bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2017, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

opgave 1Weer en klimaat

bron 1 Weersverwachting dinsdag 13 oktober 2015
Bekijk bron 1. Welk weerelement ontbreekt in bron 1? A luchtdruk B neerslag C temperatuur D wind
Over de weerkaart in bron 1 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: boven Nederland waaide die dag een noordwestelijke wind. Uitspraak 2: de wind was aflandig. Uitspraak 3: boven Nederland bevond zich een hogedrukgebied. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en…

Over de weerkaart in bron 1 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: boven Nederland waaide die dag een noordwestelijke wind. Uitspraak 2: de wind was aflandig. Uitspraak 3: boven Nederland bevond zich een hogedrukgebied. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 2 Deel van een weerbericht
Lees bron 2. Met welk soort regen had Nederland op 15 en 16 augustus te maken? A met frontale neerslag B met stijgingsneerslag C met stuwingsneerslag bron 3 Neerslag in augustus 2015 hoeveelheid
Bekijk bron 3. Over bron 3 worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: op 16 augustus regende het gemiddeld 20 uur. Uitspraak 2: de neerslagintensiteit was op 24 augustus lager dan op 26 augustus. • Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak…

Bekijk bron 3. Over bron 3 worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: op 16 augustus regende het gemiddeld 20 uur. Uitspraak 2: de neerslagintensiteit was op 24 augustus lager dan op 26 augustus. • Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 4 Bloeitijd van verschillende planten die hooikoorts veroorzaken
Bekijk bron 4. Hooikoorts wordt veroorzaakt door een allergische reactie op pollen en stuifmeel van bloeiende planten. Klimaatverandering leidt tot veranderingen in de vegetatie in Nederland. Ook de bloeitijd van verschillende planten die hooikoorts veroorzaken verandert. • Geef met behulp van bron…

Bekijk bron 4. Hooikoorts wordt veroorzaakt door een allergische reactie op pollen en stuifmeel van bloeiende planten. Klimaatverandering leidt tot veranderingen in de vegetatie in Nederland. Ook de bloeitijd van verschillende planten die hooikoorts veroorzaken verandert. • Geef met behulp van bron 4 aan wat het gevolg hiervan is voor hooikoortspatiënten.

bron 5 Temperatuurverloop De Bilt, juli 2013
Bekijk bron 5. Er is sprake van een hittegolf in Nederland als de maximumtemperatuur in De Bilt vijf dagen achter elkaar 25 °C of hoger is. Daarbij moet het op minstens drie van de vijf dagen ten minste 30 °C worden. Er worden twee uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 5. Uitspraak 1: in de…

Bekijk bron 5. Er is sprake van een hittegolf in Nederland als de maximumtemperatuur in De Bilt vijf dagen achter elkaar 25 °C of hoger is. Daarbij moet het op minstens drie van de vijf dagen ten minste 30 °C worden. Er worden twee uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 5. Uitspraak 1: in de Bilt was de gemiddelde maandtemperatuur in juli 2013 hoger dan normaal. Uitspraak 2: tussen 21 en 27 juli was er in De Bilt een hittegolf. • Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

bron 6 Spanje en Portugal, hoogteligging
Bekijk bron 6. Welke klimaatfactor bepaalt het verschil tussen het klimaat in Barcelona en Almería? A de afstand tot zee B de breedteligging C de gesteldheid van het aardoppervlak D de hoogteligging bron 7 Glastuinbouw in Almería, Zuid-Spanje
Bekijk bron 7. In het zuiden van Spanje vindt veel tuinbouw in plastic kassen plaats. • Waardoor zorgen kassen er daar voor dat er minder water nodig is in de tuinbouw?
opgave als beeld van het examen
In Spanje is akkerbouw en tuinbouw in droge gebieden mogelijk door irrigatie. Te veel irrigatie leidt echter tot verzilting. • Waardoor leidt te veel irrigatie tot verzilting?
Boeren en tuinders in Spanje kunnen maatregelen nemen om de kans op verzilting te verkleinen. • Noem zo’n maatregel. bron 8 Verenigde Staten, landbouwgebieden
Bekijk bron 8. Welk cijfer geeft het gebied aan waarin katoen wordt verbouwd? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3 D cijfer 4
bron 9 Noord-Amerika, hoogteligging
bron 10 Klimaatgrafieken van drie steden in de Verenigde Staten klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 3
Bekijk bron 9 en bron 10. In bron 10 staan drie klimaatgrafieken van plaatsen in de Verenigde Staten. In bron 9 zijn vier plaatsen in de Verenigde Staten aangegeven. Waar staan de juiste plaatsen bij de klimaatgrafieken 1, 2 en 3 uit bron 10?   klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 3 A…

Bekijk bron 9 en bron 10. In bron 10 staan drie klimaatgrafieken van plaatsen in de Verenigde Staten. In bron 9 zijn vier plaatsen in de Verenigde Staten aangegeven. Waar staan de juiste plaatsen bij de klimaatgrafieken 1, 2 en 3 uit bron 10?   klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 3 A Amarillo Barrow Chicago B Amarillo New Orleans Chicago C Barrow Chicago New Orleans D Barrow New Orleans Amarillo E Chicago Barrow New Orleans F Chicago New Orleans Barrow

opgave als beeld van het examen
Door het versterkt broeikaseffect zal er in het westen van de Verenigde Staten steeds minder water beschikbaar zijn. De kans op verdroging zal daardoor toenemen. Dit proces wordt in vijf stappen beschreven: 1 CO 2 houdt meer warmte vast in de atmosfeer. 2 Vooral in de zomer zal het watertekort…

Door het versterkt broeikaseffect zal er in het westen van de Verenigde Staten steeds minder water beschikbaar zijn. De kans op verdroging zal daardoor toenemen. Dit proces wordt in vijf stappen beschreven: 1 CO 2 houdt meer warmte vast in de atmosfeer. 2 Vooral in de zomer zal het watertekort toenemen. 3 De Coloradorivier voert al vroeg in het voorjaar veel water af. 4 Er wordt meer CO 2 uitgestoten. 5 Gletsjers en sneeuw in de Rocky Mountains smelten eerder. Welke volgorde van deze stappen beschrijft het proces van verdroging juist? A 1 - 4 - 3 - 5 - 2 B 1 - 4 - 5 - 3 - 2 C 4 - 1 - 3 - 2 - 5 D 4 - 1 - 5 - 3 - 2 E 5 - 3 - 2 - 4 - 1 bron 11 Zonne-energiecentrale Ivanpah Legenda: staatsgrens

Bekijk bron 11. De bouw van een zonne-energiecentrale past in het beleid om oorzaken van het versterkt broeikaseffect aan te pakken. • Noem een milieuvoordeel van een zonne-energiecentrale ten opzichte van een centrale op fossiele brandstoffen.
bron 12 Verenigde Staten, hoogteligging bron 13 Noord-Amerika, gemiddelde temperatuur en neerslag in januari
Bekijk bron 12 en bron 13. San Francisco heeft in januari gemiddeld een hogere temperatuur dan Denver. • Geef twee klimaatfactoren die het verschil in temperatuur tussen deze twee steden bepalen.
bron 14 Noord-Amerika, neerslag in juli
In de volgende zinnen moet bij 1 en 2 een keuze gemaakt worden uit twee woorden. In juli valt er in San Francisco … 1 … (veel / weinig) neerslag. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de … 2 … (aanlandige / aflandige) wind. • Neem de cijfers 1 en 2 uit de zinnen over op het antwoordblad en zet de…

In de volgende zinnen moet bij 1 en 2 een keuze gemaakt worden uit twee woorden. In juli valt er in San Francisco … 1 … (veel / weinig) neerslag. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de … 2 … (aanlandige / aflandige) wind. • Neem de cijfers 1 en 2 uit de zinnen over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

opgave 2Water

bron 15 Lengteprofiel van een rivier
Bekijk bron 15. Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 15 juist bij de vier delen van de rivier?   benedenloop bovenloop delta riviermonding A 1 2 3 4 B 1 3 4 2 C 2 1 3 4 D 2 4 1 3 E 3 1 2 4 F 3 1 4 2
Welk soort rivier is de rivier in bron 15? A een gemengde rivier B een gletsjerrivier C een regenrivier
bron 16 Arnhem en omgeving, 1830 en 2000 1830 2000 Legenda:
Vergelijk de kaarten in bron 16. De kaarten in bron 16 laten Arnhem en omgeving zien in 1830 en in 2000. • Geef een uit de kaarten af te leiden verandering waardoor de kans op overstromingen bij Arnhem is toegenomen.
Bepaalde ingrepen door de mens in het stroomgebied van de Rijn in Zwitserland en Duitsland hebben de kans op overstromingen in Nederland vergroot. • Noem twee voorbeelden van zulke ingrepen in Zwitserland en Duitsland.
bron 17 Dwarsdoorsnede rivierengebied
In de doorsnede in bron 17 zijn cijfers geplaatst. Waar staan de vijf begrippen juist bij de cijfers 1 tot en met 5 uit bron 17?   1 2 3 4 5 A winterdijk nevengeul krib zomerdijk uiterwaard B winterdijk nevengeul zomerdijk krib uiterwaard C winterdijk uiterwaard zomerdijk krib nevengeul D zomerdijk…

In de doorsnede in bron 17 zijn cijfers geplaatst. Waar staan de vijf begrippen juist bij de cijfers 1 tot en met 5 uit bron 17?   1 2 3 4 5 A winterdijk nevengeul krib zomerdijk uiterwaard B winterdijk nevengeul zomerdijk krib uiterwaard C winterdijk uiterwaard zomerdijk krib nevengeul D zomerdijk nevengeul krib winterdijk uiterwaard E zomerdijk uiterwaard winterdijk krib nevengeul F zomerdijk uiterwaard krib winterdijk nevengeul

bron 18 Grondwatergebruik in Nederland 1200 mln m 3 1000 waterleidingbedrijven 800 600 400 200 0 2003 2004 2005
Bekijk bron 18. Bron 18 laat drie gebruikers van grondwater in Nederland zien. Waterleidingbedrijven en overige bedrijven gebruiken elk jaar ongeveer evenveel grondwater. De landbouw gebruikt in het ene jaar meer grondwater dan in het andere jaar. • Geef hiervan een natuurlijke oorzaak.
In zandgebieden in Nederland is de kans op verdroging groter dan in kleigebieden, terwijl de neerslaghoeveelheid in beide gebieden ongeveer gelijk is. • Waardoor is de kans op verdroging in zandgebieden groter?
Waterbeheer in Nederland valt onder de verantwoordelijkheid van waterschappen. • Geef twee maatregelen die waterschappen kunnen nemen om verdroging van natuurgebieden tegen te gaan.
bron 19 Water in een woestijngebied
Bekijk bron 19. In woestijngebieden komt op sommige plekken grondwater op een natuurlijke manier aan het oppervlak. Hoe noemen we zo’n plek? A een delta B een oase C een wadi D een waterput bron 20 Krantenartikel
Lees bron 20. Over het krantenartikel in bron 20 worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: een verklaring van de toename in watergebruik uit de Nijl in Egypte is de bevolkingstoename. Uitspraak 2: tijdens het vollopen van het stuwmeer zal het debiet van de Nijl tussen de dam en de monding dalen.…

Lees bron 20. Over het krantenartikel in bron 20 worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: een verklaring van de toename in watergebruik uit de Nijl in Egypte is de bevolkingstoename. Uitspraak 2: tijdens het vollopen van het stuwmeer zal het debiet van de Nijl tussen de dam en de monding dalen. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.

bron 21 Gele rivier
Lees bron 21. De Huang He is geelgekleurd door de grote hoeveelheden slib. • Door welk menselijk handelen is er in de loop der tijd steeds meer slib in de rivier gekomen? bron 22 Watertekort
Lees bron 22. • Geef een natuurlijke oorzaak waardoor het noorden van China meer last van droogte heeft dan het zuiden. • Geef een oorzaak waardoor het watertekort in China de komende tientallen jaren zal toenemen. bron 23 Krantenartikel
Lees bron 23. • Noem een voordeel voor de scheepvaart. • Noem daarna een nadeel voor de landbouw in het gebied tussen de dam en de monding van de rivier.
bron 24 China, watergebruik per sector in biljoen kubieke meter
Bekijk bron 24. In bron 24 zijn de sectoren huishoudens, industrie en landbouw vervangen door de cijfers 1, 2 en 3. Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 24 juist bij de drie sectoren?   huishoudens industrie landbouw A 1 2 3 B 1 3 2 C 2 1 3 D 2 3 1 E 3 1 2 F 3 2 1

opgave 3Bevolking en ruimte

bron 25 Percentage bejaarden (65 jaar en ouder), 2025 bron 26 Bevolkingsontwikkeling 2010-2040
bron 27 Tekst
Bekijk bron 25 en bron 26 en lees bron 27. In de tekst in bron 27 moet bij 1, 2 en 3 een keuze gemaakt worden uit twee woorden. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 27 over op het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter. bron 28 Vakantiekaart krimpgebieden
Bekijk bron 28. Krimpgebieden zijn delen van Nederland waar het bevolkingsaantal terugloopt. Krimpgebieden zijn bijvoorbeeld delen van Groningen, Friesland, Drenthe, Gelderland en Zeeland. Migratie vanuit deze krimpgebieden heeft tot gevolg dat de natuurlijke groei in de krimpgebieden daalt. •…

Bekijk bron 28. Krimpgebieden zijn delen van Nederland waar het bevolkingsaantal terugloopt. Krimpgebieden zijn bijvoorbeeld delen van Groningen, Friesland, Drenthe, Gelderland en Zeeland. Migratie vanuit deze krimpgebieden heeft tot gevolg dat de natuurlijke groei in de krimpgebieden daalt. • Waardoor leidt deze migratie tot daling van de natuurlijke groei?

In krimpgebieden kunnen problemen ontstaan op het gebied van de leefbaarheid. • Noem twee van deze problemen.
bron 29 Demografisch transitiemodel
Bekijk bron 29. Nederland en Duitsland bevinden zich allebei in fase 4 van het demografisch transitiemodel. Toch zijn er verschillen. • Noem een demografisch verschil tussen Nederland en Duitsland in fase 4.
bron 30 Immigratie in Nederland vanuit drie verschillende landen, 1960-2010
Bekijk bron 30. In de legenda zijn de namen van drie landen vervangen door X, Y en Z. Waar staan de letters X, Y en Z uit bron 30 juist bij de drie landen?   Indonesië Nederlandse Antillen 1) Suriname A X Y Z B X Z Y C Y X Z D Y Z X E Z X Y F Z Y X noot 1 Nederlandse Antillen: De Nederlandse…

Bekijk bron 30. In de legenda zijn de namen van drie landen vervangen door X, Y en Z. Waar staan de letters X, Y en Z uit bron 30 juist bij de drie landen?   Indonesië Nederlandse Antillen 1) Suriname A X Y Z B X Z Y C Y X Z D Y Z X E Z X Y F Z Y X noot 1 Nederlandse Antillen: De Nederlandse Antillen waren een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. In 1986 werd Aruba een afzonderlijk land binnen het Koninkrijk. In 2010 werden Curaçao en Sint Maarten ook afzonderlijke landen binnen het Koninkrijk en kregen Saba, Sint Eustatius en Bonaire de status bijzondere gemeente binnen Nederland.

bron 31 McDonald’s en KFC samen in één gebouw in Enschede
Lees bron 31. Ondanks het feit dat McDonald’s en KFC concurrenten zijn, zitten ze nu toch samen in één gebouw. • Geef een reden waarom het verzorgingsgebied van McDonald’s door de samenwerking met KFC groter zal worden. • Noem een argument waarom een goede infrastructuur voor een nieuwe vestiging…

Lees bron 31. Ondanks het feit dat McDonald’s en KFC concurrenten zijn, zitten ze nu toch samen in één gebouw. • Geef een reden waarom het verzorgingsgebied van McDonald’s door de samenwerking met KFC groter zal worden. • Noem een argument waarom een goede infrastructuur voor een nieuwe vestiging van een foodcourt belangrijk is.

bron 32 Twee bevolkingsdiagrammen, 2006 bevolkingsdiagram
Bekijk bron 32. Het ene bevolkingsdiagram is van niet-stedelijke gemeenten en het andere van zeer sterk stedelijke gemeenten in Nederland. • Geef eerst aan welk bevolkingsdiagram, 1 of 2, van zeer sterk stedelijke gemeenten is. • Geef daarna een argument voor je keuze met behulp van de…

Bekijk bron 32. Het ene bevolkingsdiagram is van niet-stedelijke gemeenten en het andere van zeer sterk stedelijke gemeenten in Nederland. • Geef eerst aan welk bevolkingsdiagram, 1 of 2, van zeer sterk stedelijke gemeenten is. • Geef daarna een argument voor je keuze met behulp van de bevolkingsdiagrammen.

bron 33 Duitsland, leeftijdsopbouw in willekeurige volgorde in 1950, 2000 en 2050 bevolkingsdiagram bevolkingsdiagram
Bekijk bron 33. Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 van de bevolkingsdiagrammen uit bron 33 bij de juiste jaartallen?   1950 2000 2050 A 1 2 3 B 1 3 2 C 2 1 3 D 2 3 1 E 3 1 2 F 3 2 1
bron 34 Promotie toerisme Ruhrgebied bron 35 Aantal recreatieve overnachtingen in het Ruhrgebied, 1990-2014 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014
Lees bron 34 en bekijk bron 35. De herinrichting in het Ruhrgebied is positief geweest voor de ontwikkeling van de economie. • Geef hiervoor met behulp van bron 34 en bron 35 een argument.
bron 36 Groei van steden in de Parelrivierdelta
Bekijk bron 36. Er worden tijdens de aardrijkskundeles twee uitspraken gedaan over de kaart in bron 36. Uitspraak 1: op de kaart in bron 36 is te zien dat er tussen 2011 en 2025 verstedelijking en agglomeratievorming plaatsvindt. Uitspraak 2: de verwachte groei tot 2025 is vooral het gevolg van de…

Bekijk bron 36. Er worden tijdens de aardrijkskundeles twee uitspraken gedaan over de kaart in bron 36. Uitspraak 1: op de kaart in bron 36 is te zien dat er tussen 2011 en 2025 verstedelijking en agglomeratievorming plaatsvindt. Uitspraak 2: de verwachte groei tot 2025 is vooral het gevolg van de natuurlijke bevolkingsgroei. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.

bron 37 Vergelijking van de bevolkingsopbouw van twee landen in drie leeftijdscategorieën in 2011 100 Legenda: 8,9% % 20,6% 80 0 tot en met 14 jaar 60 66,1% 73,6% 40
Bekijk bron 37. In bron 37 is één grafiek van China en één grafiek van Duitsland. Elke grafiek is opgedeeld in drie leeftijdsgroepen. • Welke grafiek, X of Y, in bron 37 is van China? Geef hiervoor met behulp van bron 37 een argument.
bron 38 Plattegrond van een hutong in Shenzhen in 1750 en 2010 illegale bouw
Bekijk bron 38. Waar staan de ligging van deze hutong en twee kenmerken juist?   deze wijk ligt de bevolkings- dichtheid is er de sociale controle is er A in het centrum hoog groot B in het centrum hoog klein C in het centrum laag groot D aan de rand van de stad hoog groot E aan de rand van de stad…

Bekijk bron 38. Waar staan de ligging van deze hutong en twee kenmerken juist?   deze wijk ligt de bevolkings- dichtheid is er de sociale controle is er A in het centrum hoog groot B in het centrum hoog klein C in het centrum laag groot D aan de rand van de stad hoog groot E aan de rand van de stad hoog klein F aan de rand van de stad laag groot

De laatste tientallen jaren zijn veel hutongs in China gesloopt. • Geef twee redenen waarom veel hutongs gesloopt zijn.
bron 39 Verhouding tussen het aantal jongens en meisjes bij geboorte.   jongens meisjes China 112 100 Nederland 105 100 wereld 107 100
Bekijk bron 39. De eenkindpolitiek heeft tot gevolg gehad dat de verhouding tussen jongens en meisjes in China afwijkt van Nederland en de rest van de wereld. • Noem een oorzaak van het grote verschil tussen het aantal geboren jongens en meisjes in China. • Noem een sociaal gevolg van deze…

Bekijk bron 39. De eenkindpolitiek heeft tot gevolg gehad dat de verhouding tussen jongens en meisjes in China afwijkt van Nederland en de rest van de wereld. • Noem een oorzaak van het grote verschil tussen het aantal geboren jongens en meisjes in China. • Noem een sociaal gevolg van deze scheefgroei tussen jongens en meisjes in China. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.