Eindexamen nederlands havo 2001, tijdvak 1

Wat is het belangrijkste schrijfdoel bij de tekst Het taboe op klikken moet blijven bestaan ? A de lezer activeren B de lezer amuseren C de lezer informeren D de lezer overtuigen De kern van de tekst Het taboe op klikken moet blijven bestaan , alinea 2 tot en met 12, kan in vier opeenvolgende stukken worden verdeeld. Deze vier delen kunnen van de volgende kopjes worden voorzien: deel 1 : Schets maatschappelijke fundamenten deel 2 : Precisering verschijnsel klaag- en kliklijnen deel 3 :Verschillen tussen klagen en klikken deel 4 : Opsomming argumenten tegen klikken

Wordt dit standpunt wel, niet, of slechts gedeeltelijk ondersteund door wat er in de laatste alinea staat van de tekst Het taboe op klikken moet blijven bestaan ? Leg ook uit waarom. Gebruik maximaal 40 woorden. Inleiding (alinea 1) en slot (alinea 13) hebben ten opzichte van de kern van de tekst een bepaalde functie. Benoem de functie van elk deel met een van de volgende functiewoorden: afweging, begripsomschrijving, bewijsvoering, constatering, definitie, doelstelling, gevolgen, tegenwerping, toepassing, verklaring, voorbeeld .

Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte weer van de tekst Het taboe op klikken moet blijven bestaan ? A Het gemeenschappelijk welbevinden raakt ernstig beschadigd als mensen indirect hun klachten en ergernissen uiten; slechts in uitzonderlijke gevallen zou er via klik- of klaaglijnen een mogelijkheid tot anoniem klagen moeten zijn. B Het is ongewenst dat de overheid het gebruik van kliklijnen stimuleert, omdat het klikken van de ene burger over de andere de privacy schendt en de verzamelde gegevens nauwelijks zinvol gebruikt kunnen worden. C Klaag- en kliklijnen zijn, hoe verwerpelijk ook, verdedigbaar met het oog op de veranderende samenleving; zij brengen, hoe onnauwkeurig ook, misstanden in beeld, die anders in stand zouden blijven. D Klikken vloeit voort uit onderling wantrouwen van burgers, maar moet door de overheid toegestaan worden als alle andere middelen voor het uitoefenen van sociale controle tekortschieten. Klikken is in het belang van ons allen 1 Als er iets is waardoor mensen in heilige verontwaardiging geraken, is het wel klikken. Dat is zo ongeveer het ergste wat je kunt doen: erger dan stelen, brandstichten, verduisteren. 2 Klikken is landverraad, er spreekt geen enkel moreel besef uit, het is vals, geniepig, en dient fors en onmiddellijk bestraft te worden. Wie nu klikt, is vijftig jaar na de oorlog alsnog een NSB’er. ‘Klikspaan, boterspaan, je mag niet door mijn straatje gaan’ – dat honende kinderliedje vat het wel zo’n beetje samen. De weerzin tegen klikken berust, denk ik, op de opvatting dat de burgers zich dienen te verenigen in de eeuwige strijd tegen het gezag. En dan maakt het niet uit of dat gezag de juf is, of de overheid. 3 Ik heb die weerzin tegen klikken nooit begrepen, het is juist heel logisch en natuurlijk. Kinderen klikken heel makkelijk, en terecht. Een kind dat belaagd wordt door een ander, komt bij de juf of bij een ouder om dat te vertellen. Als mijn kind mij komt vertellen dat het een klap heeft gehad van een ander kind, ga ik heus niet ‘klikspaan boterspaan’ zingen. Dan kom ik meteen in actie. Als mijn kind vertelt dat een ander kind iets doet wat verboden is, wordt er ook ingegrepen. Dat kind denkt: ho, dat mag niet, ik kan er zelf niks aan doen, maar daar zit mijn moeder, en die kan er wel iets aan doen. Kinderen hebben nu eenmaal een sterk ontwikkeld gevoel voor rechtvaardigheid en een even sterk ontzag voor autoriteit. 4 Dat inzicht bij kinderen komt voort uit een sociaal gevoel: we moeten er met z’n allen wat van maken, en wie dat verstoort, moet worden gecorrigeerd. Dat gevoel neemt af bij het ouder worden, sociaal gedrag leidt nu eenmaal tot desillusies en daarmee neemt ook de neiging tot klikken af: het heeft toch geen zin. Dat is jammer, want de redenen om te klikken zijn nog even gegrond als vroeger. 5 Neem illegale zwartwerkers. Daar wordt het meest over geklikt, en terecht. Met zekere regelmaat verschijnen er zielige verhalen in de krant van mensen die helemaal ten onrechte verklikt werden door een buurman. Die dacht dat ze eens per week stiekem bijklusten, terwijl die dag besteed werd aan het bezoeken van een kwakkelend familielid. Maar over het algemeen gaat het simpelweg om mensen die de kluit echt belazeren. Wie rondkomt van een gemiddeld inkomen en een buurman heeft die er zwart bij werkt – en onbelast kunnen die bedragen aardig oplopen – wordt gewoon boos en jaloers. Zo iemand zal al snel gaan denken: ik betaal belasting voor de uitkering van mijn buurman die aan het einde van de maand nota bene meer overhoudt dan ik. Het appelleert aan het laatste restje rechtvaardigheidsgevoel dat van het kind van vroeger is overgebleven. 6 Dat maakt klikken tot iets puurs en prijzenswaardigs. Het staat lijnrecht tegenover de onverschilligheid van de burger die alles aan de wet overlaat en intussen mopperend door het leven gaat – vervuld van rancune in plaats van mooie idealen. Dat kan niet de bedoeling zijn van een samenleving. Wie klikt, heeft het beste voor met iedereen. Het benadert het oude ideaal van een samenleving met gelijke kansen en gelijke rechten en plichten voor iedereen. Zolang je maar niet klikt over wat een ander denkt, want dan is het meteen Stalin 1) . naar: een column van Liesbeth Wytzes uit: de Volkskrant, 5 november 1997 Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. noot 1 Stalin: in 1953 overleden Sovjetrussisch staatsman; zijn harde, meedogenloze bewind, dat voor een groot deel berustte op een strakke controle van wat burgers dachten en zeiden, leidde tot miljoenen slachtoffers.

Waarom is het volgens de begripsomschrijving van Ippel en Crouwers (zie alinea 6 van de tekst Het taboe op klikken moet blijven bestaan ) juist dat Wytzes hier van klikkende kinderen spreekt? Gebruik maximaal 15 woorden. De titels Het taboe op klikken moet blijven bestaan en Klikken is in het belang van ons allen laten een duidelijk verschil in standpunt zien.