Eindexamen nederlands vmbo bb 2006, tijdvak 1 (lees- en schrijfvaardigheid)

Ontbijten: broodnodig! 1 Steeds meer Nederlanders slaan het ontbijt over. In plaats daarvan eten ze een paar uur later een kleinigheidje, omdat ze dan honger hebben. Bekende merken springen op die behoefte in en komen met allerlei 'verantwoorde tussendoortjes': koeken met melk, repen met muesli en drinkyoghurt met vruchten. Maar zijn die zogenaamde ontbijtvervangers wel zo goed? 2 Onderzoek wijst uit, dat van de drie maaltijden per dag het ontbijt heel vaak 5 Volgens Patricia Schutte zijn die producten overgeslagen wordt. Tijdgebrek is de belangrijkste reden die mensen daarvoor geven. Het kost alles bij elkaar al gauw een kwartier: boterhammen smeren, koffie of thee zetten en het eten van het ontbijt. Dat hebben velen er niet meer voor over. Daarnaast geven de mensen aan, dat ze 's ochtends niet altijd trek hebben in een ontbijt. Tenslotte zijn er mensen die niet ontbijten, omdat ze willen afvallen. Maar doordat ze enkele uren later honger krijgen, gaan ze snacken en zullen ze zelfs nog zwaarder worden. . 6 Het belang van goed ontbijten is volgens 3 Voedingsdeskundige Patricia Schutte van het Voedingscentrum maakt zich zorgen over deze ontwikkeling. "Brood bevat belangrijke voedingsstoffen zoals vezels, vitamines en jodium. Wie niet ontbijt, moet tenminste 's middags brood eten om die stoffen toch nog binnen te krijgen. Helaas gebeurt dat ook niet. Mensen eten liever om elf uur een snel tussendoortje, zoals een koek of een reep. Dat is wel lekker, maar daarmee krijg je niet binnen wat je nodig hebt." altijd. Ontbijt is belangrijk, al was het maar 4 In de supermarkten is er een steeds groter aanbod aan ontbijtvervangers. Cornflakes en andere ontbijtgranen die met melk of yoghurt gegeten worden, bestonden al langer. Later kwamen er allerlei soorten yoghurt in pakjes, die je makkelijk kunt meenemen en waaruit je kunt drinken zonder te knoeien. Iets nieuwer zijn de flesjes fruitontbijt: drankjes op basis van zuivel of vruchtensap, waaraan vezels en vitamines zijn toegevoegd. Eén flesje heeft de voedingswaarde van één boterham met kaas. Dat staat tenminste op het etiket. Ook de verkoop van deze producten loopt alweer terug, want de laatste tijd zijn de repen en de 'verantwoorde koeken' erg in opkomst.

Liever zwijgen dan stotteren 1 Mies Bezemer is stotter-therapeute. Ze behandelt mensen die al vanaf hun vroege jeugd met het probleem te maken hebben, zoals Judith van Tichelt (19) en Marije Huson (19). Tijdens de Nationale Stotterweek geeft ze op het ROC (Regionaal Opleidingscentrum) in Terneuzen voorlichting aan toekomstige peuter- en kleuterleidsters. Judith en Marije vergezellen haar en vertellen hun eigen verhaal aan de studenten. . 2 Tijdens de bijeenkomst van peuter- en kleuterleidsters op het ROC zegt Mies Bezemer, dat er meer gestotterd wordt als Sinterklaas in het land is. Kinderen vinden die tijd erg spannend en dat is te merken aan hun spraak. Maar die 'Sinterklaas-buikpijn- stotter' is niet het belangrijkste wat ze te vertellen heeft. Ze wil vooral het misverstand uit de weg ruimen, dat stotteren bij jonge kinderen altijd vanzelf overgaat. 3 Het is begrijpelijk dat dit misverstand bestaat in de kinderopvang. Zo'n 40% van de peuters 'stottert' tijdens de spraak- ontwikkeling namelijk een poosje, van een paar dagen tot een paar maanden. Ze stotteren als ze voor een spannende of leuke gebeurtenis staan: "We gaan naar oma en dan-dan-dan-dan gaan we koekjes bakken." Het lijkt op het zoeken naar woorden en het 6 gaat meestal vanzelf weer over als de kinderen de taal beter gaan beheersen. 4 Er zijn echter peuters en kleuters die op een andere manier stotteren. Als de juf vraagt welke kleur beker ze willen, wijzen ze er één aan in plaats van "oranje" te zeggen (vermijdingsgedrag). Sommige peuters zeggen "koe-koe-koe-koekjes" (woorddelen herhalen). Andere kinderen sperren hun ogen wijd open en zetten hun adem vast als ze er een woord uit proberen te krijgen (blokkeren). Kinderen die deze verschijn- selen vertonen, kunnen zich tot een stotteraar ontwikkelen. Van de kinderen op de basisschool stottert ongeveer 5% nog. Van hen zal 1% ook als volwassene blijven stotteren. 5 Bezemer vindt dat peuterleidsters heel goed moeten opletten en serieus aandacht moeten besteden aan een stotterend kind én zijn ouders. Ouders voelen heel vaak zelf dat iets niet klopt, vooral als er in de familie meer stotteraars voorkomen. Als ze daarmee bij de

Clowns als medicijn 1 De CliniClowns vieren dit jaar feest, omdat ze elf jaar geleden zijn opgericht. Zo'n feest is helemaal terecht, want in die elf jaar hebben ze heel wat zieke kinderen leuke, fijne en ontroerende momenten bezorgd. Ze zijn het bewijs dat humor als medicijn gebruikt kan worden. 2 Het idee om zieke mensen iets meer te bieden dan alleen maar medicijnen is al veertig jaar oud. In de jaren zestig vond de Amerikaanse arts Walter Adams dat gezond- 5 De clowns voeren niet steeds dezelfde acts heidszorg meer moest zijn dan kijken wat iemand mankeert en pillen voorschrijven. Hij behandelde zijn patiënten met liefde, zorg en veel humor. Vaak droeg hij daarbij een fopneus en clownsschoenen. Jaren later nam een circusdirecteur uit New York dit idee over, toen hij op ziekenbezoek ging bij zijn broer. Hij had zich als clown verkleed om hem en de andere patiënten, waaronder veel kinderen, wat op te vrolijken. De dokters 6 Neem Anne. Ze ligt al heel lang in het vroegen hem of hij dit vaker kon doen. Hij ging daarmee akkoord en zo zijn de ziekenhuis-clowns ontstaan. Weer wat later is het idee overgewaaid naar Nederland, waar kinderarts professor Voute in 1992 met een groepje enthousiastelingen de Stichting CliniClowns oprichtte. baas en ze heeft het reuze naar haar zin. Schoonmaker 3 Nu, elf jaar later, hebben de CliniClowns duizenden zieke kinderen aan het lachen 7 In het begin waren de CliniClowns alleen te gemaakt. Een kind wil gewoon een kind zijn, lachen, zingen, gekke dingen doen en iets leuks meemaken. Daar gaat het om bij de CliniClowns. Een kind dat ernstig ziek is, kan geen kind meer zijn, want in een ziekenhuis is er weinig ruimte voor fantasie. Alles draait om de behandeling. De CliniClowns halen met een simpele opmerking alle spanning uit een ernstige situatie. Als de arts binnenkomt, vragen ze: "Bent u de nieuwe schoon- maker?" Voor een kind is dat fantastisch. de stichting steunen. Zou die steun weg- Een spelletje 4 De ziekte van de kinderen speelt voor de CliniClowns trouwens helemaal geen rol. Ze weten vaak niet eens wat ze precies hebben. Behalve wanneer een kind een buikoperatie heeft gehad, want dan doet lachen pijn. Het is niet belangrijk dat het kind ziek is of