Eindexamen biologie vmbo bb 2017 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

(2)

(3)

Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde

organismen.

opgave 1Zwangerschap

Om zwanger te kunnen worden is Sofie een half jaar geleden gestopt met het slikken van de anticonceptiepil. De anticonceptiepil beschermt niet tegen een seksueel overdraagbare aandoening (SOA).

11p

Welk voorbehoedmiddel beschermt wel tegen een SOA?

een condoom

een pessarium

een spiraaltje

21p

Wat is de functie van de anticonceptiepil?

Die voorkomt het innestelen van een bevruchte eicel.

Die voorkomt het vrijkomen van de eicel.

Die zorgt voor de afbraak van de zaadcellen.

Die zorgt voor het aangroeien van het baarmoederslijmvlies.

31p

In het diagram is schematisch de dikte van het baarmoederslijmvlies

tijdens de menstruatiecyclus van Sofie te zien. Sofie heeft een

regelmatige menstruatiecyclus van 28 dagen.

dikte baarmoeder- slijmvlies 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 tijd in dagen

Op welke dag is de kans op een bevruchting het grootst?

op dag 0

op dag 4

op dag 14

op dag 24

op dag 28

41p

Om zwanger te worden, moet een eicel bevrucht worden.

Waar vindt de bevruchting plaats?

in de baarmoeder

in de vagina

in een eierstok

in een eileider

51p

Zaadcellen zijn lichaamsvreemde stoffen voor vrouwen. Tegen

lichaamsvreemde stoffen worden antistoffen gemaakt. Deze antistoffen

kunnen zaadcellen beschadigen.

Welke bloeddeeltjes maken antistoffen?

bloedplaatjes

rode bloedcellen

witte bloedcellen

61p

Sophie raakt zwanger. In de 14e week van haar zwangerschap wordt een

echo gemaakt. Een echo is een prenataal onderzoek.

Schrijf een ander prenataal onderzoek op.

..................................................................................................................

72p

Je ziet een afbeelding van een echo.

De letter P geeft het ruggenmerg van de foetus aan. Het ruggenmerg

behoort tot het centraal zenuwstelsel.

Schrijf twee andere delen van het centraal zenuwstelsel op.

deel 1:......................................................................................................

deel 2:......................................................................................................

opgave 2Het oog

In de afbeelding zie je een doorsnede van het oog.

81p

Licht valt op vlies P.

Hoe heet dit vlies?

hoornvlies

netvlies

regenboogvlies

vaatvlies

opgave 3Voetballende robots

In de afbeelding zie je voetballende robots. Op hun rug dragen ze batterijen. In de batterijen worden stoffen omgezet in elektrische energie. Deze energie wordt gebruikt voor de bewegingen. Zo’n robot beslist zelf wanneer hij op het doel schiet. Als een robotkeeper een bal waarneemt, maakt hij zich groot en breed. Hij reageert dus net als een echte keeper. Je zou kunnen zeggen dat de robots levenskenmerken vertonen: ze kunnen waarnemen, ze reageren op prikkels, ze hebben stofwisseling en ze kunnen bewegen. Andere levenskenmerken ontbreken bij deze robots.

91p

Schrijf een levenskenmerk op dat ontbreekt bij deze robots.

..................................................................................................................

101p

Als een robotkeeper een bal waarneemt, worden elektrische signalen door

metalen draden naar computers verstuurd. Deze computers zijn de

hersenen van robot.

Bij mensen worden elektrische signalen via zenuwen naar de hersenen

verstuurd.

Hoe worden deze elektrische signalen bij mensen genoemd?

impulsen

prikkels

zintuigen

111p

In de afbeelding zie je de voeten van de robots. De voeten van de robots

zijn ontwikkeld om te lijken op de voeten van viervoeters zoals beren.

Zijn deze robots volgens de informatie hoefgangers, teengangers of

zoolgangers?

hoefgangers

teengangers

zoolgangers

opgave 4De citroenmelisse

Hoe plant de citroenmelisse zich voort? A alleen geslachtelijk B alleen ongeslachtelijk C geslachtelijk en ongeslachtelijk

Je ziet een schematische tekening van een plantencel. Deel P bevat bij de citroenmelisse geurstoffen. • Hoe heet dit deel van de cel? ..................................................................................................................

Kenmerken van bijen zijn: − De beharing op het achterlijf kan kort of lang zijn. − De banden op het achterlijf kunnen smal of breed zijn. − De ogen kunnen behaard of kaal zijn. − Het achterlijfspunt kan licht of donker behaard zijn. − De kleur van het gezicht kan geel of zwart zijn. • Omcirkel de juiste kenmerken van de honingbij . Gebruik hiervoor de afbeelding op de volgende bladzijde.

Achterlijf met smalle lichte bandjes Achterlijf met brede banden Borststuk bruin behaard, tong kort Rugplaten alleen aan de basis bevilt Lichte viltplekken op gezicht langs Ogen behaard, zijkant achterschenen de ogen glad Witbaard- zandbij Achterlijfspunt met kaal lengtegroefje Ogen kaal, achterlijfspunt met lengtegroefje Roodpotige groefbij

opgave 5Organen

In de afbeelding zie je enkele organen in het lichaam. De letter P geeft een stukje huid aan. De huid bevat veel zweetklieren, waarmee de temperatuur van het lichaam kan worden geregeld. Als de temperatuur van je lichaam te hoog P wordt, ga je zweten.

151p

Hoe heet de huidlaag waarin zich deze zweetklieren bevinden?

..................................................................................................................

162p

In de afbeelding zie je verschillende organen. Enkele daarvan behoren tot

het uitscheidingsstelsel. Schrijf de naam van twee van deze organen op.

orgaan 1:..................................................................................................

orgaan 2:..................................................................................................

opgave 6Termieten

Termieten zijn hout-etende insecten die vooral leven in de tropen en in de subtropen. In de darmen van termieten komen eencellige organismen voor. Deze organismen zetten de houtvezels om in glucose.

171p

Waarmee halen termieten adem?

met kieuwen

met longen

met tracheeën

181p

De organismen in de darmen van termieten hebben een celwand, maar

geen celkern.

Welke organismen zijn dit?

bacteriën

planten

schimmels

Termieten eten graag het hout van eucalyptusbomen. Termieten bouwen termietenheuvels. Deze heuvels bestaan uit zand, gemengd met speeksel van de termieten. Aardvarkens kunnen deze heuvels kapotmaken om de termieten op te eten.

192p

In de informatie worden drie organismen genoemd.

Maak een voedselketen met deze drie organismen.

..................................................................................................................

201p

Het hout dat termieten eten, wordt door de bomen van glucose gemaakt.

Hoe heet het proces waarbij bomen onder invloed van licht glucose

maken?

..................................................................................................................

opgave 7Middelen tegen tandbederf

Maak met behulp van de gegevens uit de tabel een staafdiagram met het aantal schadelijke bacteriën na 6, 10, 12 en 14 weken. 10 000 ......... ...... ...... ...... ...... ...... ...... ...... ...... ...... ...... .........

EC40 kan gecombineerd worden met fluoride. Fluoride versterkt de buitenste laag van tanden en kiezen. • Hoe heet deze buitenste laag? ..................................................................................................................

Speeksel bevat ook stoffen die bacteriën in de mond bestrijden. Daarnaast houdt speeksel de mond vochtig. • Welke functie heeft speeksel nog meer? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Door het eten van koolhydraatrijk voedsel neemt het aantal bacteriën in de mond weer toe na de behandeling met EC40. Veel voedingsmiddelen uit de schijf van vijf bevatten koolhydraten. Van welk vak bevatten de voedingsmiddelen gemiddeld per 100 gram de meeste koolhydraten? A van het vak aardappelen, brood, rijst en pasta B van het vak groente en fruit C van het vak halvarine, margarine en oliën D van het vak zuivel, vlees en vis

opgave 8Sporten met je hart

Sporten kun je doen om af te vallen, maar ook om je conditie te

verbeteren. De maximale hartslag is het maximaal aantal slagen dat je

hart per minuut kan doen. Deze verschilt per leeftijd. Je kunt het

berekenen met de volgende formule:

maximale hartslag = 220 - leeftijd

Een sportclub gebruikt een schaal van één tot en met vijf om de zwaarte

van de trainingen aan te geven. Deze trainingen zijn gebaseerd op een

percentage van de maximale hartslag. Deze percentages zijn in de figuur

te zien.

5 MAXIMAAL training voor topsporters 100% 4 ZWAAR training voor het verbeteren van je 90% snelheid 3 GEMIDDELD training voor het verbeteren van je 80% conditie 2 LICHT training voor vetverbranding 70% 1 ZEER LICHT training voor herstel na een blessure 60%

252p

Faisal heeft een hartslagmeter gekocht. Hij weet dat bij een training van

schaal 5 zijn maximale hartslag 190 is. Hij berekent voor elke training in

de sportclub zijn maximale hartslag. Vul de tabel verder in met deze

waarden.

261p

Faisal gebruikt een hartslagmeter om zijn pols. De hartslagmeter meet de

bloedstroom door zijn bloedvaten. In één van zijn bloedvaten in de pols is

de hartslag ook te voelen.

Hoe heet dit bloedvat?

polsader

polshaarvat

polsslagader

271p

Faisal gaat trainen. Tijdens deze training neemt het aantal hartslagen per

minuut toe. Daardoor wordt voldoende zuurstofrijk bloed naar de organen

gepompt. Het bloed in de aorta, de longader en de longslagader bevat

verschillende hoeveelheden zuurstof.

Welk van deze bloedvaten bevat de minste hoeveelheid zuurstof per

milliliter (mL) bloed?

de aorta

de longader

de longslagader

282p

Door de trainingen neemt het overgewicht van Faisal af. Overgewicht is

een risicofactor voor het krijgen van een hartinfarct.

Noteer twee andere risicofactoren voor het krijgen van een hartinfarct.

risicofactor 1:............................................................................................

risicofactor 2:............................................................................................

291p

Je ziet een hart met bloedvaten.

Eén van deze bloedvaten is aangegeven met de letter P.

Hoe heet dit bloedvat?

aorta

holle ader

kransslagader

longader

longslagader

opgave 9Het gehoororgaan

In de afbeelding zie je het gehoororgaan. Deel P kan verstopt zijn met oorsmeer. Je kunt dan minder goed horen.

301p

Hoe heet deel P?

..................................................................................................................

opgave 10Urineweginfectie

Een infectie in de urinewegen ontstaat meestal door bacteriën die rondom de urinebuis leven. P K L Q M R

311p

Waar leven volgens de informatie bacteriën die deze infectie veroorzaken?

rondom deel P

rondom deel Q

rondom deel R

rondom de delen P en Q

rondom de delen P en R

rondom de delen Q en R

322p

Urine wordt gemaakt in de nieren. Drie delen van de nieren zijn:

nierbekken, niermerg en nierschors.

In de informatie zijn deze drie delen met een letter aangegeven.

Welke letter hoort bij welk deel?

deel letter nierbekken niermerg nierschors

opgave 11Ademhalingsoefeningen

Op internet zijn verschillende webpagina’s te vinden met ademhalingsoefeningen. Vooral voor mensen met COPD zijn deze ademhalingsoefeningen belangrijk. Bij COPD zijn soms de bronchiën ontstoken. Een ademhalingstechniek die beschreven is op een webpagina is ‘huffen’. ‘Huffen’ gaat als volgt: 1 Adem diep in door je neus. 2 Open je mond en houd deze - tijdens de krachtige uitademing - wijd open. Adem uit door je mond alsof je een spiegel wilt bewasemen. Als tijdens het ‘huffen’ slijm voelbaar is, herhaal je de oefening en hoest je aansluitend om die slijm naar je mond te brengen. 3 Het slijm dat je ophoest, kun je uitspugen of doorslikken.