opgave 1Opgave 1 Massamedia: de invloed van gaming
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Ouders en opvoeders maken zich zorgen over de invloed die games zouden
hebben op de Nederlandse jeugd. Jongeren zouden vereenzamen achter de
computer, ze zouden hun sociale vaardigheden niet ontwikkelen, ze zouden er
dik van worden en van al het geweld dat ze meemaken in hun virtuele wereld
zouden ze zelf ook gewelddadig worden. Ook in de politiek wordt er gesproken
over de mogelijk negatieve gevolgen van games, tot op Europees niveau toe.
Sommige deskundigen schrijven games juist een positieve rol toe.
Lees tekst 1.
In de media wordt er vooral aandacht besteed aan de negatieve aspecten van
gaming. De manier waarop een onderwerp zoals gaming in de
mediaberichtgeving wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd, kan volgens
wetenschappers invloed hebben op de manier waarop we over dit onderwerp
denken.
11pMet welk begrip wordt aangeduid dat een onderwerp in de media vanuit een
bepaald perspectief wordt gebracht?
Gewelddadige games hebben volgens onderzoeker Pleysier in het algemeen
geen langdurige negatieve invloed. Wetenschappers stellen echter ook dat
bepaalde groepen op de lange termijn wel degelijk door deze games beïnvloed
(kunnen) worden.
23pOp welke theorie over de invloed van media kan deze uitspraak gebaseerd zijn?
Leg uit wat deze theorie inhoudt.
Zie de regels 17 tot en met 50 van tekst 1.
32pWelke twee functies voor het individu van de media herken je in tekst 1 als het
over het spelen van games gaat? Geef bij iedere functie een passend citaat uit
deze tekst.
opgave 2Opgave 2 Massamedia: Vernieuwing van de publieke omroep?
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De publieke omroep staat onder druk. Critici beweren dat de publieke omroep
verouderd is, niet pluriform genoeg is en nog op de verzuilde samenleving
gebaseerd is. Bieden nieuwe omroepen een oplossing om het bestel te
vernieuwen? Minister Plasterk besloot op 4 november 2009 dat twee nieuwe
omroepen voldoen aan de eisen om in 2010 tot het bestel te kunnen worden
toegelaten. Eén van deze is PowNed die zegt een “geluid te willen brengen dat
op dit moment in Hilversum ontbreekt”.
Lees de regels 1 tot en met 13 van tekst 2.
In de tijd van verzuiling werd de identiteit van een omroep duidelijk bepaald door
het vertegenwoordigen van één van de vier maatschappelijke stromingen
waaruit de maatschappij in die tijd bestond.
43pWelke vier maatschappelijke stromingen waren dat? Geef per stroming aan
welke (ledengebonden) omroep daarbij hoorde.
Lees de regels 13 tot en met 37 van tekst 2.
In bovenstaande regels wordt de vraag gesteld, of de maatschappij niet langer
ingedeeld moet worden op basis van ‘maatschappelijke stroming’, maar eerder
op basis van levensstijl.
Naast ontzuiling speelt hier ook een andere sociaal-culturele ontwikkeling een
rol.
52pWelke andere sociaal-culturele ontwikkeling in de samenleving herken je in de
tekst? Geef ook het hierbij behorende citaat.
De omroepen moeten een eigen identiteit vertegenwoordigen. Al eerder werd
deze identiteitseis ruimer uitgelegd: in de jaren zestig en zeventig werden twee
omroepen toegelaten tot het publieke bestel die niet gebonden waren aan een
verzuilde achterban.
64pLeg aan de hand van de doelgroep van de TROS uit, dat deze omroep mede
heeft bijgedragen aan het proces van ontzuiling.
Leg vervolgens uit welk gevolg dit had voor de programma’s van de overige
publieke omroepen.
Lees de regels 38 tot en met 53 van tekst 2.
Naast ontzuiling is het omroepbestel minder pluriform geworden door een
grotere marktgerichtheid.
71pNoem een sociaal-economische reden voor de “jacht op de kijkcijfers”.
Voor de pers is er veel minder overheidsregelgeving om de pluriformiteit te
stimuleren dan voor de publieke omroep.
81pWaarom is de overheidsbemoeienis met de pers minder dan bij de publieke
omroep?
De overheidsbemoeienis met de pers is minder, omdat
A de pers al grotendeels betaald wordt uit publieke middelen.
B de pers gebaseerd is op de vrije ondernemingsgewijze productie.
C dit in het redactiestatuut verboden wordt.
D er anders nog meer kranten gaan fuseren en er te weinig overblijven.
Volgens het hoofd van de publieke omroep zouden actualiteitenrubrieken als
Nova en Netwerk zich te weinig profileren en daardoor te weinig van elkaar
verschillen.
Een actualiteitenrubriek kan op verschillende manieren een bepaalde kleuring
geven aan een onderwerp. Bijvoorbeeld door het geven van een ander
commentaar bij dat onderwerp.
92pGeef twee andere manieren waarop twee actualiteitenrubrieken op de televisie
verschillende ‘kleuring’ kunnen geven aan één en hetzelfde onderwerp.
Lees tekst 3.
PowNed (van GeenStijl) en Wakker Nederland (van de Telegraaf) behaalden als
enige van de nieuwe omroepen het vereiste ledental.
Minister Plasterk moest beslissen of beide kandidaat-omroepen voldoen aan de
(andere) eisen van de Mediawet en passen binnen de doelstellingen van het
mediabeleid.
Op zijn website prijst PowNed zichzelf aan en geeft hierbij een beschrijving van
zichzelf met argumenten om toegelaten te worden als nieuwe omroep.
104pWelke twee argumenten van PowNed uit de tekst sluiten aan bij de
uitgangspunten van het mediabeleid?
Geef bij elk argument het betreffende citaat en het erbij passende uitgangspunt.
Zie de regels 49 tot en met 64 van tekst 3.
112pLeg uit dat in deze tekst een voorbeeld van ‘technologische convergentie’ van
de media te herkennen is.
In de akte van oprichting spreekt PowNed van de community-based aanpak van
PowNed: “een interactieve deelname van de doelgroep die zich niet beperkt tot
het consumeren van informatie, maar die zelf informatie verzamelt, verspreidt en
controleert”. Deze “nieuwsgrazers” zijn dan wel aangewezen op zichzelf om te
oordelen welke informatie betrouwbaar genoeg is. De beroepsjournalist heeft
hiervoor een aantal journalistieke normen leren hanteren.
122pGeef twee journalistieke kwaliteitsnormen waarmee de “nieuwsgrazers” het zelf
verzamelde nieuws op betrouwbaarheid kunnen toetsen.
opgave 3Opgave 3 Politieke besluitvorming: Geen bont meer in
Nederland?
Bij deze opgave horen figuur 1 en de teksten 4 tot en met 8 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Er is in Nederland al tientallen jaren een discussie gaande over het produceren
en dragen van bont. In oktober 2008 is een wetsontwerp ingediend om de
nertsfokkerijen in Nederland te verbieden; in mei 2009 viel een besluit hierover
(tekst 4 en 5). Ook buiten het parlement is strijd gevoerd door diverse
actiegroepen (tekst 6, 7a en 7b). De Europese Unie heeft inmiddels de handel in
zeehondenbont verboden (tekst 8).
Maak gebruik van figuur 1 uit het bronnenboekje.
In figuur 1 staat de huidige zetelverdeling van de Kamerfracties in de Tweede
Kamer. De partijen zijn gekozen volgens het Nederlandse kiesstelsel van
evenredige vertegenwoordiging.
132pWelke kenmerken van het Nederlandse kiesstelsel zijn te herkennen in figuur 1?
Noem er twee.
Lees de regels 1 tot en met 42 van tekst 4.
Van Velzen (SP) en Waalkens (PvdA) hebben in oktober 2008 een wetsvoorstel
ingediend om de nertsfokkerijen te verbieden in 2018.
141pVan welk recht heeft de Tweede Kamer gebruikgemaakt?
De ChristenUnie kan de voorstanders helpen aan een vereiste
Kamermeerderheid. Je kunt in figuur 1 zien, dat ook de PVV in die positie is.
Voor het aannemen van een wetsvoorstel is de steun van een
Kamermeerderheid vereist. Meestal komt het verkrijgen van een
Kamermeerderheid voor een wetsvoorstel op een andere manier tot stand.
152pWaarin verschilt het vinden van een Kamermeerderheid voor dit wetsvoorstel
met de gang van zaken bij de meeste wetten?
Het christelijke Kamerlid Cramer geeft een belangrijk argument voor
confessionele partijen om voor een verbod op nertsfokkerijen te stemmen.
161pWelk confessioneel uitgangspunt is te herkennen in de woorden van Cramer in
de regels 11-29?
Lees verder de regels 43 tot en met 57.
Hoewel Cramer het dierenwelzijn een warm hart toedraagt, blijkt hij uiteindelijk
een andere keuze te maken. Politieke partijen vervullen verschillende functies in
het politieke besluitvormingsproces.
172pLeg uit welke functie van politieke partijen is te herkennen in de regels 44-56.
Lees tekst 5.
Uiteindelijk wordt het wetsvoorstel door zes partijen, waaronder de PVV, in de
Tweede Kamer aangenomen. Deze partijen behoren tot verschillende politieke
stromingen. Bijvoorbeeld SP: socialisme.
183pKoppel elk van de andere vijf partijen die voorgestemd hebben aan een politieke
stroming.
De VVD is een van de partijen die tegen een verbod is.
192pVoor welk belang komt de VVD hierbij op? Leg met een liberaal uitgangspunt uit
dat de VVD voor dit belang opkomt.
Zie tekst 5.
De voorstanders willen een ‘verbod op de pelsdierhouderij zonder financiële
compensatie’. Je kunt de besluitvorming hierover beschrijven met behulp van
het barrièremodel.
203pWelke twee barrières zijn op 26 mei 2009 al genomen en welke barrière moet
nog genomen worden om tot een verbod op de pelsdierhouderij in 2018 te
komen? Licht je antwoord toe met behulp van gegevens uit tekst 5.
Lees tekst 6.
In Nederland zijn meer dan vier miljoen mensen lid van organisaties die zich
inspannen voor dierenwelzijn. Dierenactivisten gaan volgens sommigen te ver in
hun acties om hun doelen te bereiken. Anderen hebben begrip voor sommige
acties, mits hierbij niet de grenzen van ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’ worden
overschreden.
213pBeargumenteer aan welke voorwaarde(n) wel en aan welke voorwaarde(n) niet
voldaan is om de vrijlating van 360 dieren een voorbeeld te kunnen noemen van
burgerlijke ongehoorzaamheid. Betrek in je antwoord drie voorwaarden.
Lees de teksten 7a en 7b.
Je kunt pressiegroepen indelen en onderscheiden door het stellen van drie
vragen. Eén daarvan is: hebben pressiegroepen een kortere of langere
levensduur? Als je de Stichting ‘Wakker Dier’ en ‘Respect voor Dieren’ hierbij
met elkaar vergelijkt, bestaat de eerste langer (tien jaar) dan de tweede (vijf
jaar).
224pFormuleer de twee andere vragen en geef daarbij de verschillen tussen ‘Wakker
Dier’ en ‘Respect voor Dieren’ op basis van gegevens uit de tekst.
Lees tekst 8.
Voorstanders hopen dat ook het verbod op de pelsdierhouderij, net als onlangs
het verbod op de handel in zeehondenbont, navolging krijgt in Europees
verband. Het Europese verbod op zeehondenbont is in de eindfase van
besluitvorming gekomen.
231pWelk orgaan van de EU beslist samen met het Europees Parlement over het
verbod van zeehondenbont?
242pLeg uit waarom een verbod op de handel in zeehondenbont een aangelegenheid
is van de EU. Betrek in je antwoord een hoofdtaak van de EU.
Het politieke vraagstuk van ‘het al dan niet produceren van bont’ (in Nederland
of in de EU) kan worden geanalyseerd met behulp van de vier
benaderingswijzen van het vak maatschappijwetenschappen, waaronder:
− de politiek-juridische benaderingswijze;
− de sociaal-economische benaderingswijze;
− de sociaal-culturele benaderingswijze.
254pKies hieruit twee benaderingswijzen.
Formuleer bij elk van deze twee benaderingswijzen een voor dit vraagstuk
relevante analysevraag.
Geef op elk van beide analysevragen een kort antwoord op grond van de
informatie uit een van de teksten.
opgave 4Opgave 4 Slachtoffers van criminaliteit
Bij deze opgave horen de teksten 9 tot en met 12, figuur 2 en 3 en tabel 1 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Ruim drie miljoen Nederlanders worden jaarlijks het slachtoffer van criminaliteit.
De volgende opgave bestaat uit vragen die gebaseerd zijn op het rapport
Slachtoffers van criminaliteit. Feiten en achtergronden, een publicatie van het
Sociaal en Cultureel Planbureau (april 2006). Het rapport verschaft inzicht in de
positie van slachtoffers, presenteert de stand van zaken van onderzoek op dit
terrein en schetst het beleid dat wordt gevoerd om de positie van slachtoffers te
verbeteren.
Lees tekst 9.
Het onderzoek is toegespitst op misdrijven. Welke gedragingen een misdrijf (of
overtreding) zijn, staat beschreven in rechtsregels.
262pNoem twee kenmerken van rechtsregels.
Lees tekst 10 en bekijk figuur 2.
Bij het doorlopen van de ‘strafrechtelijke keten’ kunnen slachtoffers een beroep
doen op hulp van maatschappelijke instellingen en overheidsinstanties.
272pNoem bij fase 1 (ondervonden delicten) twee instanties waar het slachtoffer hulp
kan krijgen.
Zie figuur 2.
Niet alle vervolgingszaken (zie fase 4 en 5) worden voor de rechter gebracht.
Eén reden daarvoor is dat er onvoldoende bewijs is voor het strafbare feit.
282pNoem twee andere redenen op grond waarvan het Openbaar Ministerie kan
besluiten zaken niet te vervolgen.
Eén van de hoofdtaken van het OM is de vervolging van strafbare feiten.
292pNoem de twee andere hoofdtaken van het OM.
Maak gebruik van tabel 1.
Slechts een deel van de slachtoffers meldt bij de politie wat hun is overkomen.
Van de 4,6 miljoen delicten waar de Nederlandse bevolking in 2004 mee te
maken kreeg, zijn er 1,6 miljoen door of namens het slachtoffer bij de politie
gemeld. De aangiftebereidheid verschilt aanzienlijk per delict.
303pBeschrijf het verschil in aangiftebereidheid tussen gewelddelicten en
diefstaldelicten.
Geef voor dat verschil twee verklaringen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Zie figuur 3 en lees tekst 11.
Leeftijd en geslacht blijken belangrijke variabelen bij de kans om slachtoffer
van criminaliteit te worden. In figuur 3 en tekst 11 staan hierover gegevens uit
het SCP-rapport. Uit ander onderzoek weten we in welke leeftijdsgroepen de
daders van gewelddelicten vooral te vinden zijn.
314pKomen de daders en slachtoffers van gewelddelicten uit dezelfde
leeftijdsgroepen? En zijn ze van hetzelfde geslacht? Licht je antwoord toe.
Niet alleen leeftijd en geslacht (of andere kenmerken) zijn van betekenis bij het
verklaren van de kans om slachtoffer te worden, ook de buurt waarin mensen
leven, speelt volgens hoofdstuk 6 van het rapport een rol. Zo blijkt relatief veel
criminaliteit voor te komen in de volgende buurten:
− buurten met een lage economische status: bewoners hebben gemiddeld niet
genoeg financiële middelen om lid te worden van verenigingen e.d.;
− buurten met een etnische heterogeniteit: mensen spreken elkaars taal niet;
− buurten waar een grote verhuismobiliteit bestaat.
322pLeg het mogelijke verband uit tussen het relatief hoge niveau van criminaliteit in
dergelijke buurten en de sociale cohesie in zo’n wijk.
De door de politie geregistreerde criminaliteit is volgens het rapport van het
Sociaal en Cultureel Planbureau de afgelopen 25 jaar behoorlijk gestegen. In
1980 was het aantal door de politie geregistreerde delicten ruim 700.000 en dat
nam gestaag toe tot 1,3 miljoen in 2004: bijna een verdubbeling. Het blijkt dat
deze stijging slechts voor 1 procent wordt veroorzaakt door een toename in de
kans dat burgers slachtoffer worden van criminaliteit.
332pGeef twee andere verklaringen voor de toename van de geregistreerde
criminaliteit over de afgelopen 25 jaar.
In hoofdstuk 11 van de publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau staat
slachtofferpreventie centraal. Als één van de strategieën om criminaliteit (en dus
het maken van slachtoffers) te voorkomen, wordt ‘rechtshandhaving’ genoemd.
Hieronder valt het opleggen van strafrechtelijke sancties. Er zijn verschillende
doelen van straffen.
343pLeg aan de hand van drie doelen van straffen uit dat het opleggen van straf
preventief kan werken.
De positie van het slachtoffer binnen het strafrecht is de laatste jaren sterk
verbeterd. Zodra een zaak wordt aangemeld bij het OM krijgen slachtoffers een
brief waarin gevraagd wordt of zij geïnformeerd willen worden over het verloop
van een zaak. Het slachtoffer kan de zitting bijwonen.
352pNoem een ander recht van het slachtoffer tijdens het strafproces en licht dit
recht toe.
Lees de regels 1 tot en met 18 van tekst 12.
362pLeg uit dat het CDA zich kan vinden in de aanpak van criminaliteit zoals
beschreven in de regels 1 tot en met 18 van tekst 12. Betrek hierbij een
uitgangspunt van het CDA.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
