bronnen

Eindexamen natuurkunde havo 1977, tijdvak 1Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveBenodigde gegevens kunnen worden opgezocht in het tabellenboekje. Het is de bedoeling dat van tabel 1 wordt gebruikt de kolom „afgeronde waarde”. Een glazen bol is gevuld met lucht (figuur 1). De bol is via een nauwe buis verbonden met een U-vormige buis waarin zich kwik bevindt. De bol is geplaatst in een bekerglas met water. In het water staat een thermometer. Het water wordt verwarmd met een element waar een elektrische stroom door loopt. Het hoogteverschil van het kwik in de U-vormige buis wordt nu groter. N fig. 1 a. 1. Wat gebeurt er met de gemiddelde snelheid van de moleculen van de lucht in de bol als de temperatuur van de lucht stijgt? 2. Noem twee redenen waarom deze verandering van de gemiddelde snelheid van de moleculen van de lucht een stijging van de druk veroorzaakt. Bij verschillende temperaturen t wordt het hoogteverschil tussen de kwikspiegels ge- meten. De resultaten zijn vermeld in de tabel. Als barometerstand wordt afgelezen 76,4 cm kwik. b. Bereken bij alle vier temperaturen de druk van de lucht in de bol. c. Van welke aard is het verband dat er bestaat tussen druk en temperatuur van de afge- sloten lucht? Maak dit duidelijk aan de hand van de meetresultaten. De stroom door het verwarmingselement heeft een constant vermogen van 500 W. Om de tien seconden wordt de temperatuur van de thermometer afgelezen (figuur 2). Op het tijdstip f O s wordt de stroom ingeschakeld. Op het tijdstip f= 100 s wordt de stroom uitgeschakeld. De warmte-uitwisseling met de omgeving is te verwaarlozen.
figuur bij de opgavetemperatuur 20 40 60 80 100 120 fig. 2 1. Bereken de hoeveelheid warmte die door het element geleverd is. 2. Bepaal de totale temperatuurstijging van het water. 3. Bereken de warmtecapaciteit van het bekerglas met inhoud. Verklaar dat de temperatuur gedurende de eerste tien seconden minder stijgt dan gedurende de volgende tien seconden. Zie ommezijde
figuur bij de opgave4 Als afstandmeter monteert men op een fiets een zogenaamd tikkertje” (figuur 3). Het tikkertje werkt als volgt. Aan één van de spaken van het voorwiel zit een pen. Bij iedere omwenteling van dit voorwiel tikt de pen tegen een tand van een tandwieltje. Door deze tik (die men kan horen!) draait het tandwieltje één tand verder. Het tandwieltje is gekop- peld aan een telwerk, zodat men de afgelegde afstand kan aflezen. Na 450 tikken heeft de fiets 1,0 km afgelegd. De afstand As, die de fiets aflegt tussen twee opeenvol- gende tikken, is steeds dezelfde. fig. 3 a. Bereken deze afstand As. Een fietser rijdt met constante snelheid. Hij bepaalt de tijd, nodig voor het afleggen van tien maal As meter (10 tikken) en vindt 4 seconde. b. Bereken de snelheid van de fiets in meter per seconde en in kilometer per uur. Op een gegeven moment houdt de fietser op met trappen en rijdt door zonder te remmen. Door wrijving neemt de snelheid af. Na 35 s staat hij stil. Het fietsen zonder te trappen heet freewheelen. c. Bereken de gemiddelde versnelling tijdens het freewheelen. Ook tijdens het freewheelen heeft de fietser tikken geteld en regelmatig de tijd opgenomen. Thuis gekomen heeft hij uit zijn metingen de afgelegde afstanden berekend. Deze afstanden zijn uitgezet tegen de tijd (figuur 4). Het moment waarop hij ophield met trappen is aange- geven door punt B. 200 1 arne 180 160 140 120 100 80 60 40 20 tijd (s) 10 20 30 40 50 60
figuur bij de opgave5 d. 1. Bepaal de snelheid van de fiets in het punt C. 2. Bepaal de gemiddelde versnelling op het traject van B naar C. Voor het rijden met een bepaalde constante snelheid is voor het overwinnen van de wrijving een bepaalde kracht nodig. Deze kracht is uitgezet tegen de snelheid in figuur 5. De fietser legt nu met constante snelheid in één kwartier een afstand van 4,5 km af. e. 1. Bereken de snelheid van de fietser. 2. Bereken de arbeid, die de fietser verricht om de wrij- vingskracht over 4,5 km te overwinnen. 3. Bereken het vermogen van de fietser. snelheid (m/s) 712004F—12 Zie ommezijde
figuur bij de opgave6 Twee luidsprekers G, en G, brengen dezelfde zuivere toon voort en staan even hard afgesteld. a. 1. Welke grootheid bepaalt de toonhoogte van het geluid? 2. Welke grootheid bepaalt de geluidssterkte? De luidsprekers staan op een afstand van 2,0 m van elkaar. MP is een middelloodlijn van G, MP = 10 m. Lijn / staat loodrecht op MP. Op lijn / liggen de punten Q en R. PQ = QR 1,0 m (figuur 6). lm 1m Met een microfoon wordt de geluidssterkte in P. gemeten. Vervolgens wordt de microfoon langs lijn verplaatst. Men constateert maxima en minima. In een diagram is de geluidssterkte als functie van de afstand langs / uitgezet (figuur 7). Hierbij is aangenomen dat de geluidssterkte in de maxima even groot en in de minima ook even groot is. De geluidssterkte in maxima heeft de waarde B; de geluidssterkte in minima heeft de waarde A. afstand langs /
figuur bij de opgave7 b. 1. Hoe groot is in P het faseverschil tussen de geluidsgolven afkomstig uit G, en af- komstig uit G, ? 2. Verklaar dit faseverschil. c. 1. Hoe groot is in Q het faseverschil tussen de geluidsgolven afkomstig uit G, en af- komstig uit G, 2. Verklaar dit faseverschil. Voor het punt Rop geldt (met enige benadering): G,R GjR= MP x PR. d. Bereken hiermee de golflengte van de geluidsgolven. De afstand G,G, wordt nu tweemaal zo groot gemaakt. MP is weer de middelloodlijn van G, e. Schets op het bijgevoegde antwoordpapier in figuur E de geluidssterkte in de punten op tussen N en S. De frequentie waarmee G, en G, trillen wordt nu tweemaal zo groot gemaakt (de afstand G, G, is weer 2,0 m). f. Schets op het bijgevoegde antwoordpapier in figuur F de geluidssterkte in de punten op tussen N en S. Luidspreker G, wordt nu uitgeschakeld. g. Schets op het bijgevoegde antwoord papier in figuur G de geluidssterkte in de punten op tussen N en S. 712004 F—12 Zie ommezijde
figuur bij de opgavevacuumpomp fig. 8 Door een gloeidraad G loopt een elektrische stroom. Hierdoor wordt een kathode K verhit. Als de kathode in temperatuur stijgt neemt het aantal elektronen dat per seconde de kathode verlaat toe. a. Verklaar dit. De ruimte binnen de gearceerde wand is vacuum gepompt. A en T zijn geleiders. Door een potentiaalverschil tussen de kathode K en een anode A worden de elektronen versneld. Neem aan dat de elektronen de kathode verlaten met de snelheid 0,0 m/s. De elektronen passeren de anode met de snelheid 6,0.10° m/s. b. Bereken het potentiaalverschil tussen anode A en kathode K. De elektronen gaan na het passeren van anode A verder met constante snelheid. c. Hoe blijkt dit uit de elektrische schakeling volgens figuur 8? De elektronen komen vervolgens een homogeen magnetisch veld B binnen. In figuur 8 is dit gebied omsloten door een punt-streep-lijn. De elektronen doorlopen hierin een kwart cirkel met een straal van 5,0 cm. d. Bereken de sterkte van het magnetisch veld B. Als de elektronen uit het magnetisch veld B komen, passeren ze een spleet S. In de praktijk blijken niet alle elektronen bij het passeren van anode A een snelheid van 6,0.10° m/s te hebben. De spleet is zo opgesteld, dat de elektronen met een snelheid van 6,0.106 m/s door het midden van de spleet S gaan en het tref plaatje T in het midden treffen. e. Komen de elektronen met een snelheid iets groter dan 6,0.10® m/s rechts van het midden (dichter bij R) of links van het midden (dichter bij L) op het trefplaatje T terecht? Licht het antwoord toe. Men brengt nu een groter potentiaalverschil aan tussen anode A en kathode K. f. Welke grootheid moet aangepast worden om te zorgen dat de elektronen door S gaan? Moet deze grootheid groter of kleiner gemaakt worden? EINDE