opgave 1Opgave 1 Gewetensbezwaarde ambtenaren
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op 3 september 2012 ondertekenden diverse politieke partijen het
zogenaamde ‘Roze Stembusakkoord’. In het ‘Roze Stembusakkoord’
legden de partijen vast een aantal kwesties te gaan regelen op het gebied
van de emancipatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen,
biseksuelen en transgenders (LHBT’ers). Dit gebeurde op initiatief van
GroenLinks en onder begeleiding van het COC Nederland. Het COC
Nederland is een organisatie die opkomt voor de belangen van LHBT’ers.
Een van de afspraken die in het ‘Roze Stembusakkoord’ staat is de
afschaffing van de gewetensbezwaarde ambtenaar, de zogenaamde
‘weigerambtenaar’. In 2012 heeft D66 een wetsvoorstel ingediend dat een
einde moet maken aan het fenomeen van gewetensbezwaarde
ambtenaren. De teksten 1 tot en met 3 gaan hierover.
Lees tekst 1.
Sinds 2001 staat het vraagstuk van de gewetensbezwaarde ambtenaren
regelmatig hoog op de politieke agenda. Of een maatschappelijk
vraagstuk op de politieke agenda komt, hangt af van een aantal vragen.
12pWelke vragen zijn dit? Noem er drie.
Lees tekst 2.
Het proces van politieke besluitvorming kan worden beschreven met het
barrièremodel, zo ook het proces van politieke besluitvorming over de
gewetensbezwaarde ambtenaar. Uit tekst 2 blijkt dat er op 22 februari
2013 al een of meer barrières genomen zijn.
22pWat is de eerstvolgende barrière (let op: geen nummer noemen) in dit
proces van politieke besluitvorming die genomen moet worden om tot het
verbod op gewetensbezwaarde ambtenaren te komen? Licht je antwoord
toe met behulp van een citaat van een zin(sdeel) uit tekst 2.
Politieke partijen vervullen verschillende functies in het
besluitvormingsproces.
32pLeg uit welke functie van politieke partijen D66 heeft vervuld.
Zie tekst 2.
De Tweede Kamer heeft verschillende formele middelen tot haar
beschikking om haar taken zo goed mogelijk uit te voeren.
42pVan welk formeel middel heeft D66 gebruikgemaakt? Bij welke taak van
de Tweede Kamer hoort dat middel?
Zie tekst 2.
Bij het voorstel hebben de D66-indieners Dijkstra en Schouw een
‘memorie van toelichting’ geschreven. In deze toelichting schrijven zij dat
in het geval van gewetensbezwaarde ambtenaren van de burgerlijke stand
een fundamenteel kenmerk van de democratische rechtsstaat in het
geding is, namelijk: het legaliteitsbeginsel.
52pLeg uit waarom volgens D66 het toestaan van gewetensbezwaarde
ambtenaren in strijd is met het legaliteitsbeginsel. Geef eerst aan wat het
legaliteitsbeginsel inhoudt.
Eind 2012 heeft de Raad van State advies uitgebracht over het voorstel.
De Raad van State was van mening dat een wettelijk verbod op
gewetensbezwaarde trouwambtenaren niet noodzakelijk is.
De beoordeling of er ruimte kan bestaan voor gewetensbezwaarde
ambtenaren kan volgens de Raad van State worden overgelaten aan de
gemeenten.
Uit tekst 2 blijkt dat het wetsvoorstel ondanks dit advies toch behandeld
zal worden in de Tweede Kamer.
62pNoem twee formele middelen die Tweede Kamerleden kunnen inzetten
die het niet eens zijn met dit wetsvoorstel.
Lees tekst 3.
COC Nederland vindt dat het wetsvoorstel geen definitief einde van het
fenomeen van de gewetensbezwaarde ambtenaar bewerkstelligt en wil
dat de Tweede Kamer de kwestie direct definitief regelt. Het COC
Nederland is een pressiegroep.
72pNoem twee machtsmiddelen of -bronnen van het COC die kunnen
bijdragen aan de invloed van het COC op de politieke besluitvorming over
de gewetensbezwaarde ambtenaar. Je moet deze uit de tekst kunnen
afleiden.
Zie tekst 3.
De omgeving van het Nederlandse politieke systeem heeft invloed op de
politieke besluitvorming.
81pNoem een omgevingsfactor die van invloed is op de politieke
besluitvorming over het verbod op gewetensbezwaarde ambtenaren, die
te herkennen is in tekst 3.
Mensen die voor het afschaffen van gewetensbezwaarde ambtenaren zijn
én mensen die tegen het afschaffen van gewetensbezwaarde ambtenaren
zijn, kunnen om hun gelijk te halen, zich beroepen op eenzelfde kenmerk
van de democratische rechtsstaat.
93pa Noem een kenmerk van de democratische rechtsstaat waarop beide
groepen zich kunnen beroepen.
b Geef aan hoe mensen die voor het afschaffen van
gewetensbezwaarde ambtenaren zijn, zich op dit kenmerk kunnen
beroepen.
c Geef ook aan hoe mensen die tegen het afschaffen van
gewetensbezwaarde ambtenaren zijn, zich op dit kenmerk kunnen
beroepen.
De VVD en de PvdA behoren tot twee verschillende politieke stromingen,
maar steunen beide het wetsvoorstel van D66 over gewetensbezwaarde
ambtenaren.
102pa Geef een voorbeeld van een ideologisch uitgangspunt op basis
waarvan de VVD het wetsvoorstel van D66 over gewetensbezwaarde
ambtenaren kon steunen.
b Geef een voorbeeld van een ander uitgangspunt op basis waarvan de
PvdA het wetsvoorstel van D66 over gewetensbezwaarde ambtenaren
kon steunen.
Politieke partijen en standpunten kunnen op verschillende manieren
ingedeeld worden. Twee mogelijke indelingen zijn:
− conservatief of progressief
− confessioneel of niet-confessioneel
111pIs wat D66 met het wetsvoorstel over gewetensbezwaarde ambtenaren wil
bereiken volgens jou conservatief of progressief te noemen? Licht je
antwoord toe met behulp van de definitie van het door jou gekozen begrip.
121pLeg uit of het wetsvoorstel volgens jou beter bij confessioneel of bij
niet-confessioneel past.
opgave 2Opgave 2 Massamedia
Bij deze opgave horen de teksten 4 tot en met 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De afgelopen jaren maakte de levensbeschouwelijke omroep HUMAN
samen met de redactie van het onderzoeksprogramma Argos van de
VPRO een serie afleveringen over het onderwerp medialogica.
Zowel het radioprogramma Argos als de tv-serie Medialogica zijn gemaakt
op basis van onderzoeksjournalistiek. Tekst 4 is een deel van een
interview met de eindredacteur van het onderzoeksprogramma Argos.
Een van de afleveringen van de serie Medialogica ging over taakstraffen
(tekst 5). De levensbeschouwelijke omroep HUMAN wordt volgens de
bezuinigingsplannen die staatssecretaris Dekker in december 2012 aan
de Tweede Kamer stuurde, vanaf 2016 niet meer gefinancierd (tekst 6).
Lees tekst 4.
Nieuws is het resultaat van een selectieproces. Voor de consument het
nieuws gepresenteerd krijgt, passeert het meerdere filters.
134pNoem twee filters die zijn te herkennen in tekst 4. Geef bij ieder filter een
bijpassend citaat met regelnummers.
Zie tekst 4.
In tekst 4 zegt Kees van den Bosch dat het belangrijk is dat er mensen
zijn “Van wie je erop kunt vertrouwen dat ze iets goed uitzoeken en dat
wanneer zij iets vertellen, het ook waar is” (regels 39-42).
Onderzoeksjournalistiek moet voldoen aan een aantal journalistieke
normen om zo betrouwbaar en objectief mogelijk te zijn.
143pa Geef een journalistieke norm die te herkennen is in de regels 53-75
van tekst 4. Geef bij deze journalistieke norm ook een passend citaat
met regelnummers.
b Noem nog een andere journalistieke norm.
Zie tekst 4.
Het is duidelijk dat het onderzoeksprogramma Argos de
onderzoeksfunctie vervult. Massamedia kunnen nog andere functies
vervullen, zoals de informatieve functie. Binnen deze brede
informatiefunctie zijn verschillende functies te onderscheiden.
154pNoem twee van deze functies die te herkennen zijn in tekst 4. Onderbouw
je keuze voor de betreffende functie met behulp van een passend citaat.
In de aankondiging van de eerste aflevering van de serie ‘Medialogica’
stond onder andere het volgende:
“De overval op een buschauffeur in Gouda leidt tot 197 krantenberichten
over het buurtje Oosterwei en de ‘Marokkaanse reljeugd’ die er de boel
onveilig maakt. (…) Volgens Haagse politici staat het land in brand.
Geert Wilders wil het leger uit Uruzgan terughalen om de orde te
herstellen in wat volgens De Telegraaf een ‘vrijstaat voor tuig’ is.
Hoe de werkelijkheid het loodje legt door de scoringsdrift van media en
politiek in een op hol geslagen komkommerland.”
In de aankondiging werd bovenstaand verschijnsel ook aangeduid met
een begrip uit de communicatiewetenschap.
162pLeg uit welk begrip uit de communicatiewetenschap van toepassing is op
de beschrijving in de aankondiging.
Lees tekst 5 en zie de regels 7 tot en met 28 van tekst 5.
De manier waarop een onderwerp wordt gebracht, is een keuze die door
de journalistiek gemaakt wordt.
Er bestaan verschillende theorieën over de invloed van massamedia.
172pMet welke theorie over de invloed van de media is het ontstane beeld van
rechters als zachte heelmeesters te verklaren? Geef ook een omschrijving
van deze theorie.
Lees de regels 1 tot en met 13 van tekst 6.
De levensbeschouwelijke niet-ledengebonden omroepen worden met
ingang van 2016 niet meer gefinancierd. Van sommige omroepen worden
de programma’s (of een selectie daarvan) ondergebracht bij een andere
publieke omroep.
182pWelke publieke omroep ligt qua identiteit voor de RKK het meest voor de
hand om zich bij aan te sluiten? Leg je antwoord uit.
Lees de regels 13 tot en met 52 van tekst 6.
194pAls je uitgaat van de drie uitgangspunten van het mediabeleid, welke twee
uitgangspunten van het mediabeleid zullen dan volgens Janssens in het
gedrang komen? Leg je antwoord uit.
Zie de regels 53 tot en met 68 van tekst 6.
Tekst 6 is afkomstig van de website van HUMAN. De schrijver stelt dat
juist het onderscheid tussen HUMAN en de commerciële omroep erg
duidelijk is.
202pNoem twee redenen waarom de programma’s van HUMAN en
commerciële omroepen van elkaar verschillen.
opgave 3Opgave 3 Criminele meisjes en vrouwen
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 7.
Er zijn verschillende manieren om de omvang van criminaliteit te meten.
Uit tekst 7 valt op te maken dat de onderzoekers van de VU en UvA zich
onder andere gebaseerd hebben op verschillende kwantitatieve methodes
van onderzoek.
214pVan welke twee verschillende kwantitatieve onderzoeksmethodes hebben
de onderzoekers van de VU en UvA gebruikgemaakt?
Geef bij beide methodes een passend citaat met regelnummers uit
tekst 7.
Zie de regels 28 tot en met 33 van tekst 7.
222pGeef een sociaalpsychologische verklaring voor het gedrag van jonge
meisjes, zoals genoemd in de regels 28-33, die meer betrokken zijn bij
criminaliteit dan gedacht.
Betrek in je antwoord het begrip ‘neutralisatie’.
In een persbericht van de Vrije Universiteit Amsterdam over het
onderzoek naar criminele meisjes en vrouwen staat onder andere
geschreven:
“Belangrijke verschillen in achtergronden van criminaliteit bij jongens en
meisjes zijn factoren in de opvoeding en individuele kenmerken. Zo is
supervisie bij meisjes bijvoorbeeld minder belangrijk dan een goede
relatie met de ouder, vooral de moeder. Conflicten en problemen in de
relatie met de moeder zijn een groot risico bij meisjes.”
Conflicten en problemen in de relatie met de moeder vergroten het risico
op crimineel gedrag bij meisjes.
232pLeg uit met welke sociologische theorie over oorzaken van criminaliteit dit
verklaard kan worden.
In het persbericht (zie de inleiding op vraag 23) staat ook dat vrouwen
steeds meer zichtbaar zijn in netwerken van georganiseerde misdaad.
Met Europese regelgeving kan Europa proberen de georganiseerde
misdaad aan te pakken.
De Raad van de Europese Unie, in het kort ook wel de Raad genoemd,
speelt een rol in het proces van Europese regelgeving.
242pa Wie zit er voor Nederland in de Raad van de Europese Unie als er
gesproken wordt over georganiseerde misdaad?
b Wat is de taak van de Raad van de Europese Unie bij Europese
regelgeving?
opgave 4Opgave 4 Opsporingsberichtgeving
Bij deze opgave horen de teksten 8 en 9 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Een van de middelen die een officier van justitie kan inzetten in het
opsporingsonderzoek is opsporingsberichtgeving. Via opsporings-
berichtgeving vragen Openbaar Ministerie en politie via de media het
publiek om hulp om voor het onderzoek relevante informatie te verkrijgen.
Het vertonen van filmbeelden van een delict is een voorbeeld van
opsporingsberichtgeving. Het OM kan besluiten om filmbeelden van een
delict te vertonen (tekst 8). De rechtbank kan oordelen dat het uitzenden
van filmbeelden niet op zijn plaats was (tekst 9).
Lees tekst 8.
Bij de opsporingsberichtgeving ‘nieuwe stijl’, zoals geschetst in tekst 8,
kan zich het dilemma van de rechtsstaat voordoen.
254pLeg uit hoe het dilemma van de rechtsstaat aan de orde kan komen bij het
vertonen, door het OM, van beelden van ernstige delicten.
Vanaf het einde van de vorige eeuw heeft de overheid (steeds meer) een
integraal veiligheidsbeleid ontwikkeld. Een voorbeeld daarvan is
Burgernet.
262pLeg uit dat het vertonen van beelden van ernstige delicten past in de
ontwikkeling naar een steeds meer integraal veiligheidsbeleid.
272pLeg uit dat de opsporingsberichtgeving zoals beschreven in tekst 8, zowel
een preventieve als een repressieve werking kan hebben.
Zie tekst 8.
Er bestaan verschillende theorieën over de oorzaken van criminaliteit.
Eén van deze theorieën is de rationele keuzetheorie.
282pa Geef een beschrijving van de rationele keuzetheorie.
b Leg vervolgens uit dat je met behulp van de rationele keuzetheorie de
aanpak van het OM, om beelden van ernstige misdrijven uit te zenden,
kunt onderbouwen.
Zie de kop van tekst 8.
Het Openbaar Ministerie laat de opsporingsberichtgeving niet uitzenden
voor de kijkcijfers. Diverse media hebben echter wel behoefte aan hoge
kijkcijfers. Deze behoefte heeft een belangrijke invloed op de
beeldvorming over criminaliteit.
292pLeg het verband uit tussen de behoefte van massamedia aan hoge
kijkcijfers en de beeldvorming over criminaliteit.
Lees tekst 9.
Uit tekst 9 blijkt dat er bij de aanpak van criminaliteit een spanningsveld
kan ontstaan tussen de verantwoordelijkheden van de verschillende
machten van de trias politica.
303pa Tussen de verantwoordelijkheden van welke twee machten is er in dit
geval een spanningsveld?
b Leg uit welke spanning er tussen de verantwoordelijkheden van deze
twee machten is.
Zie tekst 9.
De rechter heeft de hoofdverdachte tot 10 maanden cel veroordeeld. Om
iemand te veroordelen tot een straf, moet er aan een aantal voorwaarden
voldaan zijn. Zo moet het feit strafbaar zijn, moeten alle bestanddelen van
het gedrag binnen de delict-omschrijving vallen.
312pNoem twee andere voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voordat een
rechter iemand kan veroordelen tot een straf.
Zie tekst 9.
Bij strafrecht kunnen we een onderscheid maken tussen daad(straf)recht
en dader(straf)recht.
322pLeg uit of de straf(fen) en de motivering die de rechtbank hiervoor geeft,
overwegend passen bij daad(straf)recht of bij dader(straf)recht. Betrek in
je antwoord het verschil tussen beide.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
