bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A
√(1))( BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Slikken

11p
De huig en het strotklepje hebben een functie bij slikken en ademhalen.
huig strotklepje
Kruis in de tabel aan welk deel de huig afsluit tijdens slikken.
En kruis in de tabel aan welk deel het strotklepje tijdens slikken afsluit.
  sluit tijdens slikken   de luchtpijp af de neusholte af huig     strotklepje    

opgave 2Organen printen

Er is een tekort aan donororganen. Met behulp van een speciale printer willen wetenschappers organen maken. Zo is het gelukt om een aorta en een blaas te printen.
21p
Je ziet een tekening van het
bloedvatenstelsel.
Welke letter geeft het bloedvat aan dat
door de wetenschappers is geprint?
A letter Q
B letter R
C letter S
D letter T
figuur bij de opgave
31p
Davids blaas werkt niet. Zijn blaas wordt vervangen door een geprinte
blaas. Hierdoor kan David weer plassen.
Hoe heet het deel van de penis waardoor urine zijn lichaam verlaat?
A urinebuis
B urineleider
C zaadleider
41p
Davids nieuwe blaas is verbonden met het bloedvatenstelsel.
In de afbeelding zie je drie typen bloedvaten.
Welk type bloedvat vervoert zuurstofrijk bloed naar Davids nieuwe blaas?
figuur bij de opgave

opgave 3Medicijnen

51p
Dennis slikt een pil waarvan de inhoud
alleen vrijkomt in een sterk zure omgeving.
In welk deel komt het medicijn dan vrij?
A in deel Q
B in deel R
C in deel S
D in deel T
Q R S T
Een ander medicijn wordt ingespoten in het bloed. Zo’n medicijn komt via het bloed op de plek waar het zijn werking heeft.
61p
Een medicijn dat in de hersenen zijn werking heeft, wordt in een armader
ingespoten.
Hoe vaak komt dit medicijn minimaal door het hart voordat het in de
hersenen aankomt?
A nul keer
B één keer
C twee keer

opgave 4Olifanten en temperatuur

Bij veel dieren zorgt beharing voor isolatie maar bij olifanten juist niet. De dunne beharing van olifanten zorgt voor wind langs de huid. Deze wind zorgt voor afkoeling. Ook bloedvaten in de huid helpen bij afkoeling.
71p
De haren in de afbeelding staan rechtovereind. De haarspieren zijn dan
aangespannen.
Waar bevinden deze haarspieren zich?
A in de lederhuid
B in de opperhuid
C in het onderhuids bindweefsel
81p
De bloedvaten in de huid helpen om het lichaam af te koelen.
Hoe doen bloedvaten dit?
A door nauwer te worden
B door te sluiten
C door wijder te worden
91p
Olifanten hebben geen zweetklieren.
Welke letter in de afbeelding geeft een deel aan dat ontbreekt bij
olifanten?
A letter Q
B letter R
C letter S

opgave 5Kies

101p
Je ziet een kies van de mens.
Hoe heet deel P?
A glazuur
B tandholte
C tandwortel
D tandzenuw
figuur bij de opgave

opgave 6Sportbeha

111p
Je ziet een sportbeha. Een sportbeha ondersteunt de borsten van een
vrouw tijdens het sporten.
figuur bij de opgave
Tot welke geslachtskenmerken behoren de door een sportbeha
ondersteunde organen?
A alleen tot de primaire geslachtskenmerken
B alleen tot de secundaire geslachtskenmerken
C tot de primaire en tot de secundaire geslachtskenmerken

opgave 7Hooikoorts

121p
Op een mooie, winderige, zomerse dag zweeft er veel stuifmeel door de
lucht. Als stuifmeel in de neus komt, maken witte bloedcellen
afweerstoffen. Deze stoffen komen in het bloed terecht.
Waardoor worden deze stoffen vervoerd?
A door de bloedplaatjes
B door de rode bloedcellen
C door het bloedplasma
132p
Bij inademen door de neus houdt het neusslijmvlies stuifmeel tegen.
Neusademhaling wordt met mondademhaling vergeleken.
Een voordeel van neusademhaling is dat ingeademde lucht gezuiverd
wordt.
Schrijf twee andere voordelen op van neusademhaling ten opzichte
van mondademhaling.
voordeel 1:................................................................................................
voordeel 2:................................................................................................
141p
Niezen zorgt ervoor dat een deel van het neusslijmvlies schoner wordt.
In welke volgorde verlaat lucht tijdens niezen het lichaam?
A bronchiën → longblaasjes → luchtpijp → keelholte → neusholte
B longblaasjes → bronchiën → luchtpijp → keelholte → neusholte
C luchtpijp → bronchiën → longblaasjes → keelholte → neusholte

opgave 8Kolibries

Kolibries zijn vogels. Kolibries eten nectar uit bloemen. Nectar bevat veel glucose.
151p
Welk type voedingsstoffen bevat nectar veel?
A eiwitten
B koolhydraten
C vetten
161p
Kolibries brengen stuifmeel over van meeldraden naar stampers.
Hoe heet dit proces?
..................................................................................................................

opgave 9Gevaar zien

Mensen kunnen goed inschatten wanneer ze zullen botsen met een
naderend voorwerp. Wetenschappers onderzoeken of dit ook het geval is
wanneer mensen bang zijn.
Proefpersonen zien op een beeldscherm een object dat steeds dichterbij
lijkt te komen. Het lijkt alsof het object op het scherm met een bepaalde
snelheid dichterbij komt.
Je ziet dit op het beeldscherm uitgebeeld.
figuur bij de opgave
Het beeldscherm gaat uit. Vervolgens moeten de proefpersonen op een
knop drukken wanneer ze denken dat het object met hen zou botsen.
Een onderzoeksvraag was: “Drukken mannen sneller op de knop bij een
dreigend object dan bij een onschuldig object?”
In de afbeelding zie je twee gebruikte objecten.
figuur bij de opgave
In de tabel staat hoe lang het gemiddeld duurde voordat op de knop werd
gedrukt nadat het beeld zwart werd.
  dreigend object onschuldig object mannen 2,5 seconde 5,2 seconde vrouwen 2,2 seconde 5,8 seconde
171p
Je ziet de opstelling van het onderzoek.
P
De proefpersoon bevindt zich op 40 centimeter van het beeldscherm.
Licht van het beeldscherm gaat door deel P voordat het op het netvlies
valt.
Hoe heet deel P?
..................................................................................................................
181p
Waar wordt de proefpersoon zich bewust van het object op het
beeldscherm?
A in de grote hersenen
B in de hersenstam
C in de kleine hersenen
191p
Leg met behulp van de resultaten uit dat het antwoord op de
onderzoeksvraag “ja” is.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
201p
Bij dit onderzoek moest een proefpersoon bewust nadenken over het
moment waarop de botsing zou plaatsvinden. Onbewust reageert iemand
veel sneller.
Wegduiken voor een tennisbal gaat bijvoorbeeld zo snel dat je er niet over
hoeft na te denken.
Hoe heet zo’n snelle, onbewuste reactie?
..................................................................................................................

opgave 10Menstruatiecyclus

211p
Een vrouw heeft een regelmatige menstruatiecyclus van 28 dagen.
Wat verlaat tijdens de menstruatie haar lichaam?
A een bevruchte eicel
B een onbevruchte eicel
C het baarmoederslijmvlies
222p
Op het doosje van een voorbehoedmiddel staat dat dit middel ingenomen
moet worden tijdens de perioden dat er kans is op zwangerschap.
Drie van deze perioden zijn met een letter aangegeven.
28 1 2 27 3 26 4 25 5 6 24 PP 23 7 22 8 21 9 20 QQ 10 19 11 18 RR 12 17 13 16 15 14
Zet in de tabel de perioden P, Q en R in de volgorde van kans op
zwangerschap.
  periode kleine kans op zwangerschap   kans op zwangerschap   grote kans op zwangerschap  
231p
Als het voorbehoedmiddel niet gebruikt wordt, kan er een eicel vrijkomen.
Waar kan deze eicel bevrucht worden?
A in de baarmoeder
B in een eierstok
C in een eileider

opgave 11Zwijgen, zien en horen

opgave als beeld van het examen
Sommige mensen met afasie (niet goed kunnen praten) kunnen hun tong niet goed bewegen. De spieren in de tong reageren dan niet goed op impulsen uit de hersenen. De tong is een orgaan. • Geef in de tabel bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is. De tong bestaat uit meerdere…

Sommige mensen met afasie (niet goed kunnen praten) kunnen hun tong niet goed bewegen. De spieren in de tong reageren dan niet goed op impulsen uit de hersenen. De tong is een orgaan. • Geef in de tabel bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is. De tong bestaat uit meerdere typen cellen. De tong bestaat uit meerdere typen weefsels.

Noteer een type zintuigcel in de mond. ..................................................................................................................
Iemand die niet kan horen, is doof. Dit kan komen door een probleem met de gehoorbeentjes. Wat is er dan geblokkeerd? A het doorgeven van impulsen aan het slakkenhuis B het doorgeven van impulsen aan het trommelvlies C het doorgeven van prikkels aan het slakkenhuis D het doorgeven van prikkels aan…

Iemand die niet kan horen, is doof. Dit kan komen door een probleem met de gehoorbeentjes. Wat is er dan geblokkeerd? A het doorgeven van impulsen aan het slakkenhuis B het doorgeven van impulsen aan het trommelvlies C het doorgeven van prikkels aan het slakkenhuis D het doorgeven van prikkels aan het trommelvlies

Baby’s worden kleurenblind geboren. Na vier maanden begint het vermogen om kleuren te onderscheiden zich te ontwikkelen in de kegeltjes. Waar in het oog vindt deze ontwikkeling plaats? A in het harde oogvlies B in het netvlies C in het vaatvlies

opgave 12Voedselweb

opgave als beeld van het examen
Organismen worden ingedeeld in consumenten, producenten en reducenten. • Komen deze groepen in een voedselweb voor? Kruis je antwoorden aan in de tabel. komen wel voor in consumenten het voedselweb producenten reducenten
Welk levenskenmerk stellen de pijlen in het voedselweb voor? A reageren op prikkels B voeden C voortplanting

opgave 13Overgewicht

301p
Als mensen met overgewicht flink afvallen, verandert ook hun risico op
allerlei ziekten.
Verandert het risico op hart- en vaatziekten bij deze mensen?
A Ja, het risico neemt af.
B Ja, het risico neemt toe.
C Nee, het risico verandert niet.
312p
Bas en Yvonne hadden overgewicht en zijn door een dieet flink
afgevallen. In de tabel staan hun lichaamsgewichten voor en na hun dieet.
  lichaamsgewicht     voor hun dieet na hun dieet Bas 150 kg 122 kg Yvonne 165 kg 134 kg
Maak met deze gegevens het staafdiagram af.
170 Legenda: ........... voor dieet 160 na dieet 150 140 130 120 110 100 0 Bas Yvonne

opgave 14Pinksterbloem

opgave als beeld van het examen
De afgebeelde plant heet pinksterbloem. Een deel van deze plant is aangegeven met de letter P. In de tabel staan twee functies van plantendelen. • Kruis in de tabel aan of deel P die functies wel of niet heeft.
Een ander deel is aangegeven met de letter Q. Over deel Q doet Roel drie uitspraken. • Kruis in de tabel van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. De in deel Q opgeslagen reservestof is vooral glucose. Deel Q neemt mineralen op. Deel Q heeft als functie het dragen van de bladeren.
Hoe heet het proces in planten waarbij glucose gemaakt wordt? ..................................................................................................................

opgave 15Vlinders

Je ziet een tekening van een vlinder en een tekening van twee
verschillende typen antennen.
figuur bij de opgave
plat bol
determineertabel van vlinders
1a De antennen zijn plat............................................................ ga naar 2
1b De antennen zijn bol............................................................. ga naar 3
2a De vleugels bevatten één of meer “oogjes”............................ cleopatra
2b De vleugels bevatten geen “oogjes”................................. zomervlinder
3a De voorvleugels hebben één kleur........................................ ga naar 4
3b De voorvleugels hebben meerdere kleuren............................. atalanta
4a De vleugels bevatten één of meer “oogjes”........................... koevinkje
4b De vleugels bevatten geen “oogjes”...................................... ga naar 5
5a De aders op de vleugels zijn goed zichtbaar........... klein geaderd witje
5b De voorvleugels hebben een zwarte vlek............................... koolwitje
351p
Hoe heet de afgebeelde vlinder?
A atalanta
B cleopatra
C klein geaderd witje
D koevinkje
E koolwitje
F zomervlinder
361p
Hoe heten de ademhalingsorganen van insecten zoals vlinders?
A kieuwen
B longen
C tracheeën