bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2015, tijdvak 1 (bezemexamen)

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

opgave 1De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1 Strand en boulevard van Noordwijk bron 2 Krantenartikel
Het verschijnsel dat in het krantenartikel in bron 2 beschreven wordt en op de foto in bron 1 te zien is, wordt betonkust genoemd. Veel mensen vinden dat hier sprake is van vervuiling. • Welk ander begrip gebruiken we ook wel voor deze vorm van vervuiling?
bron 3 Kaart van Nederland
Met welke letter op de kaart wordt Noordwijk aangegeven? A met letter P B met letter Q C met letter R D met letter S bron 4 Krantenartikel
Welke vorm van toerisme wordt in de tekst in bron 4 beschreven? A cultuurtoerisme B duurzaam toerisme C massatoerisme D zomertoerisme
opgave als beeld van het examen
Het aantal mensen dat een korte of lange vakantie doorbrengt op de Waddeneilanden is sinds de jaren 70 van de vorige eeuw behoorlijk toegenomen. • Geef twee nadelige gevolgen hiervan voor het milieu op de Waddeneilanden. bron 5 Kaart waddengebied
Bekijk bron 5. De familie Jansen vaart in de zomer met een zeilschip over de Waddenzee. Hun doel is om tijdens de reis in twee weken alle bewoonde Nederlandse Waddeneilanden te bezoeken. Ze vertrekken vanuit Lauwersoog. Nadat ze op Schiermonnikoog, Ameland en Terschelling zijn geweest, varen ze…

Bekijk bron 5. De familie Jansen vaart in de zomer met een zeilschip over de Waddenzee. Hun doel is om tijdens de reis in twee weken alle bewoonde Nederlandse Waddeneilanden te bezoeken. Ze vertrekken vanuit Lauwersoog. Nadat ze op Schiermonnikoog, Ameland en Terschelling zijn geweest, varen ze weer terug naar Lauwersoog. • Welke twee Waddeneilanden hebben ze niet bezocht?

bron 6 Sneeuwkanon
Er worden naar aanleiding van bron 6 drie uitspraken gedaan over het gebruik van sneeuwkanonnen: Uitspraak 1: Door het gebruik van sneeuwkanonnen worden natuur en landschap aangetast. Uitspraak 2: Bij het kunstmatig maken van sneeuw wordt veel energie gebruikt. Uitspraak 3: Door sneeuwkanonnen…

Er worden naar aanleiding van bron 6 drie uitspraken gedaan over het gebruik van sneeuwkanonnen: Uitspraak 1: Door het gebruik van sneeuwkanonnen worden natuur en landschap aangetast. Uitspraak 2: Bij het kunstmatig maken van sneeuw wordt veel energie gebruikt. Uitspraak 3: Door sneeuwkanonnen vindt seizoensverlenging plaats. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 7 Wintersport rond Arlberg in Oostenrijk 1927
Sinds de foto uit 1927 (zie bron 7) is de wintersport enorm gegroeid. Deze groei heeft slechte en goede gevolgen voor dit gebied. Bijvoorbeeld: − aanleg van nieuwe skipistes − boeren gaan kamers verhuren − de infrastructuur wordt verbeterd en uitgebreid − er komt meer werkgelegenheid • Neem de twee…

Sinds de foto uit 1927 (zie bron 7) is de wintersport enorm gegroeid. Deze groei heeft slechte en goede gevolgen voor dit gebied. Bijvoorbeeld: − aanleg van nieuwe skipistes − boeren gaan kamers verhuren − de infrastructuur wordt verbeterd en uitgebreid − er komt meer werkgelegenheid • Neem de twee gevolgen die slecht zijn voor de natuur in de bergen over op het antwoordblad. • Geef bij beide gevolgen een argument waarom het slecht is voor de natuur in de bergen.

bron 8 Milieumaatregelen in Oostenrijk
Oostenrijk trekt als wintersportgebied veel toeristen. De Oostenrijkse regering verwacht dat ze in de winter regelmatig snelheidsbeperkingen moet instellen vanwege de luchtkwaliteit (zie bron 8). Niet alleen in de winter, maar ook in de zomer worden problemen met de luchtkwaliteit verwacht. • Geef…

Oostenrijk trekt als wintersportgebied veel toeristen. De Oostenrijkse regering verwacht dat ze in de winter regelmatig snelheidsbeperkingen moet instellen vanwege de luchtkwaliteit (zie bron 8). Niet alleen in de winter, maar ook in de zomer worden problemen met de luchtkwaliteit verwacht. • Geef een reden waarom de Oostenrijkse regering ook in de zomer problemen met de luchtkwaliteit verwacht.

bron 9 Buitenlandse vakanties van Nederlanders
Iemand doet naar aanleiding van de kaart in bron 9 drie uitspraken: Uitspraak 1: In 2010 gingen meer Nederlanders in de winter naar Zwitserland dan in de zomer. Uitspraak 2: In 2010 was het aandeel van de Nederlandse toeristen in Denemarken minder dan 2,5%. Uitspraak 3: In 2010 gingen er meer…

Iemand doet naar aanleiding van de kaart in bron 9 drie uitspraken: Uitspraak 1: In 2010 gingen meer Nederlanders in de winter naar Zwitserland dan in de zomer. Uitspraak 2: In 2010 was het aandeel van de Nederlandse toeristen in Denemarken minder dan 2,5%. Uitspraak 3: In 2010 gingen er meer Nederlanders in de zomer naar Griekenland dan naar Spanje. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

Zie bron 9. Er gaan meer Nederlanders op vakantie naar de Zuid-Europese landen dan naar de Noord-Europese landen. Dit heeft onder andere te maken met de hoge prijzen voor bepaalde producten in Noord-Europa. • Noem nog twee belangrijke redenen waarom Noord-Europa door Nederlandse toeristen minder…

Zie bron 9. Er gaan meer Nederlanders op vakantie naar de Zuid-Europese landen dan naar de Noord-Europese landen. Dit heeft onder andere te maken met de hoge prijzen voor bepaalde producten in Noord-Europa. • Noem nog twee belangrijke redenen waarom Noord-Europa door Nederlandse toeristen minder aantrekkelijk gevonden wordt als bestemming.

bron 10 De wereld bron 11 Drie foto’s Jordanië Mexico
Dyanne wil deze zomer lekker luieren. Het liefst gaat ze een midweek naar een strand waar ze heerlijk topless in de zon kan liggen. Af en toe een uitstapje naar een leuk stadje vindt ze ook leuk. Bekijk de foto’s in bron 11. Vanwege de wensen van Dyanne vallen twee landen af. • Noem de twee landen…

Dyanne wil deze zomer lekker luieren. Het liefst gaat ze een midweek naar een strand waar ze heerlijk topless in de zon kan liggen. Af en toe een uitstapje naar een leuk stadje vindt ze ook leuk. Bekijk de foto’s in bron 11. Vanwege de wensen van Dyanne vallen twee landen af. • Noem de twee landen uit bron 10 die afvallen. • Geef bij elk land aan waarom dit land afvalt.

bron 12 Krantenartikel
In de tekst over Nieuw-Zeeland in bron 12 ontbreken drie begrippen. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit het krantenartikel over op het antwoordblad en zet er het bedoelde begrip achter. Kies drie begrippen uit: − dubbelseizoen − ecotoerisme − elitetoerisme − hoogseizoen − seizoenswerkloosheid −…

In de tekst over Nieuw-Zeeland in bron 12 ontbreken drie begrippen. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit het krantenartikel over op het antwoordblad en zet er het bedoelde begrip achter. Kies drie begrippen uit: − dubbelseizoen − ecotoerisme − elitetoerisme − hoogseizoen − seizoenswerkloosheid − structurele werkloosheid

Er zijn nogal wat Nederlanders die in de winter naar Spanje met vakantie gaan. Ze gaan hier vaak naar toe om te overwinteren. Welke groep vakantiegangers bezoekt Spanje vooral om te overwinteren? A gepensioneerden B gezinnen met kinderen C jongeren D tweeverdieners
bron 13 Uitgaven van Nederlanders aan buitenlandse korte en lange vakanties naar land van bestemming, 2009 Totale bestedingen in mln. euro België 160 X 220 Y Frankrijk 160 1290 Spanje 70 1210 Oostenrijk 10 760 Groot-Brittannië 120 270 Duitsland 250 740 Italië 40 730 Griekenland 0 620 Turkije 10 550
In de tabel in bron 13 zijn de woorden korte vakantie en lange vakantie vervangen door de letters X en Y. • Geef eerst aan onder welke letter de gegevens staan voor de korte vakanties en geef vervolgens een argument voor de keuze. bron 14 Ontwikkeling in vakantiebestemmingen van Nederlanders
Nederlanders gaan naar binnenlandse en buitenlandse bestemmingen (zie bron 14). Tussen 1947 en 2010 is het percentage buitenlandse vakanties gestegen. Een oorzaak van deze toename is de gestegen welvaart. • Noem nog een oorzaak van de sterke groei van buitenlandse vakanties.
De familie Pieters boekt een lastminute-vakantie op een vakantiepark op Schiermonnikoog. Ze kiezen voor een weekend. • Geef eerst aan of dit een korte of lange vakantie is en geef vervolgens een argument voor je keuze.
bron 15 Kaart van de wereld bron 16 Vier klimaatgrafieken grafiek 1 grafiek 3
opgave als beeld van het examen
Bekijk de klimaatgrafieken 1, 2, 3 en 4 van vier vakantiebestemmingen in bron 16. Elke klimaatgrafiek hoort bij een gebied op de kaart in bron 15. • Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de klimaatgrafieken over op het antwoordblad en schrijf erachter welke vakantiebestemming (P, Q, R of S) erbij hoort.…

Bekijk de klimaatgrafieken 1, 2, 3 en 4 van vier vakantiebestemmingen in bron 16. Elke klimaatgrafiek hoort bij een gebied op de kaart in bron 15. • Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de klimaatgrafieken over op het antwoordblad en schrijf erachter welke vakantiebestemming (P, Q, R of S) erbij hoort. bron 17 Toeristische bestemmingen Turkije Legenda: Groei van het aantal bezoekers 2005-2010 Aantal buitenlandse bezoekers meer dan 50% per provincie in 2010 0 - 50% één blokje is 400 000 afname buitenlandse bezoekers niet of nauwelijks toeristisch Eén blokje is 1% van alle bezoekers.

Naar aanleiding van de kaart in bron 17 worden drie uitspraken gedaan: Uitspraak 1: Antalya is aantrekkelijk vanwege de ligging aan de Middellandse Zee. Uitspraak 2: Naast cultuurbestemming is Turkije ook steeds meer een zonbestemming geworden. Uitspraak 3: Tussen 2005 en 2010 is het aantal…

Naar aanleiding van de kaart in bron 17 worden drie uitspraken gedaan: Uitspraak 1: Antalya is aantrekkelijk vanwege de ligging aan de Middellandse Zee. Uitspraak 2: Naast cultuurbestemming is Turkije ook steeds meer een zonbestemming geworden. Uitspraak 3: Tussen 2005 en 2010 is het aantal toeristen in Antalya meer dan vijftig procent gestegen. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 18 De indrukwekkende stadswallen van Avila
De foto in bron 18 laat één van de vele toeristische aspecten van Spanje zien. Op welk aspect van Spanje wordt hier de nadruk gelegd? A op Spanje als bestemming voor duurzaam toerisme B op Spanje als culturele bestemming C op Spanje als natuurbestemming D op Spanje als zonbestemming bron 19…

De foto in bron 18 laat één van de vele toeristische aspecten van Spanje zien. Op welk aspect van Spanje wordt hier de nadruk gelegd? A op Spanje als bestemming voor duurzaam toerisme B op Spanje als culturele bestemming C op Spanje als natuurbestemming D op Spanje als zonbestemming bron 19 Krantenartikel

De toeristische ontwikkeling van een gebied verloopt in het algemeen volgens een aantal stadia. In welk stadium van ontwikkeling zit Aruba volgens bron 19? A Aruba is bezig aan een herstel als toeristengebied. B Aruba is duidelijk in opkomst als toeristengebied. C Aruba maakt een grote bloei door…

De toeristische ontwikkeling van een gebied verloopt in het algemeen volgens een aantal stadia. In welk stadium van ontwikkeling zit Aruba volgens bron 19? A Aruba is bezig aan een herstel als toeristengebied. B Aruba is duidelijk in opkomst als toeristengebied. C Aruba maakt een grote bloei door als toeristengebied. D Aruba staat op het punt om in verval te raken als toeristengebied.

Aruba wil voorkomen dat het eiland te dicht bebouwd wordt. Daarom wil Aruba liever een toename van cruisepassagiers dan een toename van andere vakantiegangers. • Geef een argument voor dit standpunt.

opgave 2Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

221p
In de kringloop van het water wordt er verschil gemaakt tussen de lange
en de korte kringloop.
Welk begrip komt niet in de korte kringloop voor, maar wel in de lange
kringloop?
A condensatie
B grondwaterafvoer
C neerslag
D verdamping
bron 20
De Rhône
BBeerrnn RRhhôônnee Legenda: grens rivier nn ee plaats ôô MMiillaaaann LLyyoonn RR hh 0 -200 200 - 500 500 - 1500 1500 en hoger GGrreennoobbllee TTuurriijjnn ee ôô nn GGeennuuaa hh RR ligging kaartfragment Monaco…

BBeerrnn RRhhôônnee Legenda: grens rivier nn ee plaats ôô MMiillaaaann LLyyoonn RR hh 0 -200 200 - 500 500 - 1500 1500 en hoger GGrreennoobbllee TTuurriijjnn ee ôô nn GGeennuuaa hh RR ligging kaartfragment Monaco Nice MMaarrsseeiillllee MIDDELLANDSE ZEE 0 250 500 km 0 40 80 km

231p
Op de kaart in bron 20 zie je de rivier de Rhône.
Welk type rivier is de Rhône?
A een gemengde rivier
B een gletsjerrivier
C een regenrivier
bron 21
Stroomgebied van de Rijn en de Maas
Legenda: gemiddelde neerslag in mm per jaar Nederland minder dan 800 800-1000 1000-1200 1200 en meer grens stroomgebied R ijn en Maas rivier landsgrens Nederland 0 77 154 km
241p
Het is erg belangrijk dat er internationale afspraken worden gemaakt over
de Maas en de Rijn (zie bron 21).
Geef een reden waarom het voor Nederland erg belangrijk is dat deze
afspraken worden gemaakt.
251p
Bron 21 laat zien dat de gemiddelde neerslag in het stroomgebied van de
Rijn en de Maas nogal verschilt van gebied tot gebied.
Wat is daarvan de oorzaak?
A Door de invloed van de westenwinden regent het in de kustgebieden
minder dan in het binnenland.
B Door de hogere temperaturen in het binnenland regent het daar mee.
C Door de aanwezigheid van gebergte regent het verder landinwaarts
meer.
262p
Om het overstromingsgevaar van de Rijn te beperken wil men de rivier
meer ruimte geven.
Noem drie maatregelen die zorgen dat de rivier meer ruimte krijgt.
272p
Noem de twee oorzaken van de toename van zoetwatergebruik in de
wereld.
bron 22
Noord-Afrika
Tunis Algiers TUNESIË Rabat Tripoli MAROKKO Cairo ALGERIJE WEST SAHARA LIBIË EGYPTE MAURETANIË MALI SUDAN Nouakchott NIGER TSJAAD Khartoum ERITREA SENEGAL Niamey GAMBIA BBBaaammmaaakkkooo BBBUUURRRKKKIIINNNAAA…

Tunis Algiers TUNESIË Rabat Tripoli MAROKKO Cairo ALGERIJE WEST SAHARA LIBIË EGYPTE MAURETANIË MALI SUDAN Nouakchott NIGER TSJAAD Khartoum ERITREA SENEGAL Niamey GAMBIA BBBaaammmaaakkkooo BBBUUURRRKKKIIINNNAAA Ndjamena GUINEE FFFAAASSSOOO GGGUUUIIINNNEEEEEE NIGERIA Addis Ababa BISSAU SOMALIË SIERRA LEONE IVOOR- Abuja ZUID-SUDAN ETHIOPIË KUSTGHANA CENTR. - Juba LIBERIA AFRIKAANSE REP. TOGOBENINKAMEROEN Banui Mogadishu Legenda: 0 300 600 km rivier landsgrenzen

bron 23
Krantenartikel
General Electric lost waterprobleem Algiers op. Het aanhoudende gebrek aan drinkwater in de Algerijnse stad Algiers is grotendeels opgelost met de opening van de ontziltingsinstallatie voor zeewater. Per dag wordt er…

General Electric lost waterprobleem Algiers op. Het aanhoudende gebrek aan drinkwater in de Algerijnse stad Algiers is grotendeels opgelost met de opening van de ontziltingsinstallatie voor zeewater. Per dag wordt er 200.000 kubieke meter zout zeewater ontzilt. Dit is voldoende om twee miljoen inwoners van Algiers van zoet water te voorzien.

281p
Bekijk bron 22 en lees bron 23.
Ook in Niger is er een groot watertekort. Eén probleem voor Niger is dat
het ontzilten van water heel duur is.
Geef met behulp van bron 22 nog een reden waarom de oplossing van
een ontziltingsinstallatie zoals in Algiers, geen oplossing is voor Niger.
291p
Geef met behulp van de kaart in bron 22 aan op welke manier ze in
Niamey (in het zuidwesten van Niger) wel aan voldoende water kunnen
komen.
bron 24
Hooverdam, een grote stuwdam in de Verenigde Staten
figuur bij de opgave
302p
Bekijk bron 24.
Stuwdammen worden onder andere gebruikt voor het opwekken van
elektriciteit. Het stuwmeer achter de dam heeft nog andere functies.
Noem nog twee functies die een stuwmeer kan hebben.
311p
Dammen zoals de Hooverdam (zie bron 24) ontbreken in Nederland.
Wat is daarvan de oorzaak?
bron 25
Irrigatievormen
figuur bij de opgave
322p
Bekijk bron 25.
Druppelirrigatie is beter voor het milieu dan het beregenen van het land.
Geef twee redenen waarom druppelirrigatie beter is voor het milieu
dan het beregenen van het land.
332p
In Niger, een land in Noord-Afrika, wordt niet of nauwelijks
gebruikgemaakt van druppelirrigatie.
Geef daarvoor de twee belangrijkste redenen.
bron 26
Grondwaterbeschermingsgebied
Soms krijgt een waterwingebied extra bescherming door de ruimte eromheen te bestempelen als grondwaterbeschermingsgebied. Voor mensen die daar wonen of daar een bedrijf hebben, gelden vaak strenge regels. Het succes…

Soms krijgt een waterwingebied extra bescherming door de ruimte eromheen te bestempelen als grondwaterbeschermingsgebied. Voor mensen die daar wonen of daar een bedrijf hebben, gelden vaak strenge regels. Het succes van een waterwingebied hangt zeker ook af van de hoeveelheid water die wordt weggepompt. Hoeveel water jaarlijks wordt weggepompt, hangt af van de hoeveelheid regenwater die er valt. Zo kan de kringloop van het water ongestoord doorgaan.

341p
Lees bron 26.
Duinen worden vaak gebruikt als waterwingebied.
Noem hiervoor een reden.
352p
Noem twee problemen die kunnen ontstaan in de duinen als je meer water
oppompt dan erin laat.
bron 27 Deel van Azië H i m a l a y a BHUTAN NEPAL Brahmaputra Ganges BANGLADESH INDIA Dhaka MYANMAR Golf van Bengalen Legenda: 0 175 350 km 0-100 m 200-500 m 500-1000 m 1000-2000 m 2000-3000 m 3000-5000 m
bron 28
Klimaatgrafiek Kathmandu (Nepal)
400 40 temperatuur 350 35 C neerslag (mm) 300 30 250 25 200 20 150 15 100 10 50 5 0 0
362p
Het klimaat in Nepal is medeverantwoordelijk voor de overstromingen in
Bangladesh.
Noem met behulp van de klimaatgrafiek in bron 28 en de kaart in
bron 27 twee oorzaken voor de hoge waterstand in de rivier
de Ganges in de periode juni tot en met september.
371p
Tegenwoordig krijgen gekanaliseerde riviertjes en beken in Nederland
weer vaak hun oorspronkelijke, kronkelende loop terug.
Geef een reden waarom men de kanalisering van deze riviertjes weer
ongedaan maakt.
bron 29
Herkomst van het oppervlaktewater
overige rivieren 2% R 8% P 65%
381p
Het Nederlandse oppervlaktewater wordt aangevuld door onze rivieren en
door neerslag.
Neem de letters P, Q en R uit bron 29 over op het antwoordblad en
schrijf erachter wat de herkomstbron is van het oppervlaktewater.
Kies uit:
− de Maas
− de neerslag
− de Rijn
bron 30
Drinkwatergebruik op Ameland in 2009
90 in m3 80 x 1000 70 60 50 40 30 20 10 0 jan maart mei juli sept nov
391p
Bekijk bron 30.
Op Ameland bestaat een groot verschil in het gebruik van drinkwater
tussen de zomer- en de winterperiode.
Wat is daarvan de belangrijkste oorzaak?
A De boeren moeten in de zomer irrigeren.
B Het waterpeil is in de winter hoger.
C In de wintermaanden valt er meer neerslag.
D In de zomermaanden zijn er meer toeristen.
402p
Zelfs in Nederland zijn er gebieden die te kampen hebben met verdroging.
Noem twee manieren waarop de overheid probeert het water langer
vast te houden in een gebied.
411p
Als het ijs op de Noordpool smelt, veroorzaakt dit geen stijging van de
zeespiegel. Als het ijs op Groenland smelt, stijgt de zeespiegel wel.
Andrea en Mehmet voeren hierover een discussie over de oorzaak van dit
verschil. Ze doen allebei een bewering over dit onderwerp.
Andrea zegt: "Het ijs op de Noordpool ligt al in het water, dus als het
smelt wordt er geen extra water aan het zeewater toegevoegd."
Mehmet zegt: "Het ijs op Groenland ligt op land, dus als dit ijs smelt wordt
het aan het zeewater toegevoegd en stijgt de zeespiegel."
Wat is juist?
A Alleen de bewering van Andrea is juist.
B Alleen de bewering van Mehmet is juist.
C Beide beweringen zijn juist.
D Beide beweringen zijn onjuist.
bron 31
Systeem voor besparing van leidingwater
figuur bij de opgave
422p
In het nieuwe huis van Martin en Joke is een systeem aangelegd om te
bezuinigen op leidingwater. Dit systeem zie je in de afbeelding in bron 31.
Geef eerst aan op welke manier er bezuinigd wordt op leidingwater.
Geef vervolgens aan welk begrip we gebruiken voor het opgevangen
regenwater in de ondergrondse tank.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.