bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2010, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

opgave 1De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1 Vier foto’s van verschillende toeristische gebieden in Nederland foto 1 foto 2 foto 3 foto 4
De foto’s van bron 1 tonen vier verschillende toeristische gebieden in Nederland. Welke foto is genomen op de Veluwe? A foto 1 B foto 2 C foto 3 D foto 4
Niet iedereen gaat met vakantie. Hoe hoog was in 2008 de vakantiedeelname in Nederland? A ongeveer 20% B ongeveer 50% C ongeveer 80% D ongeveer 100%
opgave als beeld van het examen
In Nederland kennen we vakantiespreiding. → Wat is het voordeel hiervan voor de Nederlandse toeristische attractiepunten? bron 2 bron 3 Enkele natuurgebieden in Nederland
In bron 2 wordt reclame gemaakt voor een driedaags wandelarrangement op de Veluwe. In bron 3 is een aantal natuurgebieden in Nederland aangegeven met cijfers. Met welk cijfer is de Veluwe aangegeven? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4 E cijfer 5 F cijfer 6
opgave als beeld van het examen
Het driedaagse arrangement uit bron 2 rekenen we tot A een actieve, korte natuurvakantie. B een passieve, korte cultuurvakantie. C een actieve, lange cultuurvakantie. D een passieve, lange natuurvakantie. bron 4 Korte en lange vakanties van Nederlanders in Nederland en het buitenland, 2005
De tabel van bron 4 geeft onder andere informatie over het aantal lange en het aantal korte vakanties van Nederlanders in Nederland en in het buitenland. Hieronder staan drie uitspraken over bron 4. 1 Er is een groot verschil tussen de gemiddelde verblijfsduur van korte vakanties in Nederland en…

De tabel van bron 4 geeft onder andere informatie over het aantal lange en het aantal korte vakanties van Nederlanders in Nederland en in het buitenland. Hieronder staan drie uitspraken over bron 4. 1 Er is een groot verschil tussen de gemiddelde verblijfsduur van korte vakanties in Nederland en korte vakanties in het buitenland. 2 Het aantal korte vakanties naar het buitenland is het grootst in de winterperiode. 3 Het aantal lange vakanties naar het buitenland is het grootst in de zomerperiode. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

bron 5 bron 6 Met gidsen en dragers naar de top bron 7 De Kilimanjaro
opgave als beeld van het examen
Meneer de Vries laat de bronnen 5 en 6 zien in de klas tijdens de behandeling van het onderwerp vakantiebestemmingen. Hij vraagt de leerlingen over welk soort toerisme het hier gaat. Rik zegt: "Ik denk over elitetoerisme." Jolanda zegt: "Ik denk over massatoerisme." Meneer de Vries zegt: "Rik heeft…

Meneer de Vries laat de bronnen 5 en 6 zien in de klas tijdens de behandeling van het onderwerp vakantiebestemmingen. Hij vraagt de leerlingen over welk soort toerisme het hier gaat. Rik zegt: "Ik denk over elitetoerisme." Jolanda zegt: "Ik denk over massatoerisme." Meneer de Vries zegt: "Rik heeft gelijk." → Geef een argument voor het antwoord van Rik.

De Kilimanjaro ligt in het grensgebied van Kenia en Tanzania (zie bron 7). Nederlanders die deze landen bezoeken doen dit vooral A vanwege de natuur B vanwege de cultuur C vanwege het klimaat
In bron 5 staat: “Elk jaar proberen steeds meer toeristen de top te bereiken. Ze worden daarbij bijgestaan door gidsen en dragers.” Toch blijken de inkomsten uit het toerisme voor de lokale bevolking in Kenia en Tanzania niet zo groot te zijn. → Geef hiervoor een reden. bron 8
Bron 8 beschrijft de drukte in de Alpen in de winterperiode. Deze drukte heeft verschillende negatieve gevolgen voor het Alpengebied. Een voorbeeld daarvan is de rommel die de mensen achterlaten. → Geef twee andere voorbeelden van negatieve gevolgen.
bron 9 Nieuw-Zeeland
Vier van de onderstaande begrippen hebben betrekking op de reisroute in bron 9. a georganiseerde vakantie b ongeorganiseerde vakantie c kleinschalig toerisme d massatoerisme e passieve vakantie f actieve vakantie g reisroute van meer dan 1000 km h reisroute van minder dan 1000 km → Welke vier zijn…

Vier van de onderstaande begrippen hebben betrekking op de reisroute in bron 9. a georganiseerde vakantie b ongeorganiseerde vakantie c kleinschalig toerisme d massatoerisme e passieve vakantie f actieve vakantie g reisroute van meer dan 1000 km h reisroute van minder dan 1000 km → Welke vier zijn dat? Noteer de juiste letters op je antwoordblad.

bron 10 bron 11 Kicken op hete lava bron 12 Het vulkaaneiland Stromboli
opgave als beeld van het examen
In de aardrijkskundeles vragen de leerlingen zich af wat vulkaantoerisme zo aantrekkelijk maakt. Gaat het hier om natuur, cultuur en/of avontuur? Welk antwoord is van toepassing op vulkaantoerisme? A avontuur en natuur B cultuur en avontuur C natuur en cultuur D natuur, cultuur en avontuur
Naar aanleiding van bron 10 staan hieronder twee uitspraken. 1 Vulkaantoerisme naar de Stromboli wordt gerekend tot de verre toeristische bestemmingen. 2 Vulkaantoerisme is een duidelijk voorbeeld van massatoerisme. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak…

Naar aanleiding van bron 10 staan hieronder twee uitspraken. 1 Vulkaantoerisme naar de Stromboli wordt gerekend tot de verre toeristische bestemmingen. 2 Vulkaantoerisme is een duidelijk voorbeeld van massatoerisme. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Op de kale hellingen van deze vulkaan (zie bron 12) is een wandelroute uitgezet die onder leiding van gidsen gemaakt kan worden. De afstand van de wandeling is slechts 8 kilometer, maar toch doen de vulkaantoeristen er ongeveer 5 uur over. Normaal wandel je in Nederland gemiddeld zo’n 5 kilometer…

Op de kale hellingen van deze vulkaan (zie bron 12) is een wandelroute uitgezet die onder leiding van gidsen gemaakt kan worden. De afstand van de wandeling is slechts 8 kilometer, maar toch doen de vulkaantoeristen er ongeveer 5 uur over. Normaal wandel je in Nederland gemiddeld zo’n 5 kilometer per uur. → Geef twee redenen waarom de vulkaantoeristen er dan toch zo lang over doen.

bron 13 kaart 1 Bestemming dagtochten kaart 2 Aantal en type dagtochten
opgave als beeld van het examen
Nederlanders maken ongeveer één miljard dagtochten per jaar (zie bron 13 kaart 1). Wat is de bestemming van de meeste van deze dagtochten? A bestemmingen binnen de eigen provincie B bestemmingen buiten de eigen provincie C bestemmingen in het buitenland
Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van kaart 2 in bron 13. 1 Binnen de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland worden veel meer dagtochten gemaakt dan binnen de provincies Friesland en Flevoland. 2 Nederlanders die een dagtocht naar het buitenland maken, doen dat vooral om te zonnen,…

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van kaart 2 in bron 13. 1 Binnen de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland worden veel meer dagtochten gemaakt dan binnen de provincies Friesland en Flevoland. 2 Nederlanders die een dagtocht naar het buitenland maken, doen dat vooral om te zonnen, te zwemmen en te picknicken. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

→ Als je naar de verschillende provincies kijkt, welk type dagtocht is dan het populairste? bron 14 Buitenlandse vakanties van Nederlanders in Europa 0 200 400 km 1 blokje = 20.000 vakanties
In bron 14 staat het aantal buitenlandse vakanties van Nederlanders binnen Europa aangegeven. Deze vakanties zijn uitgesplitst naar zomervakantie en wintervakantie. → Welk legenda-onderdeel heeft betrekking op de wintervakantie? Kies eerst voor A of B en geef daarna de juiste reden.
bron 15 Vier Spaanse costa’s kaart 1 kaart 4
Spanje is één van de populairste vakantielanden in Europa. Vooral de costa’s zijn bekend bij de massatoerist. De kaarten 1, 2, 3 en 4 van bron 15 geven elk een Spaanse costa weer. Op welke kaart wordt de Costa Brava weergegeven? A op kaart 1 B op kaart 2 C op kaart 3 D op kaart 4
Verschillende costa's proberen naast de massatoerist ook andere groepen toeristen te lokken. Zo worden er bijvoorbeeld steeds meer golfbanen aangelegd om ook de rijkere toerist aan te trekken. Veel milieubewuste Spanjaarden hebben echter kritiek op de forse groei van het aantal golfbanen. → Wat is…

Verschillende costa's proberen naast de massatoerist ook andere groepen toeristen te lokken. Zo worden er bijvoorbeeld steeds meer golfbanen aangelegd om ook de rijkere toerist aan te trekken. Veel milieubewuste Spanjaarden hebben echter kritiek op de forse groei van het aantal golfbanen. → Wat is het belangrijkste punt van kritiek op de forse groei van het aantal golfbanen?

bron 16 Het opknappen van een school in Sri Lanka
Er zijn in Nederland verschillende organisaties die geheel verzorgde werkvakanties naar bijvoorbeeld Sri Lanka (zie bron 16) aanbieden. Werkvakanties worden steeds populairder. Bij dit soort vakanties bezoekt men niet alleen een land of gebied, maar men werkt er ook één of enkele weken aan een…

Er zijn in Nederland verschillende organisaties die geheel verzorgde werkvakanties naar bijvoorbeeld Sri Lanka (zie bron 16) aanbieden. Werkvakanties worden steeds populairder. Bij dit soort vakanties bezoekt men niet alleen een land of gebied, maar men werkt er ook één of enkele weken aan een bepaald project. Dat kan het opknappen van een school zijn (zie bron 16), de aanleg van een weg of het graven van greppels voor een nieuw irrigatiesysteem. All-inclusive vakanties zijn geheel anders dan deze zogenaamde werkvakanties. → Noem twee verschillen tussen de hierboven beschreven werkvakantie en een all-inclusive vakantie.

bron 17
De toeristische ontwikkeling van een gebied verloopt in het algemeen volgens een aantal stadia. In welk stadium van ontwikkeling zit Aruba volgens bron 17? A Aruba is bezig aan een herstel als toeristengebied. B Aruba is duidelijk in opkomst als toeristengebied. C Aruba maakt een grote bloei door…

De toeristische ontwikkeling van een gebied verloopt in het algemeen volgens een aantal stadia. In welk stadium van ontwikkeling zit Aruba volgens bron 17? A Aruba is bezig aan een herstel als toeristengebied. B Aruba is duidelijk in opkomst als toeristengebied. C Aruba maakt een grote bloei door als toeristengebied. D Aruba staat op het punt om in verval te raken als toeristengebied.

In bron 17 staat dat de kustlijn is volgebouwd met hotels, restaurants en casino’s. → Hoe wordt zo’n kustlijn ook wel genoemd?
Om het probleem van de overbebouwing niet verder te vergroten, ziet men op Aruba liever een toename van cruiseschippassagiers dan een toename van andere vakantiegangers. → Welk argument zal men hiervoor geven?

opgave 2Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

bron 18
De kringloop van het water
figuur bij de opgave
251p
Bron 18 laat de kringloop van het water zien.
In de bron zijn op drie plaatsen de begrippen weggelaten.
Welke begrippen moeten er op de plaatsen 1, 2 en 3 worden ingevuld?
  1 2 3 A verdamping grondwaterafvoer neerslag B verdamping neerslag grondwaterafvoer C neerslag grondwaterafvoer verdamping D neerslag verdamping grondwaterafvoer
261p
In de kringloop van het water wordt er verschil gemaakt tussen de lange en de
korte kringloop.
Welk begrip komt niet in de korte kringloop voor, maar wel in de lange
kringloop?
A condensatie
B grondwaterafvoer
C neerslag
D verdamping
bron 19
De Rhône
BBeerrnn Legenda: grens rivier RRhhoonnee plaats 0 -200 ee 200 - 500 nn LLyyoonn RR hh oo MMiillaaaann 500 - 1500 1500 en hoger ligging kaartfragment GGrreennoobbllee TTuurriijjnn ee nn hh oo GGeennuuaa RR Monaco…

BBeerrnn Legenda: grens rivier RRhhoonnee plaats 0 -200 ee 200 - 500 nn LLyyoonn RR hh oo MMiillaaaann 500 - 1500 1500 en hoger ligging kaartfragment GGrreennoobbllee TTuurriijjnn ee nn hh oo GGeennuuaa RR Monaco Nice MMaarrsseeiillllee MIDDELLANDSE ZEE 0 250 500 km 0 60 120 km

271p
Op de kaart van bron 19 is de rivier de Rhône te zien.
Tot welk type rivier behoort de Rhône?
A gemengde rivier
B gletsjerrivier
C regenrivier
bron 20
Een stukje van de Rhône
figuur bij de opgave
281p
De foto van bron 20 is gemaakt in het stroomgebied van de Rhône.
In welk deel van de Rhône is deze foto gemaakt (zie ook bron 19)?
A in de bovenloop
B in de middenloop
C in de benedenloop
bron 21
Gemiddelde waterafvoer van de Rijn en de Maas in m³ per seconde
3000 per sec. RRiijjnn 2200 2000 1000 500 MMaaaass 50 0 j f m a m j j a s o n d .
291p
Bron 21 laat de gemiddelde waterafvoer van de Rijn en de Maas gedurende een
jaar zien. Uit bron 21 blijkt dat de afvoer van beide rivieren in de zomermaanden
veel kleiner is dan die in de wintermaanden.
Eén van de oorzaken is de geringe neerslag in de zomer.
Noem nog een oorzaak.
bron 22
Stroomgebied van de Rijn en de Maas
Legenda: gemiddelde neerslag in mm per jaar NNeeddeerrllaanndd minder dan 800 800-1000 1000-1200 1200 en meer grens stroomgebied R ijn en Maas rivier landsgrens 0 85 170 km
301p
Het is erg belangrijk dat er internationale afspraken worden gemaakt over het
beheer van Maas en Rijn (zie bron 22).
Geef de reden waarom het voor Nederland belangrijk is dat er dergelijke
afspraken worden gemaakt.
bron 23
Nederland, waterverbruik per persoon per dag in liters, periode 1995 - 2007
  1995 1998 2001 2004 2007 Bad 9,0 6,7 3,7 2,8 2,5 Douche 38,3 39,7 42,0 43,7 49,8 Wastafel 4,2 5,1 5,2 5,1 5,3 Toiletspoeling 42,0 40,2 39,3 35,8 37,1 Kleding wassen, hand 2,1 2,1 1,8 1,5 1,7 Kleding wassen, machine 25,5 23,2 22,8 18,0 15,5 Afwassen, hand 4,9 3,8 3,6 3,9 3,8 Afwassen, machine 0,9 1

  1995 1998 2001 2004 2007 Bad 9,0 6,7 3,7 2,8 2,5 Douche 38,3 39,7 42,0 43,7 49,8 Wastafel 4,2 5,1 5,2 5,1 5,3 Toiletspoeling 42,0 40,2 39,3 35,8 37,1 Kleding wassen, hand 2,1 2,1 1,8 1,5 1,7 Kleding wassen, machine 25,5 23,2 22,8 18,0 15,5 Afwassen, hand 4,9 3,8 3,6 3,9 3,8 Afwassen, machine 0,9 1,9 2,4 3,0 3,0 Voedselbereiding 2,0 1,7 1,6 1,8 1,7 Koffie en thee 1,5 1,1 1,0 1,0 1,2 Water drinken * 0,5 0,5 0,6 0,6 Overig keukenkraan 6,7 6,1 6,7 6,4 5,3 Totaal 137,1 132,1 130,6 123,6 127,5

* niet opgenomen
312p
In bron 23 staat het waterverbruik per persoon in liters per dag voor de periode
1995 - 2007 weergegeven. Naar aanleiding van bron 23 staan hieronder drie
uitspraken.
1 Het waterverbruik voor zowel bad als douche neemt vanaf 2001 toe.
2 Tussen 1995 en 2004 is het waterverbruik per persoon vooral afgenomen
door de steeds verdergaande invoering in woningen van zuinige toiletten en
wasmachines.
3 Het waterverbruik van het bad is afgenomen doordat men meer gebruik is
gaan maken van de douche.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze
uitspraak juist is of onjuist.
bron 24
Gebruik bestrijdingsmiddelen in de landbouw
figuur bij de opgave
321p
Op bron 24 is te zien hoe het land besproeid wordt met bestrijdingsmiddelen.
Geef de reden waarom dit gevaarlijk is voor de kwaliteit van het grondwater.
bron 25
Verbruik van water op de wereld
P
Q
R
Legenda:
landbouw
industrie
huishoudens
331p
Hierboven staan drie verschillende diagrammen waarin het waterverbruik wordt
weergegeven voor de landbouw, de industrie en de huishoudens.
Welk diagram geeft de juiste verhouding weer voor het waterverbruik in de rijke
landen?
A diagram P
B diagram Q
C diagram R
341p
Water wordt onder andere gebruikt als grondstof, zoals bij frisdranken.
Noem een andere vorm van waterverbruik in de industrie.
bron 26
Waterbronnen
foto 3
foto 1
foto 3
foto 3
foto 3
351p
De Verenigde Naties hebben onlangs een aantal belangrijke doelen
afgesproken. Eén van die doelen is de toegang tot veilig drinkwater.
De foto’s van bron 26 laten drie plaatsen in Afrika zien waar mensen hun
drinkwater ophalen.
Welke foto is de meest veilige bron voor drinkwater?
A foto 1
B foto 2
C foto 3
361p
In Europa is de waterafvoer via de rivieren in de afgelopen eeuw toegenomen.
Een groot probleem is dat bij regenval het waterpeil in de rivieren sneller stijgt.
De oorzaken hiervan zijn onder meer menselijke activiteiten.
Noem een voorbeeld van menselijke activiteiten waardoor de rivieren meer
water krijgen te verwerken.
372p
Er zijn in de afgelopen eeuw in Nederland maatregelen genomen die ertoe
bijdragen dat de rivieren meer water kunnen afvoeren en/of meer ruimte hebben
gekregen.
Noem twee van deze maatregelen.
bron 27
Een volgelopen wadi in een nieuwbouwwijk
figuur bij de opgave
381p
Op de foto van bron 27 zie je een wadi in een Nederlandse nieuwbouwwijk die
na een flinke regenbui is volgelopen.
Noem een reden waarom men in huidige nieuwbouwwijken vaak wadi’s
aanlegt.
391p
Bewoners van dit soort wijken wordt verzocht bepaalde handelingen niet meer te
doen.
Wat zullen de bewoners niet meer mogen doen?
A voor de deur de auto wassen
B de tuin sproeien
C regentonnen plaatsen
bron 28
Mali en de stuwdam in de Bafingrivier
Legenda: grens M A U R I T A N I E Senegalrivier rivier stad stuwdam Dakar S E N E G A L ligging kaartfragment M A L I Bafoulabe Gambia Bafingrivier Kita Makhana GUINEE-BISSAU G U I N E E 0 1200 2400 km 0 80 160 km
bron 29
Het stuwmeer in de rivier de Bafing in Mali is bedoeld voor de opwekking van elektriciteit voor Mali en haar buurlanden. Ook kon met de aanleg van de dam de waterafvoer beter geregeld worden. Daarnaast was het de…

Het stuwmeer in de rivier de Bafing in Mali is bedoeld voor de opwekking van elektriciteit voor Mali en haar buurlanden. Ook kon met de aanleg van de dam de waterafvoer beter geregeld worden. Daarnaast was het de bedoeling ruim 3500 km² land te irrigeren. Stroomafwaarts vloeit de Bafing in de rivier de Senegal. Voor de aanleg van de dam trad de Bafing jaarlijks buiten haar oevers en bevloeide zo het omliggende gebied. Voor het arme Mali heeft de aanleg van de dam nog niet geleid tot grote economische ontwikkeling. Zo wordt er momenteel nog maar een kleine 1000 km2 geïrrigeerd.

401p
In bron 29 worden enkele functies van een stuwmeer genoemd.
Noem nog een andere functie.
411p
Wanneer de neerslaghoeveelheden verder afnemen, kan dat tot conflicten
leiden tussen Mali en zijn buurlanden Senegal en Mauritanië.
Geef met behulp van bron 28 een argument waarom er waterconflicten
kunnen ontstaan tussen Mali en de buurlanden.
422p
Geef eerst een nadeel van de aanleg van de dam voor het gebied
stroomopwaarts en vervolgens een nadeel voor het gebied stroomafwaarts
van de dam.
431p
Volgens bron 29 wordt er nog maar 1000 km² van de geplande 3500 km²
landbouwgrond geïrrigeerd. Dat is veel minder dan de bedoeling was.
Wat zal daarvoor de belangrijkste reden zijn?
bron 30
Vier kaarten van het noordpoolgebied, 1990 - 2007
RUSLAND CANADA NOORDPOOL GROENLAND
zomer 1990
RUSLAND CANADA NOORDPOOL GROENLAND
zomer 2000
RUSLAND RUSLAND CANADA NOORDPOOL CANADA NOORDPOOL GROENLAND GROENLAND Legenda: 0 750 1500 km zee-ijs smeltend deel landijs landijs grens pak-ijs in de zomer
441p
Door de opwarming van de aarde smelt er steeds meer ijs bij de polen
(zie bron 30). Oorzaak van de opwarming is het versterkte broeikaseffect.
Waardoor wordt het broeikaseffect versterkt?
452p
Wanneer het ijs met dezelfde snelheid blijft smelten, duurt het nog maar enkele
tientallen jaren en de Noordpool zal ijsvrij zijn. Behalve nadelen zijn er ook
voordelen te noemen van dit ijsvrij worden van het noordpoolgebied.
Noem twee van deze mogelijke voordelen.
461p
In bron 30 zie je dat er in de zomer van 2007 veel minder ijs was dan in 1990.
Toch is het niet zo dat het ijsoppervlak elk jaar kleiner geworden is. Kijk
bijvoorbeeld bij de zomer van 2000.
Geef hiervoor een oorzaak.
bron 31
Sudan en Australië
Sudan Australie 0 2250 4500 km
471p
In Sudan en Australië (zie bron 31) is het erg droog. Als het daar regent,
valt er ineens zoveel neerslag dat de bodem deze neerslag niet zo snel kan
verwerken. Gevolgen zijn grote overstromingen en schade aan bijvoorbeeld de
infrastructuur. Dit gebeurt de laatste jaren steeds vaker.
Beide landen moeten zich erg inspannen om de watervoorziening voor de
toekomst veilig te stellen.
Geef een reden waarom Australië dit gemakkelijker kan realiseren dan
Sudan.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.