opgave 1Opgave 1 Criminaliteit: rol van beveiligingsbedrijven
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
Zie de regels 1 tot en met 5 van tekst 1.
13pNoem één politietaak die wel en noem twee politietaken die niet door
particuliere beveiligers mogen worden overgenomen.
Criminaliteit heeft materiële en immateriële gevolgen voor burgers, bedrijven en
overheid.
24pNoem twee materiële gevolgen en twee immateriële gevolgen van criminaliteit
voor burgers en/of bedrijven en/of de overheid.
Zie de regels 9 tot en met 11.
Volgens de Veiligheidsmonitor 2008 voelde in 2008 20 procent van de
Nederlanders zich wel eens onveilig. In 2007 was dit percentage iets hoger.
Nederlanders voelen zich onveiliger dan op grond van de werkelijke cijfers te
rechtvaardigen is.
32pGeef hiervoor een verklaring. Betrek in je antwoord de rol van de media.
Zie de regels 12 tot en met 15.
De door de politie geregistreerde criminaliteit geeft geen volledig beeld van de
werkelijke criminaliteit.
41pGeef hiervoor een reden.
Zie de regels 16 tot en met 23.
De auteur van tekst 1 geeft aan dat de criminaliteit sinds 1960 niet alleen is
toegenomen, maar ook van karakter is veranderd. Deze verandering kan in
verband worden gebracht met maatschappelijke ontwikkelingen. De auteur
noemt in dit verband de weggevallen sociale controle in het openbaar vervoer
en in winkels.
54pNoem twee andere maatschappelijke ontwikkelingen die kunnen hebben geleid
tot een toename van vandalisme, zwartrijden en winkeldiefstal. Licht het
mogelijke verband toe tussen elke maatschappelijke ontwikkeling en deze
vormen van criminaliteit.
Zie de regels 24 tot en met 35.
Alleen de politie (en het leger) heeft in Nederland volgens de wet het recht om
wapens te dragen en zonodig te gebruiken.
61pMet welk begrip wordt deze bevoegdheid van de overheid aangeduid?
opgave 2Opgave 2 Criminaliteit: de opvoedpolitiek van het kabinet Balkenende IV
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op 7 februari 2007 presenteerden de partijleiders Balkenende (CDA), Bos
(PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie) het regeerakkoord ‘Samen werken, samen
leven’. Deze politici willen een “samenleving waarin de overheid grenzen stelt”.
Door zich te bemoeien met het leven van burgers, hoopt het kabinet veiligheid,
respect en sociale samenhang te kunnen bereiken.
De teksten 2 en 3 gaan over de vraag hoe het kabinet ‘probleemjongeren’ wil
gaan aanpakken.
Lees de regels 1 tot en met 17 van tekst 2.
Het is de bedoeling van minister Rouvoet dat vanaf 2008 ieder kind dat in
Nederland wordt geboren een Elektronisch Kinddossier krijgt. Dit dossier bevat
informatie over het kind, de gezinssituatie en de omgeving.
72pLeg uit met welk uitgangspunt van de rechtsstaat het aanleggen van een
elektronisch dossier voor ieder kind in strijd kan zijn.
Lees de regels 18 tot en met 35 van tekst 2.
Het artikel eindigt met een opmerking van universitair docent André Krouwel.
Krouwel stelt dat de ChristenUnie aanvankelijk tegen ingrijpen in gezinssituaties
was, maar veel pragmatischer is geworden.
82pLeg op grond van een kenmerk van pragmatisme uit dat volgens Krouwel de
ChristenUnie pragmatischer is geworden.
Lees de regels 1 tot en met 17 van tekst 3.
In het beleidsprogramma ‘Alle kansen voor alle kinderen’ doet minister Rouvoet
voorstellen om de jeugdcriminaliteit aan te pakken. Er wordt bij het bestrijden
van criminaliteit onderscheid gemaakt tussen twee typen maatregelen:
repressieve en preventieve.
92pLeg uit welk type maatregelen minister Rouvoet voorstaat in de regels 1-17.
Lees de regels 18 tot en met 27 van tekst 3.
Sancties als straffen en maatregelen worden opgelegd met verschillende
doelen. Eén van deze doelen is (generale) preventie.
102pWelke twee andere doelen worden nagestreefd met een gebieds- of
contactverbod voor jongeren die overlast veroorzaken?
In het wetsvoorstel voor een gebieds- of contactverbod krijgt de politie
bevoegdheid zo’n verbod op te leggen aan overlast veroorzakende jongeren.
Deze bevoegdheid moet eerst in de wet worden opgenomen, voordat de politie
op grond daarvan mag optreden.
111pWelk uitgangspunt van het strafrecht of strafprocesrecht is te herkennen in de
eis dat bevoegdheden van de politie in de wet moeten staan?
Lees de regels 28 tot en met 55 van tekst 3.
Er bestaan verschillende theorieën om crimineel gedrag te verklaren. De
bindingstheorie van Hirschi verklaart vooral waarom mensen geen crimineel
gedrag vertonen. Het beleidsprogramma ‘Aanpak Jeugdcriminaliteit’ sluit aan bij
de bindingstheorie.
124pGeef eerst een beschrijving van de bindingstheorie.
Leg vervolgens uit dat het beleidsprogramma ‘Aanpak Jeugdcriminaliteit’
aansluit bij de bindingstheorie.
Maak gebruik van tekst 3.
Een kenmerk van de democratische rechtsstaat is de scheiding van machten, de
zogenaamde ‘trias politica’.
Van twee van de drie machten is een taak te herkennen in tekst 3.
132pWelke twee machten zijn dit? Citeer de betreffende zinnen uit tekst 3 waarin de
taak van ieder van die beide machten te vinden is. Vermeld daarbij de
regelnummers.
opgave 3Opgave 3 Politieke besluitvorming: Nederland en Europa ten strijde tegen overgewicht
Bij deze opgave horen de teksten 4 tot en met 7 en afbeelding 1 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Bijna de helft van de volwassenen en één op de vijf kinderen in Nederland
kampen met overgewicht. In de lidstaten van de Europese Unie ondervinden
tweehonderd miljoen volwassenen last van overgewicht. De toename van het
aantal te dikke mensen is het grootst onder jongeren. Deze stijging is reden tot
bezorgdheid, gezien het verhoogde risico op gezondheidsproblemen. De
overheid zou volgens veel deskundigen te terughoudend zijn bij de aanpak van
overgewicht in Nederland. Op Europees niveau zijn er ook voorstellen gedaan
om overgewicht en vetzucht aan te pakken. In deze opgave komen enkele
belangrijke aspecten over dit vraagstuk uit de periode 2005-2007 aan de orde.
Lees tekst 4.
De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) adviseert het kabinet.
De RVZ kan daarmee invloed uitoefenen op het beleid van het kabinet.
141pNoem een machtsbron waarop deze invloed is gebaseerd.
De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) probeert kennelijk het
probleem van overgewicht onder Nederlanders hoog op de politieke agenda te
krijgen.
Of een maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, hangt af van een
aantal voorwaarden.
156pGeef drie voorwaarden waaraan voldaan is om het probleem van overgewicht op
de politieke agenda te krijgen. Illustreer elke voorwaarde met een verwijzing
naar tekst 4 of een citaat uit tekst 4. Vermeld ook de regelnummers.
Het kabinet heeft op 6 oktober 2006 de nota ‘Kiezen voor gezond leven’ naar de
Kamer gestuurd.
Lees de regels 1 tot en met 4 van tekst 5. In deze nota wordt de rol van de
gemeente genoemd.
162pWelk gemeentelijk bestuursorgaan is verantwoordelijk voor ‘het ontwikkelen en
uitvoeren van lokaal gezondheidsbeleid’ en welk gemeentelijk orgaan besluit
over beleidsvoorstellen?
Lees regels 5 tot en met 12 van tekst 5.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen hebben in januari 2005 een convenant1)
gesloten met een aantal belangrijke bedrijven en organisaties. De toenmalige
regeringspartijen CDA en VVD waren tevreden met het convenant.
172pOp grond van welk uitgangspunt van de christendemocratie is het CDA
voorstander van een convenant om een probleem als het overgewicht aan te
pakken? Leg je antwoord uit.
noot 1 een convenant is een (vrijwillige) afspraak tussen overheid en bedrijfsleven en/of andere
maatschappelijke instellingen waarin vastgelegd wordt dat die partijen een doel nastreven
waarbij ze een zekere speelruimte hebben in de manier waarop ze dit doel willen bereiken.
Lees tekst 6.
181pOp welk knelpunt van overheidsbureaucratie wijst Paul Rosenmöller in tekst 6?
A langdurige procedures
B onpersoonlijk karakter
C te veel invloed van ambtenaren
D verkokering
Lees tekst 7.
Er zijn omgevingsfactoren die het Nederlandse overheidsbeleid bevorderen of
bemoeilijken.
192pNoem uit tekst 7 een omgevingsfactor die het Nederlandse beleid over de
aanpak van het probleem van het overgewicht bevordert en noem uit de tekst
een omgevingsfactor die het Nederlandse beleid bemoeilijkt.
Oud-Eurocommissaris van volksgezondheid Markos Kyprianou kwam in mei
2007 met een uitgewerkt plan ter bestrijding van overgewicht en vetzucht. Hij
wilde vaart zetten achter een Europese aanpak om gezonder voedsel te laten
produceren.
201pWie besluit(en) over de voorstellen van de Europese Commissie? Kies één van
de volgende antwoorden:
A alleen de Raad van de Europese Unie
B alleen het Europees Parlement
C de parlementen van de lidstaten
D de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement
211pOp welk van onderstaande terreinen heeft de EU ten opzichte van nationale
overheden, bedrijven en burgers de meeste bevoegdheden?
A criminaliteit bestrijden
B eerlijke concurrentie garanderen
C mensenrechten eerbiedigen
D werkgelegenheid bevorderen
Maak gebruik van tekst 7 en afbeelding 1.
Het vraagstuk van de bedreiging van de volksgezondheid door overgewicht kan
worden geanalyseerd met behulp van de vier benaderingswijzen van het vak
maatschappijwetenschappen. Deze zijn:
− de politiek-juridische benaderingswijze;
− de sociaal-economische benaderingswijze;
− de sociaal-culturele benaderingswijze;
− de veranderings- en/of vergelijkende benaderingswijze.
224pKies twee benaderingswijzen.
Formuleer bij elk van deze twee benaderingswijzen een analysevraag.
Verwijs bij elk van beide analysevragen naar regels van tekst 7, en/of naar
afbeelding 1, waarin informatie wordt gegeven over de geformuleerde vraag.
opgave 4Opgave 4 De invloed van tv-reclame
Bij deze opgave horen de teksten 8 tot en met 11 uit het bronnenboekje.
Lees de regels 1 tot en met 53 van tekst 8.
Onderzoekers gaan bij het doen van onderzoek veelal uit van een of meer
hypotheses.
231pWelke hypothese is uitgangspunt geweest voor het onderzoek in tekst 8?
A De regels voor op kinderen gerichte reclame mogen best strenger
(regels 3-5).
B Hoe vaker kinderen naar commercials voor dikmakers kijken, hoe
ongezonder ze eten (regels 22-24).
C Reclame die gericht is op jonge kinderen moet tot een minimum worden
beperkt (regels 42-44).
D In een maatschappij die steeds meer uitgaat van het model van de vrije
markt, moeten we kinderen weerbaar maken (regels 50-53).
Onderzoekers onderscheiden verschillende onderzoeksvragen zoals
beschrijvende, evaluatieve en verklarende vragen.
Een voorbeeld van een vraag die een onderzoeker kan stellen is:
Hoe komt het dat kinderen door reclame worden beïnvloed?
241pWat voor soort onderzoeksvraag is dit?
A een beschrijvende vraag
B een evaluatieve vraag
C een verklarende vraag
Lees de regels 54 tot en met 60.
In de tekst staat dat het Commissariaat voor de Media toezicht houdt op de
commerciële kinderzenders. Het Commissariaat ziet ook toe op naleving van
programmavoorschriften en reclameregels door de publieke omroep.
251pWat is de bedoeling van dit toezicht van het Commissariaat voor de Media?
A het garanderen dat de omroepinstellingen de vrijheid van meningsuiting
respecteren
B het garanderen van de pluriformiteit en onafhankelijkheid van de
informatievoorziening
C zorgen dat de zendgemachtigden van de publieke omroep voldoende
financiële middelen krijgen
D zorgen dat er voldoende concurrentie is tussen de verschillende
zendgemachtigden
Lees de regels 61 tot en met 68.
René Boogaard, directeur van de commerciële zender Jetix, is niet van plan iets
te doen tegen de op jonge kinderen gerichte reclame voor producten op zijn
zender.
261pVerklaar het standpunt van Boogaard vanuit het belang van de commerciële
zender Jetix.
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 9.
Onderzoeker Buijzen geeft aan dat jonge kinderen gevoeliger zijn voor
reclameboodschappen dan volwassenen.
273pLeg dit verschil uit met behulp van het begrip referentiekader. Geef eerst een
omschrijving van het begrip referentiekader.
Lees de regels 27 tot en met 41.
Met het uitzenden van reclame vervullen televisiezenders verschillende
maatschappelijke functies.
283pLeg uit welke maatschappelijke functie reclame vervult volgens Moniek Buijzen.
Ga bij de beantwoording van de vraag uit van de regels 30-41. Betrek in je uitleg
een tekstfragment.
Lees tekst 10.
Regelmatig laait ook de discussie op over een ander negatief effect van
reclame. Tekst 10 is daarvan een voorbeeld. De discussie gaat over de vraag of
kinderen een vertekend beeld krijgen door rolbevestigende reclame.
Een theorie die voor deze beïnvloeding een verklaring kan geven, is de
cultivatietheorie.
292pWat houdt deze theorie in?
Wilbert Schreurs betwijfelt of stereotiepe beelden van mannen en vrouwen in
reclame invloed hebben op kinderen (regels 26-45).
302pLeg uit dat hij zijn standpunt zou kunnen onderbouwen met het begrip selectieve
perceptie.
Regelgeving en codes over (kinder)reclame is op Europees niveau vastgelegd in
de Television Without Frontiers Directive (TWF). Landen zoals Zweden en
Duitsland gaan in hun nationale wetgeving verder dan de TWF. Zo is in Zweden
tv-reclame gericht op kinderen zelfs verboden. In landen zoals Nederland en het
Verenigd Koninkrijk wordt de nadruk vooral gelegd op zelfregulering bij zenders.
Zelfregulering betekent dat zenders zelf regels opstellen, bijvoorbeeld regels
voor op kinderen gerichte reclame.
311pOp grond van welk uitgangspunt zullen liberalen eerder voor zelfregulering
kiezen dan voor wetgeving?
Lees tekst 11.
Jetix is een voorbeeld van marktsegmentering.
322pWat is marktsegmentering? Geef een kenmerk van Jetix waaruit dit blijkt.
Jetix is één van de vele commerciële zenders die gericht zijn op het
Nederlandse publiek. Over de aanwezigheid en het programma-aanbod van
commerciële tv-zenders wordt verschillend gedacht.
332pGeef twee argumenten van voorstanders van commerciële tv-zenders.
342pGeef twee argumenten van critici van commerciële tv-zenders.
opgave 5Opgave 5 Massamedia: rechtbankverslaggeving
Bij deze opgave hoort tekst 12 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Willem Holleeder werd eind december 2007 veroordeeld tot 9 jaar
gevangenisstraf vanwege het leidinggeven aan een criminele organisatie en
afpersing van drie vastgoedhandelaren. De strafzaak startte in april 2007. Het
proces kreeg veel media-aandacht.
Tijdens het strafproces zocht Holleeder enkele malen contact met de pers.
“De rechtbank gaf uiting aan haar ‘verwondering’ dat Holleeder buiten de
rechtszaal meer vertelde dan daarbinnen” (regels 11-14).
De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) vindt dat verdachten vrij met
de pers moeten kunnen praten (regels 15-20).
Lees tekst 12.
De media spelen een belangrijke rol in het proces van politieke besluitvorming.
352pWelke functies van de media in het proces van politieke besluitvorming zijn te
herkennen in tekst 12? Noem er twee en licht je keuze toe door te verwijzen
naar een fragment uit de tekst.
NVJ-secretaris Thomas Bruning verwijst naar de vrijheid van meningsuiting
(regels 15-17). De vrijheid van meningsuiting is niet onbeperkt.
In grondwetsartikel 7 staat dat “niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door
de drukpers gedachten en gevoelens te openbaren, behoudens ieders
verantwoordelijkheid volgens de wet”.
Dit laatste houdt in dat er grenzen zijn aan de vrijheid van meningsuiting, zoals
wanneer het gaat om het verkondigen van laster over iemand (regel 22) of
smaad.
362pGeef twee andere voorbeelden van uitlatingen die strafbaar zijn volgens de wet.
Om te voorkomen dat een journalist(e) zich laat gebruiken door de
geïnterviewde moet hij of zij een aantal zaken in acht nemen. Zo staat in regels
28-31 dat een journalist zijn of haar bronnen moet checken. Een lezer of kijker
moet ervan uit kunnen gaan dat de informatie die hij/zij tot zich neemt,
betrouwbaar of zo objectief mogelijk is.
372pNoem twee andere journalistieke normen of regels.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
