bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo bb 2013, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen − Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). − Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3. A A • B • X B B • X B (1) (2) (3) C • C D D Open vragen − Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet…

Meerkeuzevragen − Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). − Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3. A A • B • X B B • X B (1) (2) (3) C • C D D Open vragen − Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. − Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. − Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Graniet

Peter en Anneke hebben een nieuwe keuken gekocht. Het aanrechtblad is van graniet gemaakt.
Het granieten blad heeft een aantal eigenschappen. Je hebt eigenschappen die te maken hebben met de stof en eigenschappen die te maken hebben met het voorwerp. • Zet achter elke grootheid een kruisje in de juiste kolom. grootheid stofeigenschap massa oppervlakte dichtheid temperatuur warmtegeleiding
Het blad heeft een oppervlak van 3,8 m 2 en een volume van 0,14 m 3 . Graniet heeft een dichtheid van 2700 kg/m 3 . De massa van een voorwerp bereken je met de volgende woordformule: massa = dichtheid x volume . • Bereken de massa van dit aanrechtblad.…

Het blad heeft een oppervlak van 3,8 m 2 en een volume van 0,14 m 3 . Graniet heeft een dichtheid van 2700 kg/m 3 . De massa van een voorwerp bereken je met de volgende woordformule: massa = dichtheid x volume . • Bereken de massa van dit aanrechtblad. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

opgave 2Overbelasting

Op een zolder bevinden zich een wasautomaat en een elektrische
radiatorkachel.
31p
De radiatorkachel heeft een metalen buitenkant.
Welke stekker moet er aan het snoer van de radiatorkachel zitten?
A
B
C
D
De wasautomaat neemt een vermogen van 2500 W op.
De elektrische radiatorkachel heeft vier standen:
stand 0: uitgeschakeld
stand 1: vermogen 500 W
stand 2: vermogen 1000 W
stand 3: vermogen 2000 W
44p
De elektrische leiding naar de zolder is beveiligd met een zekering van
16 A. De spanning van de huisinstallatie bedraagt 230 V.
De wasautomaat (2500 W) staat aan.
Laat met een berekening zien of je de radiatorkachel op stand 2 kan
inschakelen zonder dat de zekering uitschakelt. Noteer je conclusie.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
51p
Waarvoor dient de zekering?
A Deze voorkomt dat de buitenkant van een apparaat onder spanning
komt te staan.
B Deze voorkomt energieverspilling.
C Deze beschermt tegen overbelasting.
61p
De radiatorkachel is defect.
Waar moet je de radiatorkachel inleveren?
A bij het KCA
B bij het recyclestation
C bij het restafval

opgave 3Geluidstonen

72p
Ankie en Bibian doen een proefje met geluid. Ze luisteren naar een zachte
hoge toon en daarna naar een harde lage toon. De geluiden zien ze ook
op het scherm van een oscilloscoop.
Zet bij elke toon een kruisje in het vakje onder het juiste beeld.
de zachte hoge toon
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
de harde lage toon
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave

opgave 4Steenkruiwagen

Op een steenkruiwagen liggen een aantal stenen.
In punt Z werkt de zwaartekracht FZ (op de stenen en de kruiwagen).
De as van het wiel is met D aangegeven.
ZZZZ A B C DD
82p
Het gewicht van de stenen is 7500 N.
Teken de zwaartekracht op de stenen.
Gebruik als krachtenschaal 1 cm 2500 N.
92p
Een kruier tilt de kruiwagen bij het handvat op
Leg uit in welk punt (A, B of C) zijn benodigde spierkracht het kleinst
is.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
101p
De kruier tilt het uiteinde steeds hoger op.
ZZZ DD
ZZ DDD
ZZ DD
Wat is dan juist over zijn benodigde spierkracht?
A Die blijft gelijk.
B Die wordt groter.
C Die wordt kleiner.

opgave 5Practicum elektriciteit

Freek maakt als practicumopdracht een schakeling.
Hij gebruikt:
één batterij, twee schakelaars, twee lampen en een aantal snoertjes.
112p
Je ziet een deel van het schakelschema.
Maak het schema af met twee schakelaars en snoeren, zodat L1 en L2
apart aan en uit kunnen worden gezet.
L 1 L 2
121p
Freek krijgt vervolgens de opdracht om zijn schakeling aan te passen
zodat die reageert op licht in de omgeving.
Welk onderdeel moet hij kiezen?
figuur bij de opgave
A
- B
figuur bij de opgave
C
figuur bij de opgave
D

opgave 6Snel afdalen

Voor het ontsnappen uit hoge gebouwen bij een ramp is een apparaat
ontwikkeld waarmee je vanuit een raam kan abseilen (afdalen).
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
Dit abseilen gebeurt met een gemiddelde snelheid van 1,8 m/s.
132p
Bereken hoeveel seconden iemand nodig heeft om van 90 m hoogte de
grond te bereiken.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
141p
Tijdens het abseilen is de hoogste snelheid 2,4 m/s.
Hoe groot is die snelheid in km/h?
..................................................................................................................
..................................................................................................................

opgave 7Mobiele kraan

Voor het verplaatsen van zware voorwerpen kun je een mobiele kraan gebruiken.
Deze mobiele kraan heeft 18 wielen. Over deze kraan staan twee zinnen. • Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. de druk Er worden 18 wielen gebruikt om het oppervlak op de ondergrond groot te maken. de druk Veel wielen maken de kracht het oppervlak

opgave 8Smelten

Wetenschappers voorspellen dat door de opwarming van de aarde veel ijs
zal gaan smelten.
figuur bij de opgave
161p
In welke fase(n) komt water voor in deze afbeelding?
A gas, vast, vloeibaar
B vast, vloeibaar
C vloeibaar
171p
Wat gebeurt er met de dichtheid als ijs smelt?
A De dichtheid neemt toe.
B De dichtheid blijft gelijk.
C De dichtheid neemt af.

opgave 9200 m sprint

Tijdens het WK atletiek van 2011 heeft Usain Bolt de 200 meter sprint gewonnen. Hij legde de 200 meter af in 19,40 s. Je ziet een diagram van de snelheid tegen de tijd van Usain tijdens zijn sprint.
Bepaal met het diagram de snelheid van Usain op t = 4,5 s. ..................................................................................................................
opgave als beeld van het examen
De grafiek is verdeeld in vier delen. • Zet achter elk deel van de race één kruisje in de kolom die hoort bij de juiste soort beweging. rust constante (snelheid is snelheid 0,0 - 5,5 s nul) 5,5 - 10 s 10 - 14 s 14 - 19 s

opgave 10Tuinwachter

Er is een apparaat (Tuinwachter) te koop om de tuin vrij te houden van
onder andere honden en katten. De Tuinwachter maakt ultrasoon geluid
dat die dieren verjaagt.
Met een knop kun je frequenties van
10 000 tot 25 000 Hz instellen.
figuur bij de opgave
202p
Je ziet een tabel waarin frequenties staan weergegeven.
Zet een kruisje achter de frequenties die het apparaat wel kan
weergeven maar die voor de mens niet hoorbaar zijn.
f (Hz)   10 000 tot 12 500   12 500 tot 15 000   15 000 tot 17 500   17 500 tot 20 000   20 000 tot 22 500   22 500 tot 25 000  
211p
Op een afstand van 50 cm van de Tuinwachter is een hoorbaar geluid met
een geluidsniveau van 124 dB gemeten.
In welk gebied valt dit geluid? Gebruik de tabel ‘Gehoorgevoeligheid’ in
BINAS.
A gevaarlijk geluid; kans op gehoorbeschadiging
B toenemende kans op gehoorbeschadiging
C permanente gehoorschade

opgave 11Lassen in treinrails

Treinrails worden gemaakt van staven staal. Tot voor kort werden de rails
(spoorstaven) op houten bielzen vastgezet.
Om op warme dagen de uitzetting van de rails op te vangen, liet men op
regelmatige afstanden ruimte tussen de staven.
Tegenwoordig zet men de staven op betonnen bielzen vast.
De staven last men aan elkaar.
houten bielzen
betonnen bielzen
221p
Waarom is het nu niet meer nodig om ruimte tussen de staven te hebben?
A Beton voert warmte beter af dan hout.
B Beton voert warmte slechter af dan hout.
C Beton zet evenveel uit als staal.

opgave 12Carbid schieten

Carbidschieten is een populaire gebeurtenis rond de oud en nieuw-
viering.
figuur bij de opgave
Een melkbus ligt schuin op een balk. De opening is afgesloten met een
voetbal.
In de melkbus wordt een brokje carbid gedaan. Daarop wordt wat water
gegoten.
Het gas dat daarbij ontstaat, wordt ontstoken waarna de voetbal van de
melkbus wegschiet.
231p
Het ontstaan van het gas is
A een chemische reactie.
B een natuurkundig verschijnsel.
C geen reactie of verschijnsel.

opgave 13Koken en smelten

Johan brengt met een elektrisch kookplaatje een vloeistof aan de kook.
de meetopstelling
Johan hangt in de vloeistof een sensor. Op een computerscherm leest hij
het kookpunt van de vloeistof af.
Je ziet een tabel met gegevens van een aantal stoffen.
stof dichtheid (g/cm 3 ) smeltpunt ( ° C) kookpunt ( ° C) aceton 0,79 -103 56 alcohol 0,80 -114 78 glycerol 1,26 18 290 paraffineolie 0,80 54 300 water 1,00 0 100
241p
Welke stof gebruikt Johan?
A aceton
B alcohol
C glycerol
D paraffineolie
E water

opgave 14Veilig waxen

Na het kopen van leren schoenen of laarzen is het aan te raden deze in te spuiten met speciale wax. Deze beschermt het leer tegen weersinvloeden. VOORZICHTIG! Irriterend voor de huid. Giftig voor in het water levende organismen.
Op de achterkant van de bus wax staat onder de tekst een aantal veiligheidspictogrammen. • Zet een kruisje onder twee van de pictogrammen die volgens de tekst zeker op de bus moeten staan.

opgave 15Opgelost?

Mariam doet een proefje over het oplossen van vaste stoffen. Ze heeft drie reageerbuisjes met water. In elk buisje doet ze een spatelpunt van een andere vaste stof. Na even kwispelen met elke buis ziet ze het volgende resultaat: Mariam schrijft haar waarnemingen op: Stof A in water: doorzichtig en…

Mariam doet een proefje over het oplossen van vaste stoffen. Ze heeft drie reageerbuisjes met water. In elk buisje doet ze een spatelpunt van een andere vaste stof. Na even kwispelen met elke buis ziet ze het volgende resultaat: Mariam schrijft haar waarnemingen op: Stof A in water: doorzichtig en lichtblauw

Wat is juist? A Alleen stof A lost op in water. B Alleen stof B lost op in water. C Alleen stof C lost op in water. D Alleen stof A en stof C lossen op in water. E Alle drie de stoffen lossen op in water. F Geen van de drie stoffen lossen op in water.

opgave 16Elektrisch fietsen

Elektrische fietsen zijn populair. Als je fietst geeft een elektromotor je
ondersteuning. De accu is in de fietstassen verwerkt.
figuur bij de opgave
Bij een snelheid van 20 km/h is het afgegeven vermogen van de accu
250 W.
271p
Je fietst twee uur.
Hoe groot is de energie die de accu in twee uur afgeeft?
A 0,05 kWh
B 0,50 kWh
C 5,00 kWh
D 50,0 kWh
281p
De volle accu heeft een capaciteit van 35 Ah.
Een capaciteit van 35 Ah wil zeggen dat bij een stroomsterkte van 35 A
een volle accu 1 uur energie kan leveren.
Bij een snelheid van 20 km/h levert de accu een stroomsterkte van 7 A.
Hoe lang kun je met deze snelheid fietsen?
A 0,2 uur
B 1,8 uur
C 5,0 uur
D 42 uur
292p
De elektromotor werkt op een spanning van 36 V. Bij een snelheid van
20 km/h loopt er dan een stroom van 7 A door de motor.
Bereken de weerstand van de motor bij die snelheid.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
303p
Van de accu loopt er maar één draad naar de motor.
Je ziet twee zinnen over het elektrische circuit.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid/mogelijkheden.
De motor werkt alleen bij een geosploetnen stroomkring.
Het frame van de fiets moet een zijn,
want de stroom moet door terug naar de accu lopen.

opgave 17Oneerlijke start

Bij een atletiekwedstrijd wordt bij de 100 m hardlopen een startschot
gegeven. De starter staat met zijn pistool midden op de baan achter de
atleten.
Dennis 5,4 m starter 4,0 m Freek
Wanneer de starter schiet, gaat de tijd lopen en mogen de atleten starten.
De starter bevindt zich 4,0 m van Freek en 5,4 m van Dennis.
Freek heeft het voordeel dat hij het geluid van het startpistool eerder hoort
dan de andere lopers.
312p
Laat door een berekening zien dat het geluid er 0,0159 s (15,9 ms) over
doet om Dennis te bereiken.
De geluidssnelheid in lucht bij 288 K is 340 m/s.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
..................................................................................................................
321p
Schat hoeveel ms (milliseconden) Freek het geluid eerder hoort dan
Dennis.
A 1 ms
B 4 ms
C 10 ms

opgave 18Verkeerslawaai

Om geluidsoverlast van verkeer te verminderen kunnen verschillende maatregelen worden genomen. Je kunt maatregelen nemen bij de bron, bij de tussenstof en bij de ontvanger.
Je ziet een tabel met verschillende maatregelen. • Zet in de tabel achter elke maatregel één kruisje in de juiste kolom. maatregel bron geluidsscherm hogere bandenspanning oordopjes gebruiken dubbele ramen