenbladen geven een tijdsbeeld van de maatschappij. Vrouwenbladen hebben zo een
socialiserende rol.
72p
Leg aan de hand van de regels
97-110 uit hoe vrouwenbladen een rol spelen in het
socialisatieproces. Geef in het antwoord een omschrijving van het begrip socialisatie.
Vrouwenbladen worden tot de massacommunicatie gerekend.
82p
Geef twee redenen waarom een vrouwenblad gerekend wordt tot de massacommunicatie.
Het Persmuseum wijdde een tentoonstelling aan de geschiedenis van het vrouwenblad. Naar
aanleiding hiervan schreef Jean-Pierre Geelen dit artikel in de Volkskrant. Het Persmuseum
geeft (naast deze tijdelijke tentoonstelling) een algemeen overzicht van de geschiedenis van
de pers. Eén van de belangrijkste verschijningsvormen van de pers is het dagblad.
Dagbladen kun je op verschillende manieren indelen. Zo heb je bijvoorbeeld de categorie
ochtend- en middag-/avondkranten.
92p
Noem twee andere categorieën dagbladen en geef van elke categorie een voorbeeld met de
naam van een dagblad.
opgave 2Opgave 2 Publieke omroep onderzocht
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Op 2 april 2004 presenteerde een commissie onder voorzitterschap van Rinnooy Kan een
onderzoeksrapport over het functioneren van de publieke omroep in de eerste helft van de
concessieperiode 2000-2005.
In tekst 2 reageert staatssecretaris Van der Laan (verantwoordelijk voor het mediabeleid) op
dit evaluatierapport in een brief aan de Tweede Kamer.
Lees de regels 1 tot en met 17 van tekst 2.
Van der Laan vergelijkt de publieke omroep met een voetbalteam. Zoals een voetbalteam
bestaat uit verschillende spelers, bestaat de publieke omroep uit verschillende
zendgemachtigden, waaronder omroepverenigingen.
102p
Noem vijf verschillende ‘spelers’ uit het team van
de publieke omroep: drie
omroepverenigingen en twee andere zendgemachtigden.
Omroepverenigingen vormen van oudsher de basis van de publieke omroep in ons land.
In 2004 zijn nog twee omroepverenigingen toegelaten tot het publieke bestel. Om zendtijd
te krijgen, moeten omroepverenigingen voldoen aan een aantal wettelijke eisen.
112p
Noem twee wettelijke eisen waaraan een publieke omroepvereniging moet voldoen.
Lees de regels 18 tot en met 30 van tekst 2.
Het team als geheel streeft naar een bepaald resultaat. Het doel van de publieke omroep is
om “met een hoogstaand en gevarieerd programma-aanbod een rol te spelen voor alle
burgers” (regels 27-30).
121p
Welk algemeen uitgangspunt van het mediabeleid van de overheid valt in de regels 27-30 te
herkennen?
132p
Geef twee argumenten waarom
de publieke omroep met een “hoogstaand en gevarieerd
programma-aanbod” belangrijk is voor het democratisch functioneren van de samenleving.
Lees de regels 31 tot en met 42.
“De commerciële concurrentie is sterker dan ooit.”
142p
Noem twee gevolgen die de publieke omroep ondervindt van de concurrentie van de
commerciële zenders.
opgave 3Opgave 3: Meer onrust over minder sociale zekerheid (mens en
werk en politieke besluitvorming)
Bij deze opgave horen de teksten 3 tot en met 9 uit het bronnenboekje.
Inleiding
foto 1
Demonstratie op het Museumplein te Amsterdam. Opgeroepen door de vakcentrales onder
het motto “Nederland verdient beter”. Deze demonstratie vond plaats op 2 oktober 2004.
Ze was de grootste in Nederland gehouden demonstratie sinds 1983.
bron: foto http://www.nederlandverdientbeter.nl/
Deze opgave gaat over de voorgeschiedenis en de gevolgen van de grootste demonstratie
die de vakcentrales in de recente jaren in Nederland organiseerden. De centrales kregen op
2 oktober 2004 volgens een schatting van de vakbonden 300.000 mensen in beweging om te
protesteren tegen het kabinetsbeleid. De vakcentrales en de overheid konden het niet eens
worden over de ontwikkeling van lonen, de regelingen voor de oude dag en de uitkeringen.
Minder dan een jaar voor deze demonstratie werden er nog afspraken gemaakt zonder al te
veel problemen (tekst 3), maar in het voorjaar en de zomer van 2004 liepen de spanningen
zodanig op (tekst 4, 5 en 6) dat ze aanleiding gaven tot deze grote demonstratie. Oppositie
in de Tweede Kamer en vakcentrales overwogen daarna om een ongebruikelijk middel – een
landelijk referendum – in te zetten (tekst 7). Uiteindelijk kwam het overleg tussen kabinet
en werknemers- en werkgeversorganisaties weer op gang en dit resulteerde in een nieuw
sociaal akkoord (tekst 8). Tekst 9 bevat een gedeelte van een toespraak van minister
De Geus van Sociale Zaken over de levensloopregeling, een alternatief voor het vervroegd
pensioen.
Deze opgave begint met een artikel (tekst 3) uit oktober 2003 waarin de Volkskrant meldt
dat er opluchting is bij het kabinet vanwege het tot stand komen van een sociaal akkoord.
Lees tekst 3.
In tekst 3 zegt minister-president Balkenende dat hij geweldig blij is met dit akkoord en
minister De Geus denkt hiermee de verzorgingsstaat te kunnen hervormen (regels 19-20).
155p
Leg uit – met gebruikmaking van een ander citaat uit tekst 3 – dat dit sociaal akkoord
afspraken bevat die effect hebben op het functioneren van de verzorgingsstaat. Begin je
antwoord met een omschrijving van het begrip verzorgingsstaat.
Afspraken met betrekking tot werk kunnen gaan over verschillende aspecten van arbeid
zoals de arbeidsinhoud, de arbeidsverhoudingen, de arbeidsvoorwaarden of de
arbeidsomstandigheden.
In tekst 3 staan afspraken waarover in het najaarsoverleg van 2003 een sociaal akkoord is
bereikt.
161p
Waarover gaan die afspraken die in het akkoord staan?
arbeidsinhoud
arbeidsomstandigheden
arbeidsverhoudingen
arbeidsvoorwaarden
Minister De Geus ziet verschillende voordelen in dit akkoord waaronder de mogelijkheid
om met dit akkoord de verzorgingsstaat te hervormen (regels 19-20 van tekst 3).
Dat hervormingen volgens het kabinet nodig zijn, komt onder andere omdat het kabinet
meent dat de verzorgingsstaat onbetaalbaar dreigt te worden.
172p
Leg uit hoe dit akkoord volgens het kabinet bijdraagt aan het oplossen van het probleem
van de onbetaalbaarheid van de verzorgingsstaat.
Het kabinet-Balkenende II (CDA, VVD, D66) wil met een groot aantal maatregelen de
verzorgingsstaat hervormen. Het kabinet verdedigt zijn maatregelen mede op basis van
christen-democratische en liberale uitgangspunten.
182p
Met welke christen-democratische uitgangspunten kan het kabinet zijn hervormingsplannen
rechtvaardigen? Noem er twee.
Voor werknemers betekent dit akkoord bevriezing van hun lonen (regels 21-25). Dit lijkt
niet in hun belang: ze gaan er in koopkracht op achteruit.
192p
Leg uit welk belang de werknemers op de langere termijn toch hebben bij bevriezing van de
CAO-lonen.
Lees tekst 4.
In tekst 4 komen de begrippen de vakbeweging en de vakcentrales voor. In tekst 3 wordt
gesproken over de bonden. De vakbeweging bestaat uit vakcentrales en bonden. Bij het
totstandkomen van de lonen spelen de vakcentrales en de bonden een verschillende rol.
202p
Leg uit wat doorgaans de rol van de vakcentrales en wat de rol van de vakbonden is bij het
totstandkomen van afspraken met de werkgevers over de loonontwikkeling.
De vakbeweging was geïrriteerd vanwege het niet overnemen van een SER-advies over
hervorming van de WAO (regels 30-34 van tekst 4).
214p
Leg uit waarom de vakbeweging juist aan dit SER-advies veel waarde hechtte.
Ga in je antwoord uit van de samenstelling van de SER.
Lees tekst 5.
Het is gebruikelijk dat de minister van Sociale Zaken CAO’s algemeen verbindend
verklaart. Dat minister De Geus dat nu weigert, maakt de vakbeweging woedend.
222p
Leg uit waarom het algemeen verbindend verklaren van CAO’s voor de machtspositie van
de vakbeweging erg belangrijk is.
De overheid vervult op sociaal-economisch gebied drie verschillende rollen. Eén daarvan is
de rol van werkgever.
234p
Welke twee andere rollen van de overheid op sociaal-economisch gebied herken je in de
teksten 4 en 5? Noem die twee rollen en verwijs bij elk naar een bijbehorend citaat.
De vragen 24 tot en met 33 gaan over politieke besluitvorming.
Bij deze vragen horen de teksten 5 tot en met 9 uit het bronnenboekje.
Het plan van de minister om het algemeen verbindend verklaren van CAO’s in te zetten als
middel om beleid te maken, is omstreden. Agnes Jongerius van de FNV verwachtte
tegenstand in de Tweede Kamer (regels 30-33 van tekst 5).
243p
Van welke formele controlemiddelen kan de Tweede Kamer in dit geval gebruikmaken?
Noem er drie.
Lees de regels 39 tot en met 49 van tekst 5.
De VVD is principieel kritisch over het algemeen verbindend verklaren van CAO’s. In het
verleden heeft deze partij voorstellen gedaan om deze regeling af te schaffen. De PvdA wil
deze regeling juist handhaven.
252p
Noem van beide partijen een uitgangspunt dat hun verschillende opvatting over het
algemeen verbindend verklaren van CAO’s verklaart.
Lees tekst 6.
André Rouvoet van de ChristenUnie vroeg zich af waar de christelijk-sociale vleugel van
het CDA gebleven is (regels 25-26 van tekst 6).
261p
Naar welk christen-democratisch uitgangspunt verwees Rouvoet met zijn vraag?
271p
Tot welke politieke stroming behoren zowel het CDA als de ChristenUnie?
Lees tekst 7 en zie tekst 5.
Kabinet en vakbeweging kozen elk voor een zogeheten ramkoers. Het gaat er dan om wie
het sterkste is.
284p
Geef uit tekst 5 twee machtsbronnen die het kabinet in zijn conflict met de vakbeweging
kan inzetten en geef uit tekst 7 twee machtsbronnen waaruit de vakbeweging in deze
situatie kan putten.
Vakbonden en kabinet overlegden niet meer. Zij hadden de onderhandelingstafel ingeruild
voor de media waarin zij over en weer elkaar de schuld gaven van het mislukken van het
overleg.
Zie tekst 7.
De oppositiepartijen in de Tweede Kamer en de vakbeweging kwamen met het plan een
referendum te houden. Regeringspartij D66 gaf te kennen dat ze de uitslag van een
referendum als bindend zou beschouwen.
292p
Leg uit waarom juist D66 de uitslag van een referendum als bindend wil beschouwen voor
verdere besluitvorming door regering en parlement.
Het referendum over de vut-plannen van het kabinet is niet doorgegaan. Ruim een half jaar
later is er wel een referendum gehouden, maar over een geheel ander onderwerp. Op 1 juni
2005 konden de burgers zich uitspreken of ze vóór of tegen de Europese grondwet waren.
Een meerderheid (bijna 62 procent) van de Nederlandse kiezers die zijn opgekomen, heeft
de Europese Grondwet toen afgewezen.
302p
Vind je het houden van een referendum wel of niet een goed aanvullend middel van
besluitvorming?
Geef twee argumenten die je mening ondersteunen.
(N.B. De argumenten ‘het organiseren kost te veel geld’ of ‘het vertraagt het
besluitvormingsproces’ tellen niet mee.)
Vakcentrales zijn belangengroepen. Politieke partijen en belangengroepen verschillen van
elkaar in hun rol in de politieke besluitvorming.
314p
Noem twee verschillen tussen politieke partijen en belangengroepen in het politieke proces.
Terugblikkend op het conflict tussen vakcentrales en het kabinet over vervroegd pensioen
en WAO kun je zeggen dat vooral de positie van oudere werknemers in het geding was. Dit
hing samen met het probleem van de vergrijzing. Op de website van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport stond op 16 januari 2005 het volgende:
“In 2030 zijn ongeveer vier miljoen Nederlanders ouder dan 65 jaar. Dat is bijna een kwart
van de bevolking. Op dit moment is ongeveer veertien procent van de bevolking ouder dan
65.”
Een demografische ontwikkeling in de samenleving zoals de vergrijzing, is van invloed op
de politieke besluitvorming in Nederland.
322p
Met welk begrip wordt in het systeemmodel van politieke besluitvorming een verschijnsel
als vergrijzing aangeduid?
Lees tekst 9.
Je kunt het proces van politieke besluitvorming beschrijven volgens de begrippen van het
systeemmodel. Het kabinet heeft het wetsvoorstel Levensloop ingediend (zie regel 2 van
tekst 9).
332p
Welk begrip van het systeemmodel is hierop van toepassing? Leg uit waarom.
De vragen 34 tot en met 36 gaan over mens en werk en vraag 37 gaat over de
benaderingswijze van het vak maatschappijleer.
Bij deze vragen horen de teksten 3 tot en met 9 uit het bronnenboekje.
De Nederlandse besluitvorming op sociaal-economisch gebied wordt wel aangeduid met de
term ‘poldermodel’.
344p
In welke teksten herken je voorbeelden van het poldermodel? Noem die voorbeelden.
Beschrijf eerst wat de term poldermodel inhoudt.
Lees tekst 9.
Het kost kennelijk moeite om mannen zover te krijgen dat ze hun deel van de
huishoudelijke arbeid gaan verrichten. Dat zal, zo wordt verondersteld, te maken hebben
met de lage maatschappelijke waardering van huishoudelijk werk.
353p
Geef drie factoren die van invloed zijn op de relatief lage maatschappelijke waardering van
huishoudelijk werk.
Zie tekst 9.
Een persoon zal gedurende zijn/haar leven steeds meer en verschillende sociale rollen
vervullen. Er kan gesproken worden van fragmentering van sociale rollen.
362p
Wat is een sociale
rol? Noem twee voorbeelden van sociale rollen die iemand in
zijn/haarleven kan vervullen en waarop de levensloopregeling van toepassing kan zijn.
Zie de teksten 8 en 9.
Het vraagstuk van het al dan niet langer doorwerken na de leeftijd van 65 jaar is een
complex vraagstuk, waarin je zowel politieke, sociale, economische als culturele aspecten
kunt herkennen. De verschillende benaderingswijzen van maatschappijleer helpen
verschillende aspecten van een probleem te onderzoeken.
Drie bekende benaderingswijzen zijn: de politiek-juridische, de sociaal-economische en de
sociaal-culturele benaderingswijze.
373p
Formuleer bij elke benaderingswijze een vraag over het vraagstuk van langer doorwerken
na 65 jaar op basis van de teksten 8 en 9.
