opgave 1Opgave 1 Hoe onafhankelijk is de journalist?
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2015 publiceerde het Commissariaat voor de Media een onderzoek
naar de journalistieke onafhankelijkheid van Nederlandse nieuwsmedia.
Tekst 1 geeft een samenvatting van de belangrijkste conclusies.
Gebruik de regels 1 tot en met 22 van tekst 1.
Media zoals de nieuwsmedia vervullen verschillende functies voor het
individu.
12pLeg uit in welk citaat uit het tekstfragment de expressiefunctie van de
media te herkennen is. Noem ook de regelnummers.
Gebruik de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
In de voorbeelden uit dit tekstfragment zijn criteria van nieuwsselectie te
herkennen die tegenwoordig een groter gewicht gekregen hebben. Eén
voorbeeld daarvan is dat nieuws interessant of leuk moet zijn voor de
doelgroep (zie de regels 30-35).
22pNoem twee andere criteria van nieuwsselectie die belangrijker zijn
geworden volgens de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
Gebruik de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
Uitgangspunten van de Mediawet en het mediabeleid zijn onder andere de
noodzaak van pluriformiteit van informatievoorziening en de noodzaak van
onafhankelijkheid van informatievoorziening.
32pLeg uit welk ander uitgangspunt van de Mediawet of het mediabeleid
onder druk kan komen te staan door de verschuiving van aanbod naar
vraag zoals beschreven in de regels 23 tot en met 43 van tekst 1.
Lees de regels 44 tot en met 60 van tekst 1.
Het Commissariaat voor de Media hecht veel waarde aan de
onafhankelijkheid van de nieuwsredacties in Nederland (zie regels 44-48).
42pGeef twee redenen waarom de onafhankelijkheid van nieuwsredacties
belangrijk is voor een democratische samenleving.
In het onderzoek werd aan de hoofdredacteuren van de
nieuwsorganisaties gevraagd om de risico’s op schending van de
journalistieke onafhankelijkheid te omschrijven. Hoofdredacteuren van
nieuwsprogramma’s van de publieke omroepen noemden
‘afhankelijkheid van het overheidsbeleid’ als één van de risico’s op
schending van de redactionele onafhankelijkheid. (Dit feit staat niet in
tekst 1.)
52pGeef twee voorbeelden waaruit blijkt dat de hoofdredacteuren van
nieuwsprogramma’s van de landelijke publieke omroepen (zoals Vara,
NCRV-KRO, AVRO-Tros) voor hun werk afhankelijk zijn van het
overheidsbeleid.
Lees de regels 61 tot en met 70 van tekst 1.
Het dagelijks nieuws is het resultaat van een selectieproces, waarin
verschillende filters een rol spelen. Filters zijn onder andere:
1 beslissingen van de redactie om wel of niet een verslaggever
aandacht te laten besteden aan een onderwerp;
2 de beschikbaarheid van bronnen;
3 het selectief gebruik van bronnen door de verslaggever;
4 de selectieve perceptie van de verslaggever;
5 de selectie van nieuwsfeiten door de (eind)redactie.
62p− Op welk filter heeft het vaker inhuren van freelancers volgens de
regels 61-70 van tekst 1 invloed?
− Geef aan waaruit die invloed blijkt.
Iedere krant beschikt over een document dat dient om de redactionele
onafhankelijkheid te beschermen onder andere tegen de commerciële
invloeden zoals die van adverteerders.
72p− Noem de naam van dit document.
− Geef aan hoe de inhoud van dit document bijdraagt aan het
waarborgen van de redactionele onafhankelijkheid.
opgave 2Opgave 2 Einde van de papieren krant?
Bij deze opgave horen figuur 1 en tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De papieren krant heeft het moeilijk: tussen 2010 en 2015 is het bereik
van de Nederlandse dagbladen onder alle leeftijdsgroepen gedaald (zie
figuur 1). Toch is de papieren krant nog niet dood volgens Peter de
Waard, columnist bij de Volkskrant (zie tekst 2).
Gebruik figuur 1.
Het afnemende bereik van de Nederlandse dagbladen is een vraagstuk
dat geanalyseerd kan worden vanuit de vier benaderingswijzen van het
vak maatschappijwetenschappen.
81pFormuleer vanuit de veranderende en vergelijkende benaderingswijze een
onderzoeksvraag over dit vraagstuk, waarop het antwoord te vinden is in
figuur 1.
Kranten kunnen terechtkomen in een zogenaamde neerwaartse
oplagespiraal. Dit gebeurt als de oplage van een krant daalt.
93pLeg uit in welke drie stappen van de neerwaartse oplagespiraal de oplage
van een krant nog verder kan verkleinen.
Gebruik tekst 2.
Peter de Waard ziet als gevolg van de explosieve groei van digitale
informatie kansen voor de papieren krant.
101pFormuleer een onderzoeksvraag over de inhoud van tekst 2 vanuit de
sociaal-culturele benaderingswijze, waarop het antwoord te vinden is in
tekst 2.
Gebruik tekst 2.
De moderne Nederlandse samenleving kan beschouwd worden als een
informatiemaatschappij.
112pWelk kenmerk van een informatiemaatschappij herken je in tekst 2? Geef
bij je antwoord een citaat met regelnummers uit de tekst.
In de moderne samenleving wordt “het nieuws overwoekerd door
verzinsels, spoof (nepnieuws), amusement, provocaties en
scheldpartijen.” (zie regels 9-12 van tekst 2). Papieren kranten kunnen
orde scheppen in deze chaos (zie regels 22-38 van tekst 2) omdat hun
journalisten en redacties een aantal journalistieke normen hanteren.
122pLeg uit hoe kranten met behulp van journalistieke normen orde kunnen
scheppen in deze chaos. Ga in je uitleg uit van twee journalistieke
normen.
opgave 3Opgave 3 Lobbyen
Bij deze opgave horen de teksten 3 tot en met 5 en figuur 2 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Tijdens het proces van politieke besluitvorming wordt volop gelobbyd. In
het voorjaar van 2015 publiceerde PvdA-Tweede Kamerlid Lea
Bouwmeester samen met partijgenote Astrid Oosenbrug een nota met
voorstellen om lobbyen in Den Haag beter zichtbaar te maken (zie
tekst 3). Bij de Haagse lobby zijn vaak oud-politici betrokken, zo blijkt uit
onderzoek van de Volkskrant (zie tekst 4 en figuur 2).
Lobbyen vindt niet alleen plaats in de nationale politiek. Ook op het
niveau van de Europese Unie zijn veel lobbyisten actief (zie tekst 5).
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 3.
De plannen van Kamerlid Bouwmeester hebben betrekking op het werk
van lobbyisten.
132pGeef een omschrijving van het begrip lobbyen. Betrek in je antwoord twee
elementen van het begrip lobbyen.
Gebruik de regels 1 tot en met 26 van tekst 3.
Politieke partijen vervullen verschillende functies in het proces van de
politieke besluitvorming.
142pLeg uit welke functie van politieke partijen te herkennen is in
de regels 1 tot en met 26 van tekst 3.
Kies uit de volgende functies: de selectiefunctie, de articulatiefunctie, de
participatiefunctie en de aggregatiefunctie.
Gebruik de regels 1 tot en met 26 van tekst 3.
152p− Geef een citaat met regelnummers waaruit blijkt dat de Tweede Kamer
het recht van initiatief heeft.
− Geef aan hoe het recht van initiatief uit dit citaat blijkt.
Gebruik de regels 27 tot en met 37 van tekst 3.
Een democratische rechtsstaat heeft onder andere de volgende
kenmerken:
1 De bevoegdheden van bestuursorganen zijn gebaseerd op de
Grondwet.
2 Er is openbaarheid van bestuur.
3 Er zijn politieke grondrechten.
4 Er is sprake van scheiding van de machten.
162p− Op welk kenmerk van een democratische rechtsstaat kunnen de
voorstellen van Bouwmeester gebaseerd worden?
− Leg je antwoord uit.
Gebruik tekst 3.
De discussie over de invloed van lobbyisten in Den Haag hangt samen
met enkele knelpunten ten aanzien van het democratische gehalte van
het Nederlandse politieke systeem. Deze knelpunten zijn:
1 afnemende invloed van het parlement ten opzichte van de regering;
2 ongelijke toegangsmogelijkheden tot de politieke arena.
172p− Geef een citaat met regelnummers uit tekst 3 dat een voorbeeld is van
knelpunt 1.
− Geef een citaat met regelnummers uit tekst 3 dat een voorbeeld is van
knelpunt 2.
Het proces van politieke besluitvorming kan beschreven worden met
behulp van de verschillende fasen van het systeemmodel: de invoerfase,
de omzettingsfase en de uitvoerfase.
182pLeg uit in welke twee fasen van het systeemmodel veel lobbyactiviteiten
zich voornamelijk afspelen.
Lees tekst 4 en bekijk figuur 2.
Dat het bedrijfsleven en organisaties uit de (semi)publieke sector voor
hun lobby-activiteiten graag gebruikmaken van ex-politici, heeft alles te
maken met de machtsbronnen waarover ex-politici beschikken.
194pLeg met behulp van twee machtsbronnen uit waarom ex-politici een
waardevolle rol kunnen spelen in de lobby van het bedrijfsleven en
organisaties uit de (semi)publieke sector.
Gebruik figuur 2.
In figuur 2 is het aantal ex-politici in topfuncties zichtbaar van
verschillende Nederlandse organisaties en bedrijven. Ook is te zien van
welke politieke partij de ex-politici of ex-politicus afkomstig is.
203pa In de topfuncties van welk bedrijf of van welke organisatie is het aantal
ex-politici van een ‘rechtse’ partij of partijen groter dan van een ‘linkse’
partij of partijen?
Noem van het gekozen bedrijf of de gekozen organisatie het aantal
topfuncties per ‘rechtse’ en ‘linkse’ politieke partij of partijen.
b Geef een reden waarom meer ‘rechtse’ dan ‘linkse’ ex-politici in de
topfuncties van dat bedrijf of organisatie terecht zijn gekomen. Betrek in je
antwoord een uitgangspunt van ‘rechtse’ politieke partijen en een
uitgangspunt van ‘linkse’ politieke partijen.
In tekst 4 staat dat PVV’ers en SP’ers nauwelijks meedoen in het netwerk
van ex-politici (zie de regels 24-27). Politieke partijen kun je indelen
volgens politieke stromingen of ideologieën. De PVV wordt gerekend tot
een bepaalde ideologie.
213p− Noem de naam van de ideologie waartoe de PVV wordt gerekend.
− Noem twee kenmerken van deze ideologie.
Gebruik de regels 1 tot en met 25 van tekst 5.
In het eerste gedeelte van tekst 5 wordt beschreven hoe het Europese
besluitvormingsproces verloopt. Op de puntjes bij de letters a, b en c
horen drie Europese politieke organen te staan die in dit proces een rol
spelen.
223pGeef aan welke organen dit zijn (één orgaan per letter).
Lees de regels 26 tot en met 37 van tekst 5.
Bedrijven investeren veel geld in Europese lobbyactiviteiten. Dit komt
onder andere omdat ‘Brussel’ bevoegdheden heeft die betrekking hebben
op economische samenwerking, zoals de ordening van de markten voor
landbouwgebieden.
232p− Geef een ander voorbeeld van economische samenwerking waarop
de bevoegdheden van Brussel betrekking hebben.
− Welk algemeen doel van de Europese samenwerking wordt daarmee
bereikt?
opgave 4Opgave 4 Aanpak illegale Brabantse hennepteelt
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In Noord-Brabant worden hennepkwekers tegenwoordig veelal buiten de
rechter om bestraft. Het zogenaamde ‘kaalplukken’ van deze criminelen
zou een stuk effectiever zijn en dient mede om de rechterlijke macht te
ontlasten.
Gebruik de regels 1 tot en met 29 van tekst 6.
Hennepteelt leidt tot veel schade bij de overheid en de samenleving.
242pGeef twee voorbeelden van materiële schade die de hennepindustrie
toebrengt aan de overheid en/of samenleving.
Illustreer elk voorbeeld met een ander citaat met regelnummers uit het
tekstfragment.
Gebruik de regels 30 tot en met 46 van tekst 6.
Het zogenaamde integraal veiligheidsbeleid heeft een aantal kenmerken,
zoals de nadruk op het voorkomen van onveiligheid.
252pWelk ander kenmerk van het integraal veiligheidsbeleid is te herkennen in
het tekstfragment? Illustreer je antwoord met een citaat met
regelnummers.
Gebruik de regels 30 tot en met 46 van tekst 6.
263pLeg uit dat bij de manier van opsporen die De Groot beschrijft in het
tekstfragment, het dilemma van de rechtsstaat een rol speelt. Geef eerst
aan wat het dilemma van de rechtsstaat inhoudt.
Gebruik de regels 47 tot en met 73 van tekst 6.
Met de afdoeningstransactie zoals beschreven in het tekstfragment
worden verschillende doelen van straf bereikt.
274p− Welke twee doelen van straf worden met de afdoeningstransactie
bereikt?
− Leg uit hoe elk doel wordt bereikt. Betrek in je uitleg een passend
citaat met regelnummers uit het tekstfragment.
Gebruik de regels 47 tot en met 73 van tekst 6.
Er bestaan verschillende theorieën ter verklaring van crimineel gedrag.
283pLeg uit welke theorie De Groot en Nanhkoesingh kunnen aanhalen om de
effectiviteit van hun aanpak te ondersteunen. Betrek in je uitleg een
gegeven uit het tekstfragment.
Er bestaan verschillende kwantitatieve methoden om criminaliteit te meten
zoals slachtofferenquêtes, self-report-onderzoeken en
rechtbankstatistieken.
293pLeg van elke methode uit of deze meer of minder geschikt is om vast te
stellen of de hennepteelt door de nieuwe aanpak van politie en justitie
zoals beschreven in tekst 6 daadwerkelijk is afgenomen.
opgave 5Opgave 5 Zo vader, zo zoon
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Begin 2016 deed de Vrije Universiteit Amsterdam in opdracht van de
politie een onderzoek naar de kinderen van Amsterdamse
beroepscriminelen. In de Volkskrant verscheen een artikel over de
resultaten (zie tekst 7).
Gebruik de regels 1 tot en met 30 van tekst 7.
301pWelke hypothese of hypothesen zou of zouden ten grondslag gelegen
kunnen hebben aan het onderzoek van de Vrije Universiteit?
1 Hoe vergaat het de kinderen van beroepscriminelen?
2 In het algemeen belanden jongens vaker in de criminaliteit dan
meisjes.
3 Kinderen van criminele ouders hebben een verhoogd risico om in de
criminaliteit te belanden.
4 Is er een verschil tussen zonen en dochters van beroepscriminelen
waar het gaat om de kans om in de criminaliteit te belanden?
alleen 1
alleen 1 en 2
alleen 2, 3 en 4
alleen 3
alleen 4
Gebruik de regels 31 tot en met 49 van tekst 7.
In dit tekstgedeelte is een groep theorieën te herkennen die een
verklaring kan geven voor crimineel gedrag.
Enkele van die groepen van criminologische theorieën zijn:
psychologische theorieën, sociaalpsychologische theorieën en
sociologisch theorieën.
312p− Welke groep theorieën is te herkennen in het tekstfragment?
− Geef een kenmerk van deze groep theorieën en koppel deze aan een
gegeven uit het tekstfragment.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
