Eindexamen economie vmbo bb 2014, tijdvak 1

Rianne en Peter gaan over een paar maanden op vakantie en denken erover om een nieuwe fotocamera te kopen. Als je een camera wilt voor je vakantiefoto's, spreken we van een luxe behoefte. • Wat wordt bedoeld met luxe behoeften? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Rianne en Peter hebben nog niet genoeg geld om nu de camera te kopen. Als ze besluiten om iedere maand te gaan sparen (dit is sparen voor een doel), kunnen ze de camera net voor hun vakantie kopen. • Noem de twee andere spaarmotieven. 1 ............................................................................................................... 2 ...............................................................................................................

Rianne en Peter hadden er ook voor kunnen kiezen om geld te lenen. • Wat is een voordeel van lenen ten opzichte van sparen? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Rianne en Peter willen kijken hoeveel ze per maand kunnen sparen. Daarom hebben ze hun inkomsten en uitgaven op een rijtje gezet. Gemiddelde Inkomsten maandelijkse inkomsten Uitgaven en uitgaven netto loon Rianne € 1.600 huur huis netto loon Peter € 750 boodschappen gas/water/licht kleding benzine overige vaste lasten totaal € 2.350 totaal

Rianne en Peter denken erover om toch een bedrag te gaan lenen. Wanneer ze geld lenen, moeten ze wel een rentepercentage betalen. De hoogte van dit rentepercentage is afhankelijk van een aantal factoren. • Geef bij elk van de volgende factoren aan of deze wel of niet van invloed is op de hoogte van het rentepercentage. looptijd het soort van lening de lening

Na een maand sparen is de camera plotseling in de aanbieding. Dit vindt Rianne erg jammer, ze hebben immers nog niet genoeg gespaard. Peter komt echter met een oplossing: geld lenen bij de bank om de camera te kopen voordat de aanbiedingstermijn voorbij is. Rianne wil dit liever niet, omdat ze eigenlijk geen schulden wil maken. • Geef, behalve het niet willen maken van schulden, nog een reden om dan maar te wachten met de aanschaf van de camera. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Ze denken erover om gebruik te maken van een speciale actie: de camera is nu op afbetaling te koop. • Zou je hun dit adviseren? Waarom wel of waarom niet? Doe het zo: Ik zou Peter en Rianne …………. (kies wel / niet) adviseren op afbetaling te kopen, want .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

De productie vindt plaats met behulp van 3 machines. In de fabriek zijn 4 mensen die de machines bedienen. Er werken 2 mensen op de administratie. Verder werken er 2 verkopers. Adriaan werkt zelf uiteraard ook mee in het bedrijf. Hij heeft de algehele leiding, doet een deel van de financiële administratie en heeft ook een belangrijke rol bij de verkoop. • Hoe hoog is de arbeidsproductiviteit per werknemer per week in stuks? Noteer je berekening in hele stuks. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Een van de doelen die Adriaan heeft gesteld is dat hij meer winst wil maken. Hij denkt dat hij kan bezuinigen op de bedrijfskosten. Hieronder staan drie kostenposten waarbij de kosten vóór en de kosten ná de bezuiniging vermeld staan. kostenpost kosten vóór kosten ná elektriciteit € 450.000 € 420.000 personeel € 315.000 € 300.000 reclamekosten € 45.000 € 41.000

Een van de doelen die Adriaan had gesteld, is dat hij meer winst wilde maken. Daarom ging hij bezuinigen op de bedrijfskosten. Omdat er door de bezuiniging een prijsverlaging mogelijk werd, is de afzet gestegen. Er wordt nu 30% meer Blu-rays verkocht. Hoeveel worden er nu per maand verkocht? A 120.000 stuks B 520.000 stuks C 2.080.000 stuks D 2.253.333 stuks Nu Adriaan heeft uitgerekend hoe groot de afzet zal worden, wil hij ook alle andere belangrijke bedrijfsgegevens op een rijtje zetten. omzet € 10.131.000 inkoopprijs verkochte goederen € 6.456.500 bruto winst € totale bedrijfskosten € 1.003.500 netto winst €

Adriaan twijfelt of uitbreiding wel zo’n goed plan is. Dan zal de winst waarschijnlijk toenemen, maar hij is bang dat hij het werk dan niet meer zo leuk zal vinden. Een deel van zijn taken zal hij door anderen moeten laten doen. • Welke taak kan hij het beste door anderen laten doen? Verklaar je antwoord. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Normaal produceert Noord-Korea voldoende rijst voor de eigen bevolking. Wat kan er de oorzaak van zijn dat Noord-Korea op een bepaald moment te weinig rijst produceert? .................................................................................................................. .................................................................................................................. Ondanks de geïsoleerde positie van Noord-Korea is er toch sprake van export. Export in miljoen dollars 2500 2062 1997 2000 1684 $ 1500 1200 1466 neo 1275 1340 jli m 1044 1 1000 842 500 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

Als het staatsinvoerbedrijf toestemming krijgt Amerikaanse producten in te voeren, worden er hoge invoerheffingen gerekend. Wat zal het meest waarschijnlijke gevolg zijn voor de importprijs van die Amerikaanse producten in Noord-Korea? A De importprijs van Amerikaanse producten in Noord-Korea wordt hoger. B De importprijs van Amerikaanse producten in Noord-Korea blijft gelijk. C De importprijs van Amerikaanse producten in Noord-Korea wordt lager.

Leg uit waarom de verkoopprijs van Lentebloesem Cola door de overheid lager is vastgesteld dan die van Pepsi of Coca Cola. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Mijnheer Loo Kuh Yong werkt als verkoper bij Lentebloesem Cola. Zijn taak is te proberen de export naar China te verhogen. De fabriek kan namelijk meer produceren dan ze nu doet. Hij heeft voor elkaar gekregen dat een Chinees bedrijf Lentebloesem Cola in China gaat verkopen, maar wel onder een andere naam: Zomerbries Cola. In een tijdschrift heeft hij gelezen over de gevolgen van handel tussen Noord-Korea en China. Hierin kwamen de volgende begrippen voor: • exporteren • importeren • produceren • Vul bovenstaande begrippen in op de openstaande plaatsen in de volgende zin. Je houdt één begrip over. Als Noord-Korea meer gaat ………………………………… naar China, zal Noord-Korea meer moeten …………………………………. om aan de vraag te voldoen.

Noem twee nadelen van een gesloten economie ten opzichte van een open economie zoals die van Nederland. 1 ............................................................................................................... 2 ...............................................................................................................

Hier staan drie stellingen over de reiswijzersite. • Geef bij elke stelling aan of deze juist of onjuist is. juist De reiswijzersite is een onafhankelijke organisatie. De reiswijzersite wordt betaald door een aantal producenten. De reiswijzersite stelt de belangen van de consument op de eerste plaats.

Hieronder staat het onderzoek van de reiswijzersite. Klaas-Jan en zijn vrienden bekijken het uitgebreid. Uitgaansgelegenheid k e i z u M n k i eeh skc t o an cs S i d e tt oo r G t ne ne m k i/t r o na r ss d A ne ed t l s edd ag i d m ji e tf G ee l e c i v r e s i x a T r ep s ji noo r s pee r r ep t n E Café somnolencia - + ++ - 38 Ja € 3,- El sol españoles + + +/- + 21 Nee € 8,- Gota de agua + ++ ++ ++ 16 Ja € 10,- La bebida + +/- ++ ++ 16 Ja € 7,- Salir ++ -- + + 17 Nee € 7,- Tienda holandesa +/- - - +/- 16 Ja € 4,- ++ = zeer goed, + = goed, +/- = redelijk, - = matig, -- = slecht Klaas-Jan vindt het belangrijk dat er goede muziek is, dat de snacks minstens goed zijn en dat hij met een taxi van de discotheek terug kan naar zijn hotel, omdat hij ’s nachts niet over straat wil lopen.

Klaas-Jan en zijn vrienden zijn echte sporters en drinken alleen maar frisdrank. De frisdranken zijn in alle discotheken even duur, € 3,- per glas. Wesley heeft op het moment niet zoveel geld te besteden. Naar welke discotheek zal hij dan het liefste willen gaan? A Café somnolencia B La bebida C Salir D Tienda holandesa

Bereken wat voor de drie vrienden het goedkoopste is, Café somnolencia of de dagaanbieding van Gota de agua. Schrijf je berekening op. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Geef een reden waarom de reisorganisaties belang hebben bij positieve recensies op de site. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

In de inleiding kun je lezen dat de arbeidsproductiviteit in Indonesië per werknemer lager ligt dan in Nederland. Laat met een berekening zien hoeveel rekenmachines een Nederlandse werknemer per jaar meer maakt dan een Indonesische werknemer. Noteer je berekening in hele stuks. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Spoony besluit definitief te vertrekken naar Indonesië. Voor de werknemers wordt een goede regeling getroffen, maar ze worden wel werkloos. Als een werknemer in aanmerking wil komen voor een werkloosheidsuitkering, moet hij aan een aantal eisen voldoen. • Aan welke van de volgende eisen moet je voldoen om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering? Je moet minimaal 14 uur per week willen en kunnen werken. Je moet ingeschreven zijn bij het UWV/WERKbedrijf.

Doordat Spoony naar Indonesië vertrekt, worden er 420 werknemers ontslagen. Voor Dregten heeft dit forse gevolgen. De burgemeester zegt: “Dat zal ertoe leiden dat de werkloosheid met méér dan 420 mensen toeneemt!” De wethouder van economische zaken zegt: “Ik denk dat de werkloosheid met minder dan 420 mensen toeneemt.” • Met wie ben jij het eens? Geef een argument voor je mening. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Mulinwa is opgegroeid op het platteland, waar zijn vader arbeider was op een koffieplantage. Toen het slecht ging met de export van koffiebonen had zijn vader geen werk meer. Zo kwam het gezin in een vicieuze cirkel terecht. Het gezin was arm en bleef arm. Zo’n vicieuze cirkel is vaak een kenmerk van een ontwikkelingsland. De volgende drie stappen laten zien hoe zo’n vicieuze cirkel werkt. 1 weinig werkgelegenheid 2 lage productie 3 weinig vraag naar goederen Welke volgorde geeft de vicieuze cirkel juist weer? A armoede → 1 → 2 → 3 → armoede B armoede → 1 → 3 → 2 → armoede C armoede → 3 → 1 → 2 → armoede D armoede → 3 → 2 → 1 → armoede Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Mulinwa’s ouders werkten op een koffieplantage die uitsluitend produceerde voor de export. De wereldmarktprijs voor koffie ging door verschillende oorzaken omlaag, waardoor Mulinwa’s ouders werkloos raakten. Geef bij elke bewering aan of deze wel of geen oorzaak kan zijn van de lage prijs die boeren voor hun export krijgen. hoge overproductie koffieprijs van op koffie de wereldmarkt daling van het aantal koffieboeren

Toen Mulinwa naar Kampala verhuisde, dacht hij dat hij in een grote stad snel werk zou vinden, maar dat viel tegen. Hij kwam in een krottenwijk terecht en daar was grote armoede. Soms was er gelukkig wel hulp van buitenaf. Dan kwam er een vrachtwagen met voedsel voor de mensen in de krottenwijken. Wat voor soort hulp is het geven van voedsel? A gebonden hulp B noodhulp C structurele hulp

Een vriend van Mulinwa wees hem op de mogelijkheid een microkrediet (een kleine lening) aan te vragen. Met het geld van het microkrediet is Mulinwa als kleermaker een eigen bedrijf begonnen. Daarmee heeft hij werk en een inkomen. Microkredieten zijn niet de enige manier om mensen in ontwikkelingslanden te helpen. De rijke landen kunnen de arme landen ook helpen met leningen of giften. Dit zijn mogelijkheden om mensen in een ontwikkelingsland te helpen. • Welke van de mogelijkheden zou jij kiezen om de mensen in een ontwikkelingsland te helpen? Geef een argument voor je keuze. Doe het zo: Kies uit − het verstrekken van microkredieten − het verstrekken van leningen − het doen van giften Keuze: .................................................................................................................. Argument: .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.