bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo bb 2008, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A

naslag(1) B (2) XB (3) B XB

D D Open vragen − Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. − Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de…

D D Open vragen − Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. − Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. − Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 2Broeikaseffect

11p
H et broeikaseffect krijgt steeds meer
aandacht in de media.
Welk gas in de lucht levert een belangrijke
bijdrage aan het broeikaseffect?
A koolstofdioxide
B stikstof
C waterstof
D zuurstof
figuur bij de opgave

opgave 3Diepvriesboontjes koken

opgave als beeld van het examen
Ivette eet vandaag boontjes uit de diepvries. Zij doet de boontjes in een pan met water. Ze zet de pan op het fornuis en na enige tijd begint het water te koken. Hieronder staan 4 verschillende processen. → Geef met een kruisje aan of het gaat om een chemische reactie of om een natuurkundig…

Ivette eet vandaag boontjes uit de diepvries. Zij doet de boontjes in een pan met water. Ze zet de pan op het fornuis en na enige tijd begint het water te koken. Hieronder staan 4 verschillende processen. → Geef met een kruisje aan of het gaat om een chemische reactie of om een natuurkundig verschijnsel. warm worden van de pan ontdooien koken van van water de boontjes gaar worden van de boontjes

opgave 4Bouwmaterialen

opgave als beeld van het examen
De muren van een huis zijn dubbel uitgevoerd: een binnenmuur en een buitenmuur. Tussen beide muren bevindt zich de spouw. De spouw is vaak voorzien van een laag warmte-isolerend materiaal. → Welke materialen zijn geschikt als spouwmuurisolatie? Zet kruisjes op de juiste plaats in de tabel. beton…

De muren van een huis zijn dubbel uitgevoerd: een binnenmuur en een buitenmuur. Tussen beide muren bevindt zich de spouw. De spouw is vaak voorzien van een laag warmte-isolerend materiaal. → Welke materialen zijn geschikt als spouwmuurisolatie? Zet kruisjes op de juiste plaats in de tabel. beton materiaal geschikt als isolatie piepschuim lood steenwol zink

opgave 5Lamp en schakelaars

41p
Een slaapkamerlamp wordt meestal bediend met twee schakelaars.
Als je de lamp met de ene schakelaar inschakelt, kun je hem met de andere
schakelaar weer uitschakelen.
Volgens welk schema zijn de schakelaars en de lamp geschakeld?
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
C

opgave 6Spaarlamp

52p
Een spaarlamp van 12 W geeft ongeveer evenveel
licht als een gewone gloeilamp van 60 W.
De spaarlamp verbruikt per 1000 uur 48 kWh minder
energie dan de gloeilamp. 1 kWh kost € 0,18.
Bereken de energiekosten die in 1000 uur bespaard
worden bij het gebruik van de spaarlamp.
...................................................................................
figuur bij de opgave
............................................................................................................................
............................................................................................................................

opgave 7dB-meter

80
De hierboven afgebeelde dB-meter geeft een geluidssterkte van 80 dB aan.
De waarde die de wijzer aangeeft, tel je op bij of trek je af van het aangegeven
BEREIK.
61p
Nienke meet de geluidsterkte in haar kamer.
Zie de foto hiernaast.
Welke waarde geeft de dB-meter aan?
A 38 dB
B 40 dB
C 42 dB
D 44 dB
40
71p
Nienke meet de geluidssterkte in haar slaapkamer terwijl haar cd-speler
voluit staat.
Ze meet een geluidssterkte van 85 dB.
In het diagram kan ze zien hoe lang ze zonder gehoorschade geluid kan
verdragen.
9 tijd (in uren) 8 7 6 5 4 3 2 1 0 0 80 82 84 86 88 90 92 94 96 geluidssterkte (in dB)
Hoe lang kan ze op deze manier blijven luisteren zonder kans op
gehoorbeschadiging?
............................. uur

opgave 8Hondenfluitje

81p
Hondenbezitters maken soms gebruik van een
hondenfluitje.
Het voordeel van zo’n fluitje is dat een hond het
signaal goed kan horen, maar mensen niet.
In de tabel hieronder kun je het gehoorbereik van de
mens en van verschillende dieren zien.
figuur bij de opgave
vleermuis roodborstje bruinvis dolfijn sprinkhaan kat kikker hond mens 0 20 50 100 500 1000 5000 10.000 50.000 100.000 0 2000 20.000 frequentie (Hz)
Welke frequentie zal een hondenfluitje hebben?
A tussen de 20 Hz en 2 000 Hz
B tussen de 2 000 Hz en 20 000 Hz
C tussen de 20 000 Hz en 50 000 Hz

opgave 9Bekeuring

Lees de tekst van de bekeuring hieronder. Aan: Mevr. M. Jansen Alfabetlaan 12-3 3333 QU Korenveld Met het voertuig met onderstaand kenteken is een verkeersvoorschrift overtreden. Daarom is een administratieve sanctie aan u opgelegd. De gegevens van de overtreding en het verschuldigde bedrag staan…

Lees de tekst van de bekeuring hieronder. Aan: Mevr. M. Jansen Alfabetlaan 12-3 3333 QU Korenveld Met het voertuig met onderstaand kenteken is een verkeersvoorschrift overtreden. Daarom is een administratieve sanctie aan u opgelegd. De gegevens van de overtreding en het verschuldigde bedrag staan hieronder vermeld.

Mevrouw Jansen heeft een snelheidsovertreding begaan. Uit de tekst van de bekeuring is te lezen dat er een correctie wordt toegepast op de gemeten snelheid. Hoe groot was de gemeten snelheid van de auto? A 50 km/h B 52 km/h C 55 km/h D 58 km/h

opgave 10Remmen

101p
Een automobilist ziet een verkeerslicht op oranje springen.
Hij gaat remmen 0,8 s nadat het licht op oranje springt.
Hoe heet de afstand die hij aflegt in die 0,8 s?
A reactieafstand
B remweg
C stopafstand
113p
Een automobilist rijdt met een snelheid van 15 m/s (ongeveer 55 km/h).
Het verkeerslicht springt op oranje.
Hij gaat remmen 0,8 s nadat het licht op oranje springt.
Bereken de afstand die hij in deze 0,8 s rijdt.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................

opgave 11Veiligheid

122p
Bij bedrijven worden maatregelen genomen om tijdens het werk de veiligheid zo
groot mogelijk te maken.
In de tabel hieronder staan veiligheidsvoorzieningen.
Ook staat er een aantal gebieden waartegen ze bescherming bieden.
Geef in de tabel met een kruisje aan waartegen de veiligheidsvoorzieningen
bescherming bieden. geluid krachten elektriciteit handvat combinatietang schoen met stalen neus gehoorbeschermer

opgave 12Water en ijs

figuur bij de opgave
131p
IJsblokjes drijven in water.
Wat kun je zeggen over de dichtheid van ijs en water?
A De dichtheid van ijs is groter dan de dichtheid van water.
B De dichtheid van ijs is gelijk aan de dichtheid van water.
C De dichtheid van ijs is kleiner dan de dichtheid van water.

opgave 13Waterkoker

Mx TYPE AJ3 220-240 50/60Hz 1850 - 2200W CAPACITY 1,5 LITERS Made in France N°0/96 252 P T 4784958C F15116 423
figuur bij de opgave
141p
Het afgebeelde typeplaatje is van een waterkoker.
Hoe groot is het opgenomen vermogen van de waterkoker?
A 50/60 Hz
B 220-240 V
C 1850-2200 W
D 1,5 LITERS
151p
Op het typeplaatje staat een van de symbolen met een pijl aangegeven.
Wat betekent dit symbool?
A alleen gebruiken in een geaard stopcontact
B dubbel geïsoleerd
C geïsoleerd tegen warmteverlies
D metalen uitvoering
163p
Een andere waterkoker heeft een vermogen van 2000 W.
De waterkoker kan in 3 minuten (0,05 uur) 1 L water aan de kook brengen.
Bereken hoeveel energie nodig is om 1 L water aan de kook te brengen.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................

opgave 14Muziek

figuur bij de opgave
171p
Anneke speelt op haar viool.
Haar zus hoort de muziek.
Door welke tussenstof komt het geluid van de viool bij het oor van de luisteraar?
A door de lucht
B door het hout van de klankkast van de viool
C door het staal van de snaar van de viool

opgave 15Geluidssnelheid

181p
De geluidssnelheid is niet in elk materiaal gelijk.
Hieronder zijn steeds drie materialen in een volgorde genoemd.
Kijk in het BINAS-tabellenboek voor de geluidsnelheid in verschillende
materialen.
Welke volgorde is die van toenemende geluidssnelheid?
A water, lucht, glas
B lucht, glas, water
C lucht, water, glas

opgave 16MP3-speler

figuur bij de opgave
191p
Mariëlle zet haar MP3-speler harder.
Wat gebeurt er als zij de MP3-speler harder zet?
A De geluidssterkte neemt af en de toonhoogte wordt hoger.
B De geluidssterkte neemt toe en de toonhoogte wordt lager.
C De geluidssterkte neemt toe en de toonhoogte blijft gelijk.
D De geluidssterkte neemt af en de toonhoogte blijft gelijk.

opgave 17Ophangsysteem

203p
Om ruimte te besparen, hangt Michiel z’n fiets op aan het plafond van de
garage. De fiets heeft een gewicht van 120 N.
Teken de zwaartekracht op de fiets.
De kracht moet de juiste grootte en de juiste richting hebben.
Laat de kracht aangrijpen in punt P.
De krachtenschaal is 1 cm 30 N.
figuur bij de opgave
211p
Met twee haken, onder het zadel en het stuur, hijst hij zijn fiets op.
figuur bij de opgave
De fiets heeft een gewicht van 120 N.
Met welke kracht moet Michiel aan het touw trekken?
A 30 N
B 60 N
C 120 N
D 240 N
221p
De fiets heeft een gewicht van 120 N.
Michiel laat de fiets met constante snelheid naar beneden zakken.
Hoe groot is in dat geval de kracht van de fiets op het ophangsysteem?
A minder dan 120 N
B 120 N
C meer dan 120 N

opgave 18Elfsteden rijwieltocht

figuur bij de opgave
231p
Elk jaar op 2e Pinksterdag vindt er een fietstocht langs de elf Friese steden
plaats.
Peter rijdt de tocht met een gemiddelde snelheid van 24 km/h.
Wat betekent een gemiddelde snelheid van 24 km/h?
A Op elk moment van de tocht is zijn snelheid 24 km/h.
B Peter deed 10 uur over de tocht van 240 km.
C Zijn snelheid was lager dan 24 km/h, omdat hij af en toe moest rusten.

opgave 19Restafval

241p
Peter heeft wat spullen om in de afvalbak te doen.
Wat mag in de bak voor restafval?
A batterij
B blik met verfresten
C leeg frisdrankblikje
D oplaadbare accu
figuur bij de opgave

opgave 20Biobrandstof

opgave als beeld van het examen
Vanaf 1 januari 2007 moeten benzinemaatschappijen verplicht biobrandstof aan autobrandstoffen toevoegen. Biobrandstof is onder andere afkomstig van speciaal voor dat doel verbouwde gewassen. → Geef hieronder met kruisjes op de juiste plaats aan welke brandstof een biobrandstof is en welke niet.…

Vanaf 1 januari 2007 moeten benzinemaatschappijen verplicht biobrandstof aan autobrandstoffen toevoegen. Biobrandstof is onder andere afkomstig van speciaal voor dat doel verbouwde gewassen. → Geef hieronder met kruisjes op de juiste plaats aan welke brandstof een biobrandstof is en welke niet. benzine brandstof biobrandstof dieselolie koolzaadolie steenkool

opgave 21Spanning meten

262p
Hieronder staat het schema van een schakeling van een batterij, een weerstand
en een LED.
figuur bij de opgave
Teken in het schema een voltmeter die de spanning over de weerstand
meet.

opgave 22Weerstand

273p
Tijdens een practicum onderzoeken Jasper en Jeroen de weerstand van een
lampje.
Ze meten bij verschillende spanningen de bijbehorende stroomsterkte en zetten
de waarden in een tabel.
spanning (V) stroomsterkte (mA) 0 0 1 50 2 100 3 150 4 180 5 200
Zet de punten in het diagram en teken een vloeiende lijn door de punten.
200
stroom-
sterkte
(mA)
150
100
50
1 2 3 4 5 6
spanning (V)

opgave 23Fietslampje s

281p
Op een fiets zorgt de dynamo ervoor dat het licht kan
branden.
Op het voorlampje staat 6 V/0,5 A.
Op het achterlampje staat 6 V/0,1 A.
De lampjes zijn parallel op de dynamo aangesloten.
Hoe groot is de stroomsterkte die de dynamo levert
als beide lampjes op de juiste spanning branden?
A 0,1 A
figuur bij de opgave
B 0,4 A
C 0,5 A
D 0,6 A

opgave 24Onweer

291p
Als het onweert zie je eerst de bliksem en pas daarna hoor je de donder.
Dat komt omdat geluid meer tijd nodig heeft om je te bereiken dan licht.
Hieronder zie je een diagram dat dit verschijnsel weergeeft.
a f s t a n d 7000 tot onweer (m) 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 0 5 10 15 20 25
tijdtussenbliksemendonder(s)
Je hoort de donder 15 s nadat je de bliksem ziet.
Hoe groot is je afstand tot het onweer?
A 1700 m
B 4200 m
C 5000 m
D 5800 m

opgave 25Overweg

301p
Kees onderzoekt het lawaai dat treinen maken bij de
spoorwegovergang vlak bij zijn huis.
Met een geluidsmeter gaat hij op 10 m van de
overweg staan en doet een aantal metingen.
Tijdens het passeren van de trein meet Kees 80 dB
of meer.
Wat heeft Kees gemeten?
A de snelheid van het geluid
figuur bij de opgave
B de sterkte van het geluid
C de toonhoogte van het geluid
311p
Kees maakt van zijn metingen een grafiek.
geluidshinder overweg 100 geluids- sterkte (dB) 80 60 40 20 0 0 5 10 15 20 tijd (s)
Hoe lang duurt het passeren van de trein?
A 4 s
B 5 s
C 6 s
D 11 s

opgave 26Marathon

323p
De marathon is 42,195 km lang.
De snelste lopers lopen deze afstand met een gemiddelde snelheid van
20 km/h.
Bereken de tijd die een loper met deze snelheid over de afstand doet.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................

opgave 27Tuinverlichting

331p
De lamp van een tuinverlichting wordt bestuurd met een LDR en een relais.
In welke schakeling zit een LDR?
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
A
B
C
341p
De tuinverlichting wordt voorzien van een aardverbinding.
Welk symbool moet worden toegevoegd aan het schema?
A
B
C
D
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 28Echometing

351p
Met een computer en een geluidssensor wordt de afstand tot een wand in de
gymzaal gemeten.
Cornelis geeft een klap op een tafel.
De sensor registreert het geluid van de klap en het geluid van de echo.
Op het scherm van de computer verschijnt de grafiek.
sensor- spanning kkllaapp eecchhoo 00,,0011 00,,0022 00,,0033 00,,0044 00,,0055 00,,0066 ttiijjdd ((ss))
Hoeveel tijd zit er tussen de klap en de echo?
........................................................................................................................
361p
Fatima berekent dat het geluid in de tijd tussen de klap en de echo 14 m heeft
afgelegd.
Op welke afstand staat de wand van de geluidsbron?
A 7 m
B 14 m
C 28 m

opgave 29Gevaar op de weg

opgave als beeld van het examen
Hieronder staat een aantal mogelijke oorzaken van ongelukken op de weg. Sommige oorzaken hebben invloed op de reactietijd. Andere oorzaken hebben invloed op de remweg. → Zet kruisjes op de juiste plaats in de tabel. alcoholgebruik reactietijd nat gladde wegdek banden medicijngebruik hoge snelheid