Eindexamen nederlands vmbo bb 2007, tijdvak 1

Actie tegen voedselverspilling 1 Voedsel in de vuilnisbak. Je kunt in Nederland bijna uit de prullenbak eten. De meeste mensen gooien per jaar voor meer dan 1000 euro aan etens- waren weg. Een nieuwe organisatie wil die voedselverspilling tegengaan met moderne technologie en speciale acties. 2 De gemiddelde Nederlander gooi- de vorig jaar 150 kilo eten weg. Ook de supermarkten brachten miljoenen kilo’s voedsel naar vuilniscontainers, omdat niemand het wilde kopen. Vorige week 5 is er een project gestart om voedsel- verkwisting tegen te gaan. De universi- teit van Wageningen gaat samen met andere bedrijven nieuwe manieren ver- zinnen om mensen wat zuiniger te la- ten omgaan met etenswaren. 3 „We moeten beter plannen bij het boodschappen doen”, vindt projectlei- der Henri Luitjes van de organisatie te- 6 gen voedselverspilling. „Als mensen beter nadenken over wat ze nodig heb- ben, dan kopen ze niet te veel en hoe- ven ze ook niets weg te gooien. Voor supermarkten geldt dat nog sterker, omdat zij grotere hoeveelheden moe- ten inkopen.” 4 Een tweede manier is volgens de bedenkers van het project om elektro- nische ogen in de supermarkt te plaat-

Mijn vader en zijn tuin 1 Mijn vader kwam uit een tuiniersfa- milie en hij wilde altijd al een goede tuin hebben. Maar door allerlei om- standigheden kwamen we te wonen op de eerste verdieping boven een winkel, zonder een eigen stukje grond om wat op te laten groeien. Dus zodra er een kans was om een volkstuin te krijgen, ging hij er gelijk achteraan en met suc- ces. We kregen onze eigen volkstuin! Wat kon die man een groene dingen 4 laten groeien. Niet alleen groene trou- wens, maar ook rode, zoals kool en ra- barber, rode bieten, noem maar op. 2 Later kregen we een betere tuin, vlak naast de Zuiderparkweg. Hier mochten we een klein tuinhuisje neer- zetten, maar dit moest dan wel ge- bouwd worden volgens een van de 3 of 4 standaardontwerpen. Je kon er niet zomaar zonder meer je eigen hokje bouwen zoals in die eerste tuin. We hadden er stromend water en zelfs een toilet! We konden er koken (fles buta- 5 gas zelf meebrengen) en in de scha- duw zitten of binnen (als de muggen- overlast al te erg werd). Maar je mocht er niet overnachten. Natuurlijk hebben wij dat als kinderen stiekem wel eens gedaan. Dat was wel spannend, hoor! 3 Mijn vader had nauwelijks tijd om naast tuinieren nog andere dingen te doen. Hij kwam ’s avonds thuis van zijn werk, gauw eten en dan hup op de fiets naar de tuin, want de ramen moesten dicht voor de nacht of het had

Zeeuwse mosselen uit Ierland? 1 Zeeuwse mosselen zijn wereld- beroemd en worden door vele mensen 4 gezien als een lekkernij. Maar komen die Zeeuwse mosselen wel uit Zee- land? In 2005 bleek de helft van de to- tale oogst te zijn geïmporteerd, vooral uit Ierland. In maart 2006 heeft de re- gering echter besloten dat er geen Ier- se mosselen meer verkocht mogen worden als Zeeuwse mosselen. Dat besluit heeft gevolgen voor veel betrokkenen. 2 De oogst van Zeeuwse mosselen valt al enkele jaren tegen. Volgens di- recteur Edwin Foudraine van mossel- kweker Prins & Dingemanse komt dat door veranderingen in de natuurlijke omgeving, waaraan niemand echt iets kan doen. Daarom mochten 40 firma’s mosselen gaan importeren uit Ierland. „Door die Ierse mosselen enkele da- gen in Zeeuwse wateren onder te dom- pelen, krijgen ze hun typische Zeeuw- 5 se smaak en mogen ze verkocht wor- den als Echte Zeeuwse Mosselen”, aldus Foudraine. water leggen en ze dan als Zeeuwse Milieu 3 Maar de import lokte protest uit van de milieubeweging. Die vreest dat met de buitenlandse mosselen allerlei andere kleine dieren en planten mee- gebracht worden, die schadelijk kun- nen zijn voor de natuur in de wateren van de provincie Zeeland. De regering heeft hun nu gelijk gegeven en de import vanaf komende zaterdag verboden.

Drop 1 Mocht je ooit een Russisch meisje te logeren hebben of een Japanse jon- gen, dan is het geinig eens te kijken wat voor uitwerking een dropje op je logé zal hebben. Is je gast beleefd, 4 dan zal hij ermee in zijn mond blijven zitten, terwijl zijn tong brandt door de zoute smaak. Heeft hij wat minder ma- nieren, dan sprint hij naar de vuilnis- bak om het dropje uit te spugen. Lo- gisch, want in het buitenland is drop lang niet zo bekend als bij ons. Maar weten wij zelf eigenlijk wel wat drop is? 2 Waar het woord ‘drop’ vandaan 5 komt, is een raadsel. Niemand weet wie dat vreemde goedje hier in Neder- land voor het eerst ‘drop’ is gaan noe- men. En in het Engels, Duits of Frans bestaat er wel een woord voor, maar ‘liquorice’ is niet te vergelijken met ons dropje. Toch begint ook in het buiten- land langzaam maar zeker de waar- dering voor ons populaire snoepje wat toe te nemen. Hollandse emigranten laten hun achtergebleven familieleden nog steeds kilo’s nasturen. Op die ma- nier is het buitenland in aanraking ge- komen met drop. Tegenwoordig expor- teren we onze drop over de hele we- reld. Maar als je op reis gaat en je kunt 6 niet zonder, dan moet je voor de ze- kerheid toch maar een zakje mee- nemen. een rolletje. Er zijn ongeveer net zo- Ingrediënten 3 De basis van drop is de wortel van de zoethoutstruik, die groeit in subtro- pische streken zoals Spanje, Italië en China. Pas vier jaar na het planten kunnen de wortels van een struik wor- den geoogst. Dat valt niet altijd mee, omdat ze soms wel vier meter diep zit- 7 ten. De wortels worden gedroogd, ver- malen en met water tot pulp gemaakt.

De tomaat is niet van gisteren 1 De tomaat is heus niet van giste- ren. Als je een tomaat eet, kauw je op honderden jaren geschiedenis. Alle to- maten komen oorspronkelijk uit het An- desgebergte in Zuid-Amerika. Ze zijn begonnen als dwergen, maar in de loop der tijd zijn ze sterk verbeterd. Nu 4 zijn er wereldwijd wel honderden soor- ten: kleine, grote, ronde, langwerpige, gele, rode, gladde en geribbelde. De tomaten-verbeteraars zijn evenwel nog lang niet klaar. Eén ding verandert niet: een tomaat is pas een tomaat als hij naar tomaat smaakt. 2 Hoewel Spaanse ontdekkingsreizi- gers de tomatenplant al mee naar Eu- ropa namen, is men in Nederland pas rond 1900 met de teelt van tomaten begonnen. Dat gebeurde in de reeds bestaande druivenkassen in het West- land, want ook een tomaat wil het lek- ker warm hebben. Vanaf het begin is er hard gewerkt aan het verbeteren 5 van de eigenschappen van de toma- tenplant. Daartoe gebruikt men de techniek van het kruisen van verschil- lende soorten. Op die manier heeft men de groei van de kastomaat kun- nen versnellen. 3 Het succes van de tomaat in Ne- derland is mede te danken aan de vin- dingrijkheid van twee Hollandse tuin- ders. Zij vertrokken in 1920 per schip naar Amerika om daar een van de gro- te Amerikaanse tuinbouwtentoonstel- lingen te bezoeken. Tot hun verbazing 6 zagen ze dat de Amerikanen een to- maat hadden bekroond, die alle kwali- teiten in zich had om in Nederland goed te groeien en te bloeien. Zowel de vorm als het model van de vrucht noot 1 Wasserbombe: waterbom; bedoeld is een waterige tomaat zonder veel smaak

Ruiken is kopen 1 Winkeliers weten dat het erg be- 4 langrijk is hoe hun spullen eruit zien. Ze stallen alle producten mooi uit en zorgen dat hun winkel er netjes bij ligt. Ze geven de belangrijkste spullen de beste plaats in het rek. „Kijken is ko- pen”, zeggen ze dan. Maar de laatste jaren is er een trend waarbij duidelijk wordt, dat ook andere zintuigen een rol spelen bij het koopgedrag van de con- sument. Fabrikanten letten daarom ook op het geluid dat hun product maakt. Geuren schijnen echter nog het beste te werken. 5 Geluiden 2 Een flesje bier ‘klokt’ als je het in- schenkt. Wie ’s morgens wel eens cornflakes eet, herkent meteen het knapperige geluid, het ‘crunchen’. Als je denkt dat die geluiden toevallig ont- staan zijn, heb je het mis. Daar is zorg- vuldig over nagedacht. Hoe meer de cornflakes kraken, des te groter is het gevoel van versheid bij de ontbijtende consument. 3 Dit trucje geldt niet alleen voor voedingsmiddelen. Autofabrikant 6 Daimler Chrysler heeft onlangs een nieuwe afdeling geopend, waar het perfecte geluid van een dichtslaande deur ontwikkeld wordt. Ze hebben na- melijk ontdekt dat klanten het belang- rijk vinden, dat een deur die je dicht- slaat, ook echt een gevoel van veilig- heid geeft. geur van producten.

Wel ’ns een prei met een buikje gezien? Nee dus. Want net als veel andere soorten groenten en fruit is een prei rijk aan vezels. En die zijn niet alleen goed voor je spijsvertering, maar geven je ook een verzadigd gevoel. Echt een uitkomst als je zonder knorrende maag op je lijn wilt letten. Of er ineens achter komt dat je eigenlijk wel een maatje groter mag hebben. Kortom, wanneer je dagelijks de bekende twee ons groenten en twee keer fruit eet, blijf je makkelijker op gewicht. D enk e r ‘ns aan bij het boodschappen doen. En kijk ook even op www.groentenenfruit.nl hoe je zonder schuldgevoel toch lekker kunt tafelen. Lekker in je vel