Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2016, tijdvak 1

bron 1 Mogelijke gevolgen van de klimaatverandering voor Nederland, 1990 - 2100 1 natte perioden 2 droge perioden 10-daagse neerslagsom toename verdamping die eens in de 10 jaar van 7 tot 30% wordt overschreden: winter: +8 tot +24% 6 rivierafvoeren 3 jaarlijkse neerslag Rijn gemiddeld winter: +12 tot +27% neemt toe Rijn gemiddeld zomer: −41 tot +1%

Hans, Klaas en Megan bekijken bron 1. Over deze bron doen ze ieder een bewering. Hans zegt: “De klimaatverandering in Nederland tussen 1990 en 2100 wordt veroorzaakt door het broeikaseffect.” Klaas zegt: “De zeespiegelstijging aan de Nederlandse kust wordt vooral veroorzaakt door een neerslagtoename.” Megan zegt: “Hogere afvoer van de Rijn in de toekomst wordt onder andere veroorzaakt door een toename van smeltwater.” • Neem de namen Hans, Klaas en Megan over op het antwoordblad en zet achter elke naam of de bewering juist of onjuist is.

Bron 2 laat vijf instrumenten zien om de verschillende weerelementen te meten. Achter welke letter staan de cijfers van de instrumenten uit bron 2 bij het juiste weerelement?   luchtdruk luchtvochtigheid neerslag temperatuur wind A 1 2 3 4 5 B 1 5 2 4 3 C 2 3 4 1 5 D 2 5 3 1 4 E 3 4 2 1 5 F 4 1 5 2 3

Bekijk bron 4. De invalshoek van de zon is voor Nederland en Spanje verschillend en verschilt ook per seizoen. Achter welke letter staan de juiste invalshoeken bij Nederland en Spanje in de winter en de zomer?   Nederland winter Nederland zomer Spanje winter Spanje zomer A 1 2 3 4 B 2 3 4 1 C 3 1 2 4 D 3 4 1 2 E 4 1 2 3 F 4 3 1 2

Lees bron 5. Nederlandse en Spaanse tuinbouwbedrijven telen veel dezelfde groenten. Tijdens de koudegolf in Spanje was het ook in Nederland erg koud, maar toch heeft de Nederlandse tuinbouw geen productieverlies geleden bij de productie van tomaten, paprika’s en komkommers. • Geef de oorzaak waardoor de Nederlandse tuinbouw geen productieverlies had door de kou.

Door de klimaatverandering wordt het in Spanje en Nederland warmer. In Spanje wordt het ook droger, maar in Nederland neemt de neerslagintensiteit juist toe. Spanje en Nederland nemen verschillende maatregelen om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering te beperken. Hier volgen zes maatregelen: 1 drainage van landbouwgronden 2 dijkverhoging 3 overgaan op duurzamere irrigatiesystemen 4 overloopgebieden aanleggen 5 waterdistributie verbeteren 6 waterreservoirs aanleggen • Neem de cijfers van de maatregelen die bij Spanje horen over op het antwoordblad.

Op de kaart in bron 7 zijn vijf verschillende klimaatgebieden aangegeven met de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5. Achter welke letter staat bij elk klimaat het juiste gebied uit bron 7 aangegeven?   gematigd zeeklimaat hooggebergte- klimaat Middellandse Zeeklimaat steppe- klimaat woestijn- klimaat A 1 2 3 5 4 B 1 2 4 3 5 C 2 3 5 4 1 D 3 5 4 1 2 E 4 1 2 3 5 F 5 4 1 2 3

In bron 8 staan de klimaatgrafieken die horen bij vier van de vijf klimaatgebieden uit bron 7. Er is geen klimaatgrafiek van het hooggebergteklimaat afgebeeld. Achter welke letter staan de cijfers van de klimaatgrafieken uit bron 8 juist weergegeven bij de klimaten?   gematigd zeeklimaat Middellandse Zeeklimaat steppe- klimaat woestijn- klimaat A 1 2 3 4 B 1 3 4 2 C 2 1 3 4 D 2 3 4 1 E 3 4 1 2 F 4 1 2 3

Zie bron 9 en bron 10. De Verenigde Staten heeft gebieden waar hoofdzakelijk één landbouwproduct geproduceerd wordt. Deze gebieden met hun specifieke teelt worden ‘landbouwbelts’ genoemd. Op de kaart in bron 10 staan vier van deze landbouwbelts aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4. Achter welke letter staan de cijfers uit de legenda juist bij elk landbouwproduct uit bron 9?   tarwe katoen mais zuivel (melkvee) A 1 2 3 4 B 1 4 3 2 C 2 1 4 3 D 3 2 1 4 E 3 4 1 2 F 4 3 2 1

Bron 12 laat het waterniveau in het stuwmeer Lake Mead zien in 1983 en 2007. Dit stuwmeer ligt achter de Hooverdam (zie bron 11). De verlaging van het waterpeil heeft onder andere te maken met het versterkte broeikaseffect. • Geef nog twee menselijke oorzaken waardoor het waterpeil in het stuwmeer van Lake Mead gedaald is.

Het stroomgebied van een rivier bestaat uit verschillende delen. De foto’s in bron 16 zijn van (in alfabetische volgorde): de benedenloop, de bovenloop en de middenloop van de rivier. Achter welke letter staan de juiste delen van de rivier genoemd bij de foto’s?   foto 1 foto 2 foto 3 A benedenloop bovenloop middenloop B benedenloop middenloop bovenloop C bovenloop benedenloop middenloop D bovenloop middenloop benedenloop E middenloop bovenloop benedenloop F middenloop benedenloop bovenloop

Bekijk bron 18, 19 en 20. In 1993 en 1995 dreigden gebieden langs de Maas en de Waal te overstromen. Zo ook bij de woonwijk Lent in de gemeente Nijmegen. Dit had mede te maken met het feit dat het winterbed van de Waal in de bocht tussen Nijmegen en Lent versmalt tot een breedte van 350 meter. Elders is de breedte gemiddeld 1000 meter. Om overstromingen in de toekomst te voorkomen wordt het gebied bij Lent aangepast. • Welke twee maatregelen in het kader van ‘Ruimte voor de Rivier’ worden hier toegepast?

Bekijk bron 18, 19 en 20. Op veel plaatsen heeft men ervoor gekozen om de kribben in de rivier te verwijderen of te verlagen. In de nieuwe situatie bij Lent zijn de kribben gehandhaafd. • Geef vanuit de kaart in bron 18 een reden waarom het bij Lent noodzakelijk is dat de kribben in de rivier blijven.

bron 21 Drinkwaterverbruik in huishoudens Liter/persoon, per dag 1995 2004 2007 2010 2013 bad 9,0 2,8 2,5 2,8 1,8 douche 38,3 43,7 49,8 48,6 51,4 wastafel 4,2 5,1 5,3 5,0 5,2 toiletspoeling 42,0 35,8 37,1 33,7 33,8 kleding wassen, hand 2,1 1,5 1,7 1,1 1,4 kleding wassen, machine 25,5 18,0 15,5 14,3 14,3 afwassen, hand 4,9 3,9 3,8 3,1 3,6 afwassen, machine 0,9 3,0 3,0 3,0 2,0 voedselbereiding 2,0 1,8 1,7 1,4 1,0 koffie, thee, water drinken 1,5 1,6 1,8 1,8 1,0 overig 6,7 6,4 5,3 5,3 3,4 Totaal 137,1 123,6 127,5 120,1 118,9

In het noordwesten van China is een enorm ondergronds grondwaterreservoir ontdekt. Het reservoir, onder de Taklamakanwoestijn, bevat 36 miljard kubieke meter water. Vermoedelijk is het water opgeslagen in poreuze steenlagen, zoals kalksteen. Welk begrip past het best bij het ondergrondse waterreservoir? A aquifer B grondwater C oppervlaktewater D stuwmeer

Lees bron 25 en bekijk bron 26. Twee leerlingen doen een uitspraak over de gevolgen van de komst van Primark naar Arnhem. Daan zegt: “Door de komst van Primark naar Arnhem zal het verzorgingsgebied van de Primark in Nijmegen groter worden.” Fleur zegt: “Door de komst van Primark zal ook de horeca profiteren.” Wat is juist? A Alleen de uitspraak van Daan is juist. B Alleen de uitspraak van Fleur is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.

Lees bron 25 en bekijk bron 26. Primark is succesvol in Nederland. De eerste vestiging werd in december 2008 geopend in Rotterdam. In 2014 waren er ook al vestigingen in Almere, Hoofddorp, Zaandam, Zoetermeer, Eindhoven, Venlo, Arnhem, Nijmegen en Enschede. Er zijn verschillende nieuwe vestigingen gepland. In welke plaats kan Primark het best een nieuwe vestiging openen? A in Den Burg B in Groningen C in Roermond D in Terneuzen

Bekijk de foto’s in bron 28. Een leerling krijgt de opdracht om de vier foto’s in de juiste volgorde te zetten vanuit het centrum van de stad naar de buitenrand van de stad. Wat is de juiste volgorde bij een stad met een concentrisch groeimodel? A foto 1 - foto 2 - foto 3 - foto 4 B foto 2 - foto 3 - foto 1 - foto 4 C foto 2 - foto 3 - foto 4 - foto 1 D foto 2 - foto 4 - foto 3 - foto 1 E foto 3 - foto 2 - foto 4 - foto 1

In bron 30 zie je foto’s van vier Duitse steden. Bij elke foto is een kenmerk van de stad aangegeven. Achter welke letter staan de juiste plaatsnamen bij de foto’s 1, 2, 3 en 4?   foto 1 foto 2 foto 3 foto 4 A Leipzig Frankfurt Hamburg München B Leipzig Frankfurt München Hamburg C Frankfurt Leipzig München Hamburg D Hamburg München Leipzig Frankfurt E München Hamburg Frankfurt Leipzig F München Hamburg Leipzig Frankfurt

Daan, Ferdinand en Rosa hebben een discussie over de bevolkingsgrafieken in bron 31. Daan zegt: “Duitsland had tussen 1910 en 1950 te maken met ontgroening.” Ferdinand zegt: “Uit de bevolkingsopbouw kun je afleiden dat de beroepsbevolking na 2000 daalt.” Rosa zegt: “Er is duidelijk sprake van vergrijzing tussen 2000 en 2050.” • Neem de namen Daan, Ferdinand en Rosa over op het antwoordblad en geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Ilse en Bart zijn op vakantie in Beijing en maken een fietstocht door een traditionele woonwijk. Achter welke letter staan de naam, het stratenpatroon en de bevolkingsdichtheid van zo’n traditionele woonwijk juist vermeld?   naam stratenpatroon bevolkingsdichtheid A hukou brede straten hoog B hukou smalle straten laag C hutong brede straten laag D hutong smalle straten hoog

Bekijk bron 32 en bron 33. De gegevens in bron 33 zijn van de gemeente Suzhou. Ze staan in willekeurige volgorde en zijn van 1995, 2000 en 2005. In de loop van de tijd vonden er verschuivingen plaats tussen de beroepssectoren. • Neem de jaartallen 1995, 2000 en 2005 over op het antwoordblad en schrijf er de juiste letters uit bron 33 achter. Kies uit: P, Q en R

In bron 34 is de ontwikkeling van de totale stedelijke bevolking en de stedelijke bevolking met een hukou voor de stad weergegeven. • Wie worden bedoeld met de stedelijke hukou-bevolking? • Welke groep stadsbewoners wordt weergegeven door het grijsgekleurde gebied in bron 34? bron 35 Demografisch transitiemodel

Bekijk bron 35. Alle landen zijn in te delen bij een bepaalde fase van het transitiemodel. Achter welke letter staat bij elk land voor 2015 de juiste transitiefase?   China Nederland Duitsland A fase 2 fase 3 fase 4 B fase 3 fase 3 fase 4 C fase 3 fase 4 fase 4 D fase 4 fase 4 fase 4 Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.