bronnen

Eindexamen nederlands vmbo bb 2010, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Waar kinderen zijn, is Ola

Waar kinderen zijn, is Ola
1 Steeds meer bedrijven en organisa-
ties ontdekken dat ze via games re-
clame kunnen maken. Logisch:
gamen is allang geen hobby meer
van een kleine groep computer-
freaks; ruim 72 procent van alle Ne-
derlanders speelt af en toe een spel-
letje op de computer. Wereldwijd be-
tekent dat miljoenen mogelijke klan-
ten voor de meest uiteenlopende
producten. Maar er wordt niet alleen
reclame gemaakt voor ijsjes, fris-
drank of pizza’s, ook goede doelen
hebben de games ontdekt.
gemaakt op de website van muziek-
2 Wie een spelletje zit te spelen, krijgt
op een gegeven moment trek in iets
lekkers. Dat zou kunnen doordat je al
een hele tijd achter je pc zit, maar ook
doordat je in het spel onbewust allerlei
merknamen voorbij hebt zien komen.
In de achtergronden van het bekende
spel World of Warcraft bijvoorbeeld
zitten merknamen voor frisdranken en
snacks als reclameposter in het stads-
beeld verstopt. Wie die namen maar
vaak genoeg ziet, krijgt vanzelf trek.
En het is bewezen: wie keer op keer
de naam Coca Cola voorbij ziet ko-
men, ook al is het onbewust, die neemt
als hij dorst krijgt … juist, Coca Cola!
den. “Drieduizend mensen klikten op
3 Domino’s, een bedrijvenketen van piz-
za’s, wil nog een stapje verder gaan.
“Wij vinden het prima dat mensen ons
bellen, als ze bij het spelen van een
spel zin krijgen in een pizza. Maar dan
moeten ze achter hun computer van-
daan, de telefoon pakken en ons bel-
len. Dat vinden wij nogal omslachtig.
Wij willen niet alleen onze merknaam
in het spel terugzien, wij willen zelf in
het spel zitten. Stel je voor: je loopt als
speler door een stad en om het hoekje
de games ook lang niet altijd met alle
producten in verband gebracht worden.
Maar als een groot merk aanbiedt om
tientallen miljoenen te betalen in ruil
voor hun naam in de game, dan ver-
dwijnen de bezwaren vaak snel.
Dus niet alleen meer op het strand en
7 Het effect van reclame in games lijkt
nog niet erg groot. Neem Ola, dat via
Naar een artikel van Mark van der Werf,
Algemeen Dagblad, 10 maart 2009
11p
De tekst begint met een vetgedrukte inleiding.
Wat is het doel van deze inleiding?
A de aanleiding noemen voor het schrijven van de tekst
B een indruk geven van wat het onderwerp van de tekst is
C een persoonlijke mening vooraf geven
D iets vertellen over de opbouw van de tekst
21p
Welke bewering is waar volgens alinea 2?
A Het is bewezen dat reclame in games effect heeft.
B Het is bewezen dat reclame in games nooit effect heeft.
C Reclame in games werkt alleen als het om grote merken gaat.
D Reclame in games werkt alleen als je trek hebt.
31p
Wat is het verband tussen alinea 3, 4 en 5?
A Alinea 3, 4 en 5 vormen een opsomming.
B Alinea 3, 4 en 5 vormen een tegenstelling.
C Alinea 5 noemt een gevolg van wat er in alinea 3 en 4 wordt verteld.
D Alinea 5 noemt een voorbeeld bij wat er in alinea 3 en 4 wordt verteld.
41p
Welk kopje past het beste boven alinea 6?
A Beperkte mogelijkheden
B Bier en sigaretten
C Makers van games
D Tientallen miljoenen
51p
In een tekst staan feiten, meningen van anderen en meningen van de schrijver.
Waaruit bestaat alinea 7?
A alleen feiten
B feiten en de mening van de schrijver
C feiten en de mening van een ander
D feiten, de mening van de schrijver en de mening van een ander
61p
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst.
Wat is de belangrijkste bedoeling van de schrijver van deze tekst?
A de lezer informatie te geven over reclame in games
B de lezer over te halen producten te kopen waarvoor in games reclame wordt
gemaakt
C de lezer te overtuigen van het nut van reclame in games
D de lezer te waarschuwen voor reclame die voorkomt in games

opgave 2Tekst 2 Koopverslaving is een serieuze ziekte

Koopverslaving is een serieuze ziekte
1 Wat bezielt iemand die zijn twaalfde
boormachine koopt, ‘omdat het zo’n
leuk modelletje is’? Waarom geeft
Saskia (41) haar hele maandinko-
men in één dag uit aan kleding en
schoenen? Wat is er aan de hand
met het echtpaar dat tijdens de Dwa-
ze Koopjesdagen in De Bijenkorf
maar liefst twee hele dagen in het
warenhuis vertoefde? Waarschijnlijk
lijden deze mensen aan koop-
verslaving.
je aan de kassa komt. Je moet jezelf
2 Volgens Carien Karsten, die als psy-
choloog dit probleem onderzocht heeft,
is ongeveer één op de vijftig Nederlan-
ders koopverslaafd. Het komt voorna-
melijk voor bij vrouwen en het begint
vaak al op jonge leeftijd, zo rond de
veertien jaar. Bij een groot deel van
die veertienjarigen gaat de koopversla-
ving na verloop van tijd over. Er is ech-
ter een toenemend aantal mensen bij
wie het niet vanzelf overgaat. Bij die
groep kan de verslaving zich ontwikke-
len tot een serieuze ziekte. In haar
boek beschrijft Karsten de oorzaken en
de gevolgen van het probleem en
vertelt ze wat er aan te doen is.
gevolgen. Mensen die niet meer weten
3 Het is volgens haar te gemakkelijk om
alleen de koopverslaafde persoon de
schuld te geven. “Een klant die in de
winkel loopt, krijgt het gevoel dat hij
iets móet kopen. Op het moment dat
een oplossing. Als een winkel mee-
5 De oplossing van het koopprobleem is
niet gemakkelijk. Volgens Karsten
moet koopverslaving gezien worden
als een ziekte, net zoals gokverslaving
of verslaving aan alcohol, drugs of ta-
bak. “Pas dan kan de juiste behande-
ling opgestart worden, zoals bij men-
sen die aan een ‘normale’ ziekte lijden.
Ik kom uit de verslavingszorg en heb
gezien dat casino’s dat heel goed
doen. Ze halen de échte gokverslaaf-
den eruit en gaan met ze praten. Dat is
vaak al een goede eerste stap.” Willen
winkeliers wel meewerken? Je zou
denken dat ze niet graag klanten
kwijtraken, zeker niet als die zoveel
kopen. Karsten is daar niet bang voor.
“Winkeliers weten ook wel dat koop-
verslaafden op den duur in de proble-
men komen en dan toch niets meer
kunnen kopen. Ze zijn dus gebaat bij
Naar een artikel in Elsevier,
juni 2003
71p
De tekst begint met een vetgedrukte inleiding.
Wat is het doel van deze inleiding?
A aan de lezer duidelijk maken hoe de tekst opgebouwd is
B de aandacht van de lezer trekken met enkele aansprekende voorbeelden
C een samenvatting geven van de rest van het artikel
D enkele belangrijke personen uit de tekst aan de lezer voorstellen
81p
In de inleiding staan drie vragen.
In welke alinea staat een duidelijk antwoord op deze vragen?
A in alinea 1
B in alinea 4
C in alinea 5
D in alinea 6
91p
Welk kopje past het beste boven alinea 3?
A Ikea
B Ooghoogte
C Schuld
D Slachtoffer
101p
Wat is het verband tussen alinea 3 en 4?
A Alinea 3 en 4 vormen een opsomming.
B Alinea 3 en 4 vormen een tegenstelling.
C Alinea 4 noemt een voorbeeld bij wat er in alinea 3 wordt verteld.
D Alinea 4 noemt gevolgen en alinea 3 noemt oorzaken.
112p
Welke gevolgen van koopverslaving noemt Carien Karsten in alinea 4?
121p
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst.
Wat is de bedoeling van de schrijver van deze tekst?
A amuseren en overtuigen
B amuseren en tot handelen aanzetten
C informeren en overtuigen
D informeren en tot handelen aanzetten
Let op: de overige vragen van dit examen staan op de volgende pagina’s.

opgave 3Tekst 3

Staatsbosbeheer doet meer dan alleen natuurbeheer. buitencentra | informatie en beleving op locatie
buitenleven | vakantiewoningen en kampeerterreinen buitenbinnen | houten meubels van eigen bodem
www.staatsbosbeheer.nl
De tekst in de witte rechthoek binnen de foto is de volgende:
Nu geopend: buiten ® Eindelijk is het zover. Alles onder één dak en het hele jaar open. Op blote voeten picknicken in de zon, of met je kaplaarzen springen in de modder. Goed door het stof gaan op de fiets, of gewoon…

Nu geopend: buiten ® Eindelijk is het zover. Alles onder één dak en het hele jaar open. Op blote voeten picknicken in de zon, of met je kaplaarzen springen in de modder. Goed door het stof gaan op de fiets, of gewoon niets doen. Je vindt het buiten en het is vanaf nu geopend.

Nu geopend: buiten
Velen denken bij de naam Staatsbosbeheer vooral aan boswachters, de mensen
die als ‘groene politieagenten’ de bossen controleren. Maar Staatsbosbeheer
doet veel meer. De organisatie zorgt voor behoud en herstel van onze natuur-
en recreatiegebieden.
In de beeldtekst wordt een lint doorgeknipt. Normaal gesproken wordt dat
gedaan bij de feestelijke officiële opening van een nieuw gebouw, een nieuwe
winkel of een nieuwe weg.
131p
Wat is de belangrijkste bedoeling van de foto in deze advertentie?
De afbeelding is vooral bedoeld om
A de aandacht van de lezer te trekken.
B de lezer belangrijke informatie te geven die niet in de tekst staat.
C de tekst van de de advertentie begrijpelijk te maken.
D duidelijk te maken dat de advertentie over Staatsbosbeheer gaat.

opgave 4Tekst 4 Geen cadeaus voor personeel van Schiphol

Geen cadeaus voor personeel van Schiphol
1 Sinds 6 november 2006 is het vol-
gens een Europese wet verboden
om meer dan 90 milliliter vloeistof
(zeg maar een kleine tube) mee aan
boord van een vliegtuig te nemen.
Nogal wat mensen worden hierdoor
tijdens de vakantieperiode onaange-
naam verrast. Ze laten hun handba-
gage controleren bij het instappen
en moeten plotseling allerlei spullen
afgeven. Niet alleen vloeibaar mate-
riaal, maar ook scherpe voorwerpen
zoals pincetten, nagelschaartjes of
kostbare Zwitserse zakmessen. Wat
gebeurt er vervolgens met die
spullen?
5 “We zien helaas dat nog steeds te veel
2 Als je het aan de passagiers vraagt,
zeggen ze bijna allemaal hetzelfde. “Ik
weet het zeker: die controleurs pikken
het natuurlijk zelf in; het is gewoon een
schande!” Anderen zijn minder kwaad:
“Ik kan ze geen ongelijk geven. Al die
dure parfums, de dure wijnen en alle
andere waardevolle vloeistoffen nemen
ze toch zeker lekker zelf mee naar
huis? Of ze geven ze als cadeautjes
weg aan hun echtgenotes of familie-
leden.”
aan doen”, aldus de woordvoerder.
3 Er zijn passagiers die willen voorko-
men dat anderen hun spullen gebrui-
ken. Daarom drinken ze bliksemsnel
enkele flesjes drank achter elkaar op,
of spuiten uit protest een heel flesje
parfum of deodorant over zich heen.
Dat levert dan uiteraard weer boze
blikken op van de medepassagiers. Zo
betekent het gedwongen inleveren van
vaak dure aankopen voor veel mensen
een slecht begin of een vervelend ein-
de van de vakantie.
hol. Na verloop van tijd worden ze naar
een veiling gebracht, samen met alle
andere verloren of achtergelaten voor-
werpen.
kochten die een paar maanden later
Drugs
7 Met het veilen van achtergebleven kof-
fers is de luchthaven overigens enkele
jaren geleden gestopt. Slimme crimine-
len hadden namelijk ontdekt dat het
een ideale manier zou zijn om drugs
het land binnen te smokkelen. Ze lie-
Naar een artikel van Peter de Waard,
www.volkskrantreizen.nl, 29 augustus 2007
141p
De tekst begint met een vetgedrukte inleiding.
Wat is het doel van deze inleiding?
A de lezer amuseren met enkele aansprekende voorbeelden
B de opbouw van de tekst duidelijk maken
C een samenvatting geven van de rest van het artikel
D het onderwerp van de tekst aankondigen
151p
Alinea 1 eindigt met de vraag “Wat gebeurt er vervolgens met die spullen?”
In welke alinea’s wordt antwoord gegeven op deze vraag?
A in alinea’s 4 en 5
B in alinea’s 4, 6 en 7
C in alinea’s 5, 6 en 7
161p
Een tekst kan een of meerdere feiten bevatten, maar ook meningen van de
schrijver of van andere personen.
Wat tref je aan in alinea 2?
A alleen feiten
B alleen de mening van de schrijver
C feit(en) en de mening van de schrijver
D feit(en) en de mening van anderen
171p
Welk kopje past het beste boven alinea 4?
A Camera’s
B Cosmetica
C Deodorant
D Toezicht
181p
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst.
Wat is de belangrijkste bedoeling van de schrijver van deze tekst?
A amuseren
B informeren
C overtuigen
D tot handelen aanzetten
191p
Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer?
A Ieder voorwerp dat op Schiphol in beslag genomen wordt, wordt vernietigd.
B Personeel op Schiphol mag geen in beslag genomen spullen meenemen.
C Politie houdt met camera’s toezicht op de bagagecontrole op Schiphol.
D Veel mensen denken dat personeel van Schiphol spullen mee naar huis
neemt.

opgave 5Tekst 5 Weten kinderen meer van computers dan hun ouders?

Weten kinderen meer van computers dan hun ouders? 1 Bijna alle gezinnen hebben de be- schikking over één of meer compu- ters. Het apparaat is helemaal inge- burgerd, sterker nog, het is niet meer weg te denken uit het dagelijk- se leven. Jongeren van tegenwoor- dig zijn opgegroeid met de pc. In hun…

Weten kinderen meer van computers dan hun ouders? 1 Bijna alle gezinnen hebben de be- schikking over één of meer compu- ters. Het apparaat is helemaal inge- burgerd, sterker nog, het is niet meer weg te denken uit het dagelijk- se leven. Jongeren van tegenwoor- dig zijn opgegroeid met de pc. In hun ogen heeft de computer altijd bestaan. Zij kunnen zich niet voor- stellen dat hun ouders vroeger kon- den leven zonder deze alleskunner. Langere tijd is er gesproken van ‘de digitale kloof’: het feit dat kinderen veel meer zouden weten van de computer dan hun ouders. Maar bestaat die digitale kloof tegen- woordig nog wel? zijn favoriete muziek luisteren, maar 2 Vaders en moeders weten nog heel goed dat ze op de middelbare school allerlei verslagen moesten inleveren. Boekverslagen en andere werkstuk- ken, vaak was het uren en uren type- werk op een ouderwetse typemachine. En als je een foutje had getikt? Tja, dan had je een probleempje. Om maar te zwijgen van het verliezen of bescha- digen van je verslag. Dan kon je hele- maal opnieuw beginnen. reel Planbureau (SCP) is er in het 3 Toen de computer zijn opmars maakte, waren de ouders van nu al van school af. Zij hebben op dat gebied dus niet kunnen profiteren van heerlijke pro- gramma’s als tekstverwerkers en zoek- machines. Als je nu een typefout

1000 ouders. De conclusie: er zijn ze- ker verschillen, maar je kunt niet echt spreken van een kloof. Op sommige gebieden zijn ouders zelfs veel beter dan hun kinderen. docenten. Volwassenen kunnen veel 6 Kinderen winnen het op het gebied van omgaan met de muis, de knoppen en de menu’s op een…

1000 ouders. De conclusie: er zijn ze- ker verschillen, maar je kunt niet echt spreken van een kloof. Op sommige gebieden zijn ouders zelfs veel beter dan hun kinderen. docenten. Volwassenen kunnen veel 6 Kinderen winnen het op het gebied van omgaan met de muis, de knoppen en de menu’s op een computer. Zij zien sneller in dat één knop verschillende functies kan hebben. Deze vaardighe- den zijn veelal te vergelijken met de bediening van hun mobieltjes. In het werken met computerprogramma’s zijn de verschillen echter te verwaarlozen. Tot zover noteren we dus een licht voordeel voor de jeugd. Naar een artikel van Jan Benjamin, NRC.nl, 22 augustus 2008

In de inleiding staan beweringen over computers in gezinnen. Welke bewering noemt een mogelijke oorzaak voor de digitale kloof tussen ouders en kinderen? A Bijna alle gezinnen hebben de beschikking over één of meer computers. B De computer is niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven. C…

In de inleiding staan beweringen over computers in gezinnen. Welke bewering noemt een mogelijke oorzaak voor de digitale kloof tussen ouders en kinderen? A Bijna alle gezinnen hebben de beschikking over één of meer computers. B De computer is niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven. C Kinderen weten meer van computers dan hun ouders. D Ouders zijn niet opgegroeid met een computer.

Alinea 1 eindigt met een vraag. In welke alinea(’s) staat het antwoord op deze vraag? A alleen in alinea 5 B alleen in alinea 6 C alleen in alinea 6 en 7 D in alinea 5, 6 en 7
Welk kopje past het beste boven alinea 4? A Digibeten B Digitale kloof C Downloaden D Whizzkids
opgave als beeld van het examen
Wat is het verband tussen alinea 6 en 7? A Alinea 6 en 7 vormen een opsomming van wat kinderen allemaal kunnen. B Alinea 6 en 7 vormen een tegenstelling tussen wat kinderen en wat ouders beter kunnen. C Alinea 7 noemt een gevolg van wat er in alinea 6 wordt verteld. D Alinea 7 noemt een voorbeeld…

Wat is het verband tussen alinea 6 en 7? A Alinea 6 en 7 vormen een opsomming van wat kinderen allemaal kunnen. B Alinea 6 en 7 vormen een tegenstelling tussen wat kinderen en wat ouders beter kunnen. C Alinea 7 noemt een gevolg van wat er in alinea 6 wordt verteld. D Alinea 7 noemt een voorbeeld bij wat er in alinea 6 wordt verteld.

Wat is de bedoeling van de laatste alinea? A alleen een advies geven B alleen een conclusie geven C alleen een samenvatting geven D een advies, conclusie én samenvatting geven
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst. Wat is de belangrijkste bedoeling van de schrijver met deze tekst? Hij wil de lezer A amuseren met leuke wetenswaardigheden over de computer. B ervan overtuigen dat kinderen meer weten van computers dan hun ouders. C informeren over hoe groot of…

Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst. Wat is de belangrijkste bedoeling van de schrijver met deze tekst? Hij wil de lezer A amuseren met leuke wetenswaardigheden over de computer. B ervan overtuigen dat kinderen meer weten van computers dan hun ouders. C informeren over hoe groot of hoe klein de digitale kloof is. D overhalen om computercursussen te gaan volgen.

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van deze tekst weer? A De ouders van nu waren al van school af toen de computer thuis en op school populair werd. B Er is een groot verschil tussen op latere leeftijd iets nieuws leren en opgroeien met iets wat vanzelfsprekend is. C Kinderen kunnen veel…

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van deze tekst weer? A De ouders van nu waren al van school af toen de computer thuis en op school populair werd. B Er is een groot verschil tussen op latere leeftijd iets nieuws leren en opgroeien met iets wat vanzelfsprekend is. C Kinderen kunnen veel beter omgaan met muizen, knoppen en menu’s op computers. D Uit onderzoek blijkt dat het verschil in computerkennis tussen ouders en kinderen niet zo groot is als gedacht. Let op: de laatste opdracht van dit examen staat op de volgende pagina.

Schrijfopdracht Schrijfopdracht: Klachtenbrief rekenmachine Je hebt in augustus van dit schooljaar bij Van de Veght Educatie in Culemborg een rekenmachine, de Math FX 82, gekocht. Je hebt deze tegelijkertijd met je schoolboeken besteld. Vorige week kwam je er tijdens de wiskundeles achter dat de…

Schrijfopdracht Schrijfopdracht: Klachtenbrief rekenmachine Je hebt in augustus van dit schooljaar bij Van de Veght Educatie in Culemborg een rekenmachine, de Math FX 82, gekocht. Je hebt deze tegelijkertijd met je schoolboeken besteld. Vorige week kwam je er tijdens de wiskundeles achter dat de rekenmachine niet meer wilde starten. Je wilt heel graag dat er een oplossing voor dit probleem komt. Als je gaat zoeken in de spullen die bij je rekenmachine horen, vind je het garantiebewijs. Daarin staat dat je een jaar garantie hebt op de rekenmachine, als je de aankoopbon meestuurt. Helaas heb je die niet meer. Je hebt nog wel het garantiebewijs en je klantnummer bij Van de Veght: G36111. Omdat je de rekenmachine hard nodig hebt, besluit je om een klachtenbrief te sturen naar Van de Veght Educatie, Dieselstraat 1, postcode 4163 AE in Culemborg. Je dateert je brief op 12 mei 2010. Je legt hierin uit wat het probleem met de rekenmachine is. Je vertelt ook dat je nog een jaar garantie hebt op de machine, maar dat je de aankoopbon niet meer hebt. Je vermeldt daarom je klantnummer in de brief en je zegt als bijlage ook een kopie van het garantiebewijs mee te sturen. Je hoopt dat de firma een oplossing heeft voor je probleem. Tot slot bedank je vooraf voor het afhandelen van de klacht.

Opdracht: Schrijf een keurige brief naar Van de Veght Educatie. Neem hierin de volgende onderdelen op: − uitleg van het probleem met de rekenmachine − vermelding garantie − het probleem met de aankoopbon − vermelding van je klantnummer − vermelding van een kopie garantiebewijs als bijlage − het…

Opdracht: Schrijf een keurige brief naar Van de Veght Educatie. Neem hierin de volgende onderdelen op: − uitleg van het probleem met de rekenmachine − vermelding garantie − het probleem met de aankoopbon − vermelding van je klantnummer − vermelding van een kopie garantiebewijs als bijlage − het verzoek om een oplossing van het probleem − een bedankje Let er op dat je alles vermeldt in je klachtenbrief en dat je een goede indeling maakt. De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. Het College voor Examens is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.