bronnen

Eindexamen nederlands havo 1999, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Tamagotchi’s leven niet!

13p
Welke van onderstaande omschrijvingen geeft het beste aan wat het onderwerp is van de
tekst Tamagotchi’s leven niet!?
A Angst voor vernieuwingen op technisch gebied.
B Het menselijk vernuft als bron van veel goeds.
C Het virtuele leven tegenover het werkelijke leven.
D Houdingen tegenover informatietechnologie.
De schrijver, Laurens Verhagen, probeert de lezer in alinea 1 door middel van een verhaal
iets duidelijk te maken wat ook voor de computer geldt.
23p
Wat wil de schrijver de lezer met dit verhaal duidelijk maken over de computer?
Gebruik maximaal 20 woorden.
„Kasparov, je zou beter moeten weten.” (regel 20)
33p
Wat zou Kasparov volgens de schrijver moeten inzien, gelet op alinea 2 en 3?
Gebruik maximaal 20 woorden.
„En hé, dat is toevallig, kranten en omroepen zitten zelf ook al op Internet!” (regels 35–36)
43p
Wat wil de schrijver met deze mededeling beweren?
A De kranten en omroepen blijken, gelet op hun berichtgeving, zeer voortvarend in te spelen
op de technologische vernieuwingen.
B De kranten en omroepen zijn niet belangeloos in hun berichtgeving, omdat zij zelf deel
uitmaken van de technologische vernieuwingen.
C Het feit dat zowel de kranten als de omroepen gebruikmaken van een nieuw medium als
Internet, was een niet voorziene gebeurtenis.
D Het is verbazingwekkend dat de kranten en omroepen andere media, zoals Internet en cd-
rom, gebruiken om hun informatie door te geven.
In de tekst Tamagotchi’s leven niet! komen verschillende mensen met hun opvattingen
over computergebruik ter sprake (zie alinea 2, 8 en 9).
53p
Wat is het hoofdbezwaar van de auteur tegen mensen die op een andere manier tegen
informatietechnologie aankijken dan hijzelf doet?
Gebruik maximaal 20 woorden.
„… ik neem een heel saaie middenpositie in.” (regels 88–89)
63p
Waarom noemt de schrijver zijn middenpositie saai?
Gebruik maximaal 20 woorden.
De tekst Tamagotchi’s leven niet! kan na het tekstgedeelte van alinea 1 en 2 verdeeld
worden in de volgende vier stukken:
1 Probleemstelling;
2 Publieke beeldvorming;
3 Analyse en beoordeling standpunten;
4 Persoonlijke houding.
73p
Bij welke alinea begint deel 2?
83p
Bij welke alinea begint deel 3?
93p
Bij welke alinea begint deel 4?
104p
Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte weer van de tekst
Tamagotchi’s leven niet!?
A De nieuwe informatietechnologie is een zegen voor de mensheid; wie er op gepaste wijze
mee om kan gaan, is ervan verzekerd dat hij meetelt in de samenleving.
B Men dient de technologische vernieuwingen terughoudend tegemoet te treden: zij brengen
allerlei risico’s met zich mee die schadelijk zijn voor het menselijk welzijn.
C Technologische vernieuwingen zijn steeds tijdelijk van aard; de reacties erop zijn steeds
divers van aard en men kan velen een gebrek aan inzicht verwijten.
D Tegenover technologische vernieuwingen dient men een nuchter standpunt in te nemen: zij
zijn alleen waardevol voor zover ze het leven praktisch kunnen vergemakkelijken.
Met de titel Tamagotchi’s leven niet! lijkt de schrijver zich in het bijzonder te richten tot de
’hele volksstammen’, genoemd in regel 37.
113p
Welke waarschuwing lijkt hij met deze titel aan deze volksstammen uit te delen?
Gebruik maximaal 15 woorden.
123p
Wat voor soort tekst is Tamagotchi’s leven niet!?
De tekst Tamagotchi’s leven niet! is vooral
A een activerende tekst met uiteenzettende elementen.
B een beschouwende tekst met activerende elementen.
C een betogende tekst met beschouwende elementen.
D een uiteenzettende tekst met betogende elementen.
fragment Overheid en bedrijfsleven hebben zich op grote schaal meester gemaakt van de virtual reality.Virtual
reality bestaat uit bedachte, beweegbaar gemaakte beelden die met behulp van de computer elkaar in
wisselende samenstellingen zo snel kunnen opvolgen dat je er als het ware doorheen kunt wandelen.
Uiteraard heeft virtual reality grote voordelen bij het nabootsen van ingrepen die anders te veel risico
met zich meebrengen, zoals bij crisissituaties en de bestrijding van rampen. Bovendien kan ze worden
ingezet in communicatie, voorlichting en onderwijs.
Maar virtual reality is vooral een ideaal middel om de burger te manipuleren, omdat er als antwoord
uitkomt, wat er als wens door de opdrachtgever is ingestopt. Het zal niet lang duren of de voorgestelde
luchthaven in de Noordzee wordt ons met behulp van virtual reality als een paradijs van luxe en
ruimtelijke rust voorgespiegeld. Datzelfde wacht ons bij de HSL: de trein zal gepresenteerd worden als
een vriendelijk zoevend, pastoraal vervoermiddel. Het verklaart waarom door overheid en
bedrijfsleven vorig jaar wereldwijd tweehonderd miljoen dollar in deze technologie is gepompt. Dit
bedrag zal in 2001 opgelopen zijn tot één miljard dollar.
Naar: Henk Raaff,VN, 12 juli 1997
134p
Welk verschil in toepassing of gebruik van virtual reality is er tussen wat in alinea 6 staat
en bovenstaand fragment?
Gebruik maximaal 35 woorden.
142p
Waarom kan Henk Raaff, de auteur van bovenstaand fragment, niet tot de groep gerekend
worden waarover de schrijver het in alinea 8 heeft?
Gebruik maximaal 10 woorden.
152p
Waarom kan Henk Raaff niet tot de groep gerekend worden waarover de schrijver het
heeft in alinea 9?
Gebruik maximaal 15 woorden.

opgave 2Tekst 2 Tussen heer en hufter

De functie van de eerste alinea ten opzichte van het vervolg van de tekst kan benoemd
worden door één van de volgende functiewoorden te kiezen: aanleiding, definitie,
doelstelling, oorzaak, reden, samenvatting, stelling, voorwaarde.
162p
Wat is de functie van alinea 1?
In de alinea’s 3, 4 en 5 worden de nieuwe etiquetteboekjes besproken.
173p
Noem drie kenmerken van de moderne etiquetteboekjes die anders zijn dan de
kenmerken van de traditionele etiquetteboeken.
Voorzie de kenmerken van een nummer. Gebruik per kenmerk maximaal 10 woorden.
Het artikel Tussen heer en hufter maakt duidelijk hoe men in de afgelopen decennia
tegenover etiquetteregels stond en in welke mate men behoefte aan deze regels had. (zie
alinea 2, 6 en 8)
183p
Geef een korte typering van hoe men in de jaren vijftig tegenover formele omgangsregels
stond.
Gebruik maximaal 15 woorden.
193p
Geef een korte typering van hoe men in de jaren zestig tegenover formele omgangsregels
stond.
Gebruik maximaal 15 woorden.
203p
Geef een korte typering van hoe men vandaag de dag tegenover formele omgangsregels
staat.
Gebruik maximaal 15 woorden.
In het tekstgedeelte bestaande uit alinea 6 tot en met 8 heeft elke alinea een eigen functie.
Benoem deze functie binnen dit tekstgedeelte door één van de volgende functiewoorden
te kiezen: aanleiding, bewijs, conclusie, gevolg, ontkenning, samenvatting, stelling,
tegenstelling, voorbeeld.
212p
Wat is de functie van alinea 6?
222p
Wat is de functie van alinea 7?
232p
Wat is de functie van alinea 8?
„De manier waarop we tegenwoordig met elkaar omgaan, is dus verrassend complex.”
(regel 64)
Mariëlle van Dongen geeft in alinea 8 een verklaring voor deze complexiteit.
242p
Welke twee tegengestelde verschijnselen staan in deze verklaring centraal?
Gebruik maximaal 15 woorden.
„Wie om zich heen kijkt, zal zich afvragen of dat nu ook voor Nederland geldt.”
(regels 80–81)
252p
Maak duidelijk waarom men zich dat zal afvragen.
Neem geen voorbeelden op in je antwoord. Gebruik maximaal 15 woorden.
„Voor een soepele omgang met anderen zou die gedachte echter gerelativeerd moeten
worden.” (regels 96–97)
263p
Tot welk inzicht zou de lezer door deze relativering moeten komen?
Gebruik maximaal 20 woorden.
De tekst Tussen heer en hufter kan in drie stukken verdeeld worden met behulp van de
volgende kopjes:
1 Etiquette, vergelijking tussen heden en verleden
2 Etiquette, spiegel van het heden
3 Etiquette, blik op de toekomst
273p
Bij welke alinea begint deel 2?
283p
Bij welke alinea begint deel 3?
294p
Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte weer van de tekst
Tussen heer en hufter?
A De geschiedenis van de etiquette laat zien dat omgangsregels bijna nooit blijvend van aard
zijn en steeds worden aangepast; de beschaving vertoont daarbij een stijgende lijn.
B De huidige omgangsregels stellen het individu en de eigen cultuur voorop; dat zal in de
toekomst tot problemen leiden in de interculturele samenleving.
C De ontwikkeling van etiquetteregels laat een voortdurende verandering zien in
omgangsvormen; het eindpunt van deze ontwikkeling is nog niet bereikt.
D Veel mensen voelen zich in toenemende mate onzeker, doordat zij niet kunnen terugvallen
op duidelijke regels en voorschriften.
302p
Welke van onderstaande beweringen geeft het beste het schrijfdoel weer van Gertjan van
Schoonhoven, schrijver van het artikel Tussen heer en hufter?
A De auteur houdt een betoog tegen individualistische gedragsnormen.
B De auteur wijdt een beschouwing aan hedendaagse omgangsvormen.
C De auteur wil vermaken met een ironische analyse van gedragsregels.
D De auteur zet de ontwikkeling van normen voor beschaafde omgang uiteen.
fragment KAN JOUW HOOFD OOK UIT?
Als een jeugdige reiziger zich met zijn discman, dat nieuwe wondertje van muzikale compactheid, in
drukke maar relatief stille delen van het publieke domein begeeft, zoals de trein, is er sprake van een
boeiend dilemma. De discmandrager zal aanvoeren dat hij geen zin heeft in het ongegeneerde
(’informele’) gekwek van zijn omgeving. Hij trekt zich in feite terug uit dat publieke domein. De
omgeving, op haar beurt, zal zeggen dat ze niet van gabberhouse houdt. Hoe daar zonder ruzie,
conducteur of knallende deuren uit te komen?
De discmandrager zou er het verstandigst aan doen geld te investeren in een technologische oplossing:
heel goede oordopjes met een baskanaal dat ergens halverwege de hersens eindigt. Daar gaat de
geluidskwaliteit van omhoog, en ze zijn in vergelijking met goedkope dopjes, laat staan koptelefoons,
vrijwel geluiddicht. Je wordt er ook dover van – maar het moet uit de lengte of uit de breedte.
Uit: Elsevier, 21 juni 1997
313p
Zeg met eigen woorden bij welk gegeven uit alinea 4 van de tekst Tussen heer en hufter
bovenstaand fragment een passende illustratie vormt.
Gebruik maximaal 20 woorden.
323p
32 Zeg met eigen woorden bij welk gegeven uit alinea 5 van de tekst Tussen heer en hufter
bovenstaand fragment een passende illustratie vormt.
Gebruik maximaal 20 woorden.
Einde