opgave 1Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 1

Wie de krantenkoppen maakt, bepaalt de toon Op vrijdag 17 oktober opende de internetversie van de Volkskrant met het geruchtmakende artikel 'Marokkaanse jongens gewetenloos'. Deze tekst was van een Amsterdamse rechercheur. Enkele lezers maakten zich de afgelopen weken ongerust over de indruk die de krant gaf van de islamitische gemeenschap. Eentje verwijt de media, 'inclusief de Volkskrant', dat zij de berichtgeving over Arabieren en moslims ‘steeds met negatieve aspecten verbinden: fanatisme, extremisme, terreur, rellen, criminaliteit, …' De ombudsman van de Volkskrant
naar: de Volkskrant van 25 oktober 2003
Lees tekst 1.
11pWaarover maken deze Volkskrantlezers zich bezorgd?
Ze maken zich bezorgd over
A de beeldvorming in de krant over moslims.
B de criminaliteit onder Marokkanen.
C discriminatie van Marokkaanse jongens door de politie.
D het gebrek aan subjectiviteit in de berichtgeving.
tekst 2

“We zitten zondagmorgen aan het ontbijt als de bel gaat. De buurman. Of we al gezien hebben dat er twee banden van onze auto lek gestoken zijn. Het gaat om vier auto’s in onze straat. Voor ons is het de derde keer in anderhalf jaar dat wij met deze vorm van criminaliteit te maken krijgen: eerder is een fiets gestolen en de achterkant van ons huis volgespoten met graffiti. Behalve geld, kost het je je gevoel van veiligheid. Mijn fiets hebben ze uit onze garage gestolen, terwijl de poort van zo’n 1.65 meter op slot was. Nu heb ik overdag dus ook de achterdeur op slot, want ik ben bang voor ongenodigd bezoek.”
naar: Brabants Dagblad van 8 februari 2005
22pNoem uit tekst 2 een materieel en immaterieel gevolg van criminaliteit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
een materieel gevolg: …
een immaterieel gevolg: …
tekst 3

Jongens gooien eieren Jongens van 17 en 18 jaar uit Assen hebben eieren gegooid naar koningin Beatrix. De advocaat van een van de jongens denkt dat Justitie een voorbeeld wil stellen door de jongens snel te berechten. De jongens kunnen voor het incident maximaal 7,5 jaar krijgen, omdat het een daad is tegen de ‘koninklijke waardigheid’.
naar: www.lekkerdoelloos.nl van 10 oktober 2005
31pWaar staat dat de jongens voor het incident maximaal 7,5 jaar gevangenisstraf
kunnen krijgen?
A Dit staat in de Grondwet.
B Dit staat in een besluit van de koningin.
C Dit staat in een uitspraak van de Hoge Raad.
D Dit staat in het Wetboek van Strafrecht.
tekst 4

Amsterdam pakt overlast harder aan De gemeente Amsterdam gaat overlast intensiever aanpakken. De huidige maatregelen worden verder uitgebreid en bij incidenten wordt sneller ingegrepen. Dit staat in de voorstellen die burgemeester Cohen vandaag aan de Raadscommissie voor Algemene Zaken heeft gestuurd. De afgelopen periode vond in Amsterdam een aantal ernstige incidenten plaats. De incidenten varieerden van pesterijen, treiterpartijen en vernielingen tot bedreigingen en mishandeling. En hoewel de feitelijke cijfers uitwijzen dat de overlast in de stad het afgelopen jaar licht is gedaald, is in bepaalde buurten sprake van zodanige overlast, dat de bewoners niet altijd meer prettig en veilig in hun buurt wonen.
naar: Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid van 21 januari 2005
42pDe overlast in Amsterdam is een sociaal en een politiek probleem.

Geef een reden waarom de overlast in Amsterdam zowel een sociaal als een
politiek probleem is.
Doe het zo: neem onderstaande zinnen over en vul het antwoord aan.
Het is een sociaal probleem omdat …
Het is een politiek probleem omdat …
tekst 5

Identificatie: last of zegen? Het is nu al ruim een dikke maand verplicht om een identiteitsbewijs op zak te hebben. Toch zijn veel mensen tegen die maatregel. Donderdag wordt er zelfs tegen gedemonstreerd. Mehmet Ozgul is het in ieder geval niet eens met de identificatieplicht. “Ik vind het een slechte zaak. Het geeft de politie nog meer recht bepaalde groepen aan te pakken, als je begrijpt wat ik bedoel.”
naar: de Brug van Nijmegen van 12 februari 2005
51pWaarom zijn sommige mensen, waaronder Mehmet Ozgul in tekst 5, het niet
eens met de identificatieplicht?
Zij vrezen dat de identificatieplicht leidt tot
A betere opsporing van strafbare feiten.
B klassenjustitie.
C meer criminaliteit.
D positieve discriminatie.
tekst 6

Geen legitimatie: 3300 bekeuringen In de eerste maand dat in ons land de identificatieplicht geldt, heeft de politie 3300 mensen beboet die zich niet konden legitimeren. Sinds 1 januari moet iedereen van 14 jaar of ouder een paspoort, rijbewijs of identiteitsbewijs op zak hebben. Overtreders krijgen 50 euro boete, 14- en 15-jarigen 25 euro. Er is volgens Justitie niet zomaar naar legitimatiebewijzen gevraagd. Dit is vooral gebeurd als ergens een delict of ordeverstoring was.
bron: Algemeen Dagblad van 3 februari 2005
Lees tekst 6 en bekijk de laatste twee zinnen.
61pWat is de reden dat de politie in een rechtsstaat niet zomaar naar een
legitimatiebewijs mag vragen?
A De burgers hebben recht op privacy.
B De burgers moeten beschermd zijn tegen willekeur van de overheid.
C De politie moet eerst de strafbare feiten bewijzen.
D De politie moet eerst toestemming hebben van de burgemeester.
tekst 7

“Misschien is hij wel zo gek als een ui” Als Mohammed B. niks wil zeggen, heeft het dan wel zin dat deskundigen hem gaan onderzoeken? Ergens in februari stapt Mohammed B. tegen zijn zin het terrein op van het Pieter Baan Centrum in Utrecht voor een psychiatrisch onderzoek. Hij moet daar misschien wel zeven weken verblijven. De 26-jarige Mohammed B., die terecht staat voor de moord op Theo van Gogh, zegt niks te zullen zeggen. Heeft het onderzoek dan nog zin? De Amsterdamse rechtbank vindt van wel. De moord is zo gruwelijk, dat de rechtbank en officier van Justitie meer willen weten over het karakter van de Marokkaanse Amsterdammer.
naar: Brabants Dagblad van 28 januari 2005
71pWaarom wil de rechtbank Mohammed B. laten onderzoeken in het Pieter Baan
Centrum?
De rechtbank wil weten of Mohammed B.
A een religieus motief had.
B ontoerekeningsvatbaar was.
C uit noodweer handelde.
D uit overmacht handelde.
tekst 8

Dertien arrestaties bij controleactie Schiphol SCHIPHOL - De marechaussee (soort politie) op Schiphol heeft maandagmorgen tijdens een controle dertien arrestaties verricht. De actie leverde de vondst van zestien wapens op, waaronder een vuurwapen. Aan de actie namen 125 man marechaussee deel.
bron: De Telegraaf van 18 april 2005
81pWelke taak van de politie oefent de marechaussee uit in tekst 8?
A dienstverlening
B handhaving van de openbare orde
C opsporen van strafbare feiten
D verzamelen van informatie over misdrijven
tekst 9

Donner wil straf thuis laten uitzitten DEN HAAG - Criminelen moeten hun straf thuis kunnen uitzitten. Minister Donner van Justitie wil dat huisarrest een hoofdstraf wordt. Met een elektronische enkelband die via een zender direct verbonden is met de meldkamer van de politie, wordt gecontroleerd of de betrokkene zijn huis niet verlaat. Gebeurt dat wel, dan moet hij of zij alsnog de cel in. Donner zal daartoe begin 2006 een wetsvoorstel indienen, zo kondigde hij maandag aan in een brief aan de Tweede Kamer.
naar: De Telegraaf van 29 augustus 2005
Lees tekst 9.
91pVoor welk doel van straffen is het opleggen van huisarrest geschikter dan
gevangenisstraf?
A afschrikking
B beveiliging van de samenleving
C genoegdoening aan het slachtoffer
D resocialisatie
Zie tekst 9.
101pStel het wetsvoorstel wordt aangenomen.
Wie beslist na de invoering van het wetsvoorstel uit tekst 9 of iemand huisarrest
als strafmaatregel krijgt?
A de minister van Justitie
B de officier van justitie
C de rechter
D de reclassering
tekst 10

Jeugdige winkeldieven De politie heeft dinsdagmiddag twee kinderen aangehouden voor het plegen van een winkeldiefstal. Personeel van een winkel aan het La Fontaine plein zag dat het tweetal, een 14-jarig meisje en een 15-jarige jongen, goederen meenam zonder deze eerst af te rekenen.
bron: het Woerdens Nieuwsblad van 17 februari 2005
112pAls reden voor hun gedrag kunnen de kinderen uit tekst 10 zeggen dat ze te
weinig zakgeld krijgen.

Noem twee andere redenen waarom kinderen winkeldiefstal plegen.
121pDe kinderen uit tekst 10 krijgen een strafmaatregel opgelegd.
Welke strafmaatregel is dat?
A een paar dagen opsluiten in het politiebureau
B een geldboete
C een werkstraf van HALT
D een winkelverbod
tekst 11

Huwelijk zorgt voor minder misdaad Vooral het huwelijk zet een rem op de criminele loopbaan: circa een halvering volgens een studie van Arjan Blokland van het Leidse onderzoekscentrum NSCR. Als een crimineel trouwt, is dat voor velen van hen het sein een andere bron van inkomsten te zoeken. Zodra kinderen uit dat huwelijk worden geboren, zakt het aantal criminelen nog verder: uiteindelijk tot bijna nul.
bron: Het Financieele Dagblad van 28 januari 2006
131pEr zijn verschillende maatschappelijke oorzaken van crimineel gedrag.
Welke maatschappelijke oorzaak van crimineel gedrag kun je afleiden uit
tekst 11?
A De gelegenheid maakt de dief.
B De invloed van godsdienst op het gedrag van mensen neemt af.
C Er is bij mensen gebrek aan maatschappelijke bindingen.
D Er is sprake van sociale ongelijkheid in de samenleving.
tekst 12

Camera op flat: burger bespiedt burger in Rotterdam De Horstenbuurt in de Rotterdamse Zuidwijk heeft sinds kort moderne spionnetjes: woningbouwcorporatie Vestia heeft op flats camera's geplaatst zodat bewoners de omgeving in de gaten kunnen houden.
bron: de Volkskrant van 13 oktober 2005
141pOnder welke maatregelen om criminaliteit tegen te gaan, valt deze actie van
Vestia?
Kies twee van de volgende maatregelen: preventie, repressie, Halt-maatregel,
vergroten van de sociale controle, uitvoeren van lik-op-stuk beleid.
tekst 13

Drie jaar cel voor belager Harmen Roeland De rechtbank in Amsterdam heeft woensdag een 49-jarige man veroordeeld tot drie jaar cel waarvan zes maanden voorwaardelijk voor het toetakelen van voormalig NOS-verslaggever Harmen Roeland. De man duwde Roeland afgelopen zomer in het Amsterdamse IJ (breed vaarwater tussen Amsterdam- 5 Noord en Amsterdam-Centrum) en stak hem even later met de achterkant van zijn zaklantaarn in zijn linkeroog. Roeland raakte daardoor blind aan zijn linkeroog. Het Openbaar Ministerie eiste vier jaar cel voor de zware mishandeling en de poging tot doodslag. De rechtbank wees ook een vordering toe van 15.882 euro. 10 Roeland had deze schadevergoeding geëist als voorschot op de immateriële schade die hij had ondervonden. Roeland gaf tijdens de zitting op de rechtbank zijn visie op het gebeurde.
naar: ANP van 19 januari 2005
De vragen 15 tot en met 17 gaan over tekst 13.
Lees tekst 13.
151pIn bovenstaande rechtszaak kan de belager geen taakstraf krijgen. Waarom
niet?
A Een veroordeelde krijgt alleen een taakstraf als hij is veroordeeld voor een
misdrijf waarop maximaal zes maanden gevangenisstraf staat.
B Een veroordeelde krijgt alleen een taakstraf als hij een overtreding heeft
begaan.
C De belager moet aan het slachtoffer al een geldbedrag betalen.
D De belager is veroordeeld volgens het volwassenstrafrecht. Daarin past niet
de taakstraf als hoofdstraf.
161pIn de regels 10 - 11 van tekst 13 staat dat Harmen Roeland immateriële schade
heeft geleden.
Welke immateriële schade heeft Harmen Roeland geleden?
A aantasting van het rechtsgevoel
B emotionele en geestelijke schade
C financiële kosten
D verandering van opvatting over goed en kwaad
172pNiet alleen verdachten hebben rechten, maar tegenwoordig ook slachtoffers.

Van welke twee rechten heeft Harmen Roeland als slachtoffer gebruik
gemaakt?
181pDe politie van een bepaalde regio stuurt regelmatig een enquête naar burgers.
Daarin vraagt de politie hoe de burgers denken over veiligheid in de buurt, het
functioneren van de politie en over slachtofferschap.
Wat schiet de politie ermee op om mensen in een enquête te vragen of ze
slachtoffer zijn geweest van misdrijven?
De politie
A kan beter haar hulpverlenende taak vervullen.
B kan beter verdachten van fraudezaken opsporen.
C krijgt een beter beeld van bepaalde misdrijven zoals fietsendiefstal.
D krijgt een beter beeld van vandalisme in de openbare ruimte.
tekst 14

Advocaat Plasman over foto Mohammed B. Het programma ‘Opsporing Verzocht’ toonde gisteren een foto - zonder balkje voor de ogen - van de verdachte van de moord op Theo van Gogh, Mohammed B. B.'s advocaat, Peter Plasman, verloor voorafgaand aan de uitzending een kort geding waarmee hij wilde voorkomen dat zijn cliënt herkenbaar zou worden getoond. Het Openbaar Ministerie vond dat het opsporingsbelang in deze zaak boven het belang van de verdachte ging.
bron: NOVA van 30 november 2004
191pMohammed B. heeft tegenover het Openbaar Ministerie toegegeven dat hij Theo
van Gogh heeft vermoord.
Waarom wordt Mohammed B. in de media toch verdachte genoemd in plaats
van dader?
A De media willen geen oordeel geven over de daden van Mohammed B.
B Het Openbaar Ministerie wil eerst controleren of Mohammed B. de waarheid
spreekt.
C Iemand is verdachte totdat hij door de rechter schuldig is bevonden.
D Mohammed B. kan proberen de schuld van anderen op zich te nemen.
tabel 1
naar: de Volkskrant van 12 februari 2005
Bekijk de tabel.
202pUit de tabel kun je afleiden dat het plegen van misdrijven vooral door mannen
gebeurt.

Welke verklaringen zijn te geven voor het feit dat vooral mannen zich
schuldig maken aan crimineel gedrag?
Kies twee verklaringen uit onderstaande reeks:
1 De invloed van de godsdienst neemt af.
2 Er is meer gelegenheid tot crimineel gedrag bij mannen.
3 Er zijn aangeboren verschillen tussen mannen en vrouwen.
4 Het socialisatieproces is bij jongens en meisjes verschillend.
5 Mannen komen moeilijker aan werk dan vrouwen.
Schrijf de twee juiste nummers op.
tekst 15

Ook hof legt Murat D. vijf jaar en tbs op Het gerechtshof in Den Haag heeft Murat D., de 17-jarige scholier die in januari zijn leraar Hans van Wieren van het Terra College doodschoot, donderdag tot vijf jaar cel en tbs met dwangverpleging veroordeeld. Het hof nam hiermee de uitspraak van de rechtbank in Den Haag over.
naar: de Volkskrant van 24 december 2004
211pWat is de belangrijkste reden waarom het gerechtshof tbs heeft opgelegd?
A om anderen af te schrikken
B om de burgers en de samenleving te beschermen
C om genoegdoening te geven aan de familie van het slachtoffer
D om tegemoet te komen aan de gevoelens van wraak bij de direct
betrokkenen
221pWelke bepalingen van het strafrecht zijn toegepast in de rechtszaak van Murat
D.? Kies het juiste antwoord of de juiste antwoorden uit onderstaande
mogelijkheden:
1 De wet biedt de mogelijkheid om rekening te houden met bijzondere
kenmerken van de verdachte zoals leeftijd en toerekeningsvatbaarheid.
2 Jongeren vanaf 16 jaar kunnen veroordeeld worden volgens het
volwassenstrafrecht.
3 In een rechtszaak heeft de verdachte het recht om in hoger beroep te gaan.
Schrijf het juiste nummer of de juiste nummers op.
tekst 16

Maandag-katerdag Mag er in een bedrijf een dagje gespijbeld worden of niet? “In sommige organisaties is het geoorloofd dat je één dagje geen zin in werken hebt. Dan snapt men dat privé-problemen kunnen leiden tot verzuim van een dag. In andere bedrijven is een dagje spijbelen taboe. Je komt achter die norm door opmerkingen van het personeel over wat wel of niet mag”, zegt Sanders, hoogleraar personeelswetenschappen.
naar: de Volkskrant van 17 mei 2002
231pIn de samenleving gelden verschillende soorten regels of normen.
Wat voor een soort norm is ‘spijbelen mag in een bedrijf’ of ‘spijbelen mag niet
in een bedrijf’ in tekst 16?
A een individuele gedragsregel
B een ongeschreven regel
C een rechtsregel
D een regel in het arbeidscontract
opgave 2Politiek en beleid
cartoon 1
bron: www.persmuseum.nl; cartoon van het bureau TRIK; Nieuwe Revu van 3
november 2004
241pDe tekenaar maakt aan de hand van een pakje sigaretten bovenstaande
spotprent. De filmregisseur Theo van Gogh, die als kettingroker bekend stond,
werd in 2004 vermoord door een radicale moslim, nadat hij een kritische film had
gemaakt over de positie van vrouwen in de islam.
Naar welk kenmerk van de rechtsstaat verwijst de tekenaar in cartoon 1?
A Alle burgers zijn voor de wet gelijk.
B De overheid is gebonden aan de wet.
C Er zijn grondrechten.
D Er is een onafhankelijke rechterlijke macht.
tekst 17

Prins Pieter Christiaan trouwt volgende week zijn grote liefde Anita van Eijk Doordat het paar geen toestemming vraagt voor hun huwelijk aan het parlement kan de prins geen aanspraak meer maken op de Nederlandse troon. “Wat dat voor mij betekent? Niet veel. In de praktijk stond ik toch al zo ver van de troon af dat het eigenlijk een theoretische positie was.” De ministeriële verantwoordelijkheid valt dan ook na het huwelijk weg. “Maar ook dat verandert niets. Ik blijf lid van de koninklijke familie en dat schept hoe dan ook speciale verantwoordelijkheden.”
naar: De Telegraaf van 20 augustus 2005
Lees tekst 17.
251pWat bedoelt de prins met ‘ministeriële verantwoordelijkheid’?
A De ministers geven toestemming aan de prins om te trouwen.
B De ministers zijn verantwoordelijk voor wat de prins zegt in het openbaar.
C De prins is verantwoordelijk voor wat ministers over hem zeggen.
D De prins wordt lid van de regering.
tekst 18

Groeiend verzet tegen dreigende opheffing NPS Het verzet tegen het kabinetsplan om de NPS op te heffen, neemt toe. De NPS (Nederlandse Programma Stichting) is een televisieomroep die uitzendt op Nederland 3. Vier bekende leden van D66 steunen de NPS in haar strijd om te kunnen blijven voortbestaan. In een open brief aan de D66-fractie noemen deze vier bekende D66-leden, waaronder oud-partijleider Hans van Mierlo, de NPS succesvol. Het is daarom ‘volstrekt onverantwoord’ die op te heffen. Ze vrezen voor de toekomst van NPS-programma's als het nieuws- en actualiteitenprogramma Nova, het discussieprogramma Buitenhof en het geschiedenisprogramma Andere Tijden.
bron: Trouw van 30 juni 2005
261pVan welke mogelijkheid om invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming
maken de vier bekende D66-leden uit tekst 18 gebruik?
A buitenparlementaire actie
B lidmaatschap van een actiegroep
C lobbyen
D participatie via een politieke partij
tekst 19

VVD en PvdA willen betere opvang voor daklozen Er moeten ongeveer 10.000 extra tijdelijke woonplekken komen voor dak- en thuislozen in Nederland. Dat vinden de Kamerleden Veenendaal (VVD) en Verdaas (PvdA). Ze werken samen aan een wetsvoorstel om de opvang beter te regelen. Het voorstel van de grootste oppositiepartij PvdA en regeringspartij VVD moet rond de zomer klaar zijn.
naar: de Gelderlander van 21 februari 2005
Lees tekst 19.
271pDat VVD en PvdA samenwerken is niet nieuw, hoewel het een niet voor de hand
liggend samenwerkingsverband is.
Waarom ligt samenwerking tussen de VVD en de PvdA niet altijd voor de hand?
A De opvattingen van een rechtse partij en een linkse partij liggen vaak ver uit
elkaar.
B Een godsdienstige partij heeft vanuit haar beginselen moeite met
samenwerking met een niet-godsdienstige partij.
C Er is weinig overeenstemming tussen de opvattingen van sociaaldemocraten
en christendemocraten.
Zie tekst 19.
281pIn februari 2005 was de PvdA een oppositiepartij en de VVD een regeringspartij.
Wat betekent dat?
A De PvdA heeft geen ministers en staatssecretarissen en de VVD wel.
B De PvdA maakt gebruik van de controlerende taak van de Tweede Kamer en
de VVD alleen van de wetgevende taak.
C De PvdA verdedigt in de Tweede Kamer de ideeën van belangengroepen en
de VVD verdedigt het kabinetsbeleid.
D De PvdA zit niet in de Eerste Kamer en de VVD wel.
cartoon 2
bron: www.persmuseum.nl; Arend van Dam in Centraal Weekblad van
24 september 2004
291pDe overheid zorgt voor een aantal zaken die van algemeen belang worden
geacht.
Op welke taak van de overheid oefent de tekenaar van deze cartoon kritiek uit?
zorgen voor
A sociale zekerheid
B veiligheid
C welzijn
D werkgelegenheid
tekst 20
bron: de Volkskrant van 28 juni 2005
301pWat gebeurt er op Prinsjesdag?
A De koningin benoemt een nieuwe regering.
B De koningin geeft haar mening over de toestand van het land.
C De koningin leest de plannen van de regering voor.
D De koningin wijst prins Willem-Alexander aan als haar opvolger.
foto en tekst 21
Peter R. de Vries lanceert website PRDV
HILVERSUM - Misdaadverslaggever Peter R. de Vries zet maandag met zijn
Partij voor Rechtvaardigheid, Daadkracht en Vooruitgang (PRDV), een eerste
stap naar politiek Den Haag. Hij lanceert dan een website om met aanhangers te
communiceren, maar zal dan nog geen toelichting geven op programmapunten.
Peter R. de Vries heeft eerder gezegd alleen daadwerkelijk in de politiek te gaan
en deel te nemen aan de verkiezingen als hij genoeg steun krijgt van de
bevolking.
naar: De Telegraaf van 20 oktober 2005
311pDe massamedia spelen een grote rol in de politiek.
Welke functie in de politiek vervult De Telegraaf door dit bericht te plaatsen?
A De burgers informeren over ontwikkelingen in de politiek.
B Een bijdrage leveren aan de meningsvorming over een politiek onderwerp.
C Een nieuw punt op de politieke agenda zetten.
D Een politicus controleren of hij zich wel aan zijn woord houdt.
321pWaarom heeft Peter R. de Vries een politieke partij opgericht en geen
belangengroep?
A Een politieke partij heeft leden en een belangengroep niet.
B Een politieke partij is vertegenwoordigd in adviesraden en belangengroepen
niet.
C Een politieke partij kan invloed uitoefenen op ministers en een
belangengroep niet.
D Een politieke partij kan meedoen aan de verkiezingen voor de Tweede
Kamer en een belangengroep niet.
tekst 22
bron: NRC Handelsblad van 2 juni 2004
331pWelke twee partijen hebben dit voorstel ingediend?
A D66 en GroenLinks
B PvdA en VVD
C SGP en ChristenUnie
D SP en CDA
tekst 23

Donner naar Kamer om zaak-Nienke Kleiss CDA-minister Piet Hein Donner moet in de Tweede Kamer verschijnen omdat Justitie jarenlang bewijs zou hebben achtergehouden in de rechtszaak rond de Schiedammer Parkmoord. SP en GroenLinks willen dat minister Donner de zaak dinsdag in de Tweede Kamer komt ophelderen.
naar: Internet regeringsstukken van 6 september 2005
341pNederland heeft een parlementaire democratie.
Welk kenmerk van een parlementaire democratie herken je in tekst 23?
A Beslissingen in het parlement worden met meerderheid van stemmen
genomen.
B De burgers hebben het recht om de leden van de Tweede Kamer
rechtstreeks te kiezen.
C Gezag en macht van politici zijn vastgelegd in de wet.
D Ministers kunnen ter verantwoording worden geroepen door de
volksvertegenwoordiging.
figuur 1
Rondeveense gemeenteraad
Zetelverdeling van de Rondeveense
Toelichting: de gemeenteraad van De Ronde Venen heeft in totaal 23 zetels. Elk
vakje in de figuur is een zetel. De buitenste cirkel is de zetelverdeling van de
politieke partijen in 2005.
bron: Algemeen Dagblad Groene Hart van 18 oktober 2005
351pMet welk orgaan is de gemeenteraad te vergelijken?
A de Hoge Raad
B de regering
C de Tweede Kamer
D het college van B & W
Bekijk figuur 1.
361pWaarom zijn besluiten in de gemeenteraad van De Ronde Venen vaak het
gevolg van compromissen?
A CDA en Ronde Venen Belang zijn in 2005 de grootste fracties.
B De coalitiepartijen zijn in deze gemeenteraad in de minderheid.
C Deze gemeenteraad bestaat uit landelijke en lokale partijen.
D Geen enkele partij in de gemeenteraad heeft de meerderheid.
bron: website van een politieke partij
371pWelke politieke partij moet op de puntjes van tekst 24 worden ingevuld?
A CDA
B LPF
C GroenLinks
D VVD
tekst 25

Straatenquête Woerden: ‘Geen nieuw bedrijventerrein aanleggen’ Een kleine meerderheid van de Woerdense bevolking is van mening dat eerst de capaciteit van de bestaande bedrijventerreinen gebruikt moet worden voordat er een nieuw terrein mag worden aangelegd. Dit is een van de resultaten van de straatenquête die gehouden werd door de Vereniging Milieudefensie en de stichting Groene Hart.
naar: het Woerdens Nieuwsblad van 27 oktober 2005
382pDe Vereniging Milieudefensie en de stichting Groene Hart hebben een enquête
gehouden. Daarmee willen ze de lokale politiek beïnvloeden. Om de politiek te
beïnvloeden hadden deze belangengroepen ook een demonstratie kunnen
houden en handtekeningen kunnen verzamelen.

Wat kunnen deze belangengroepen nog meer doen om te zorgen dat er
geen nieuw bedrijventerrein komt?
Noem twee andere mogelijkheden dan een enquête houden, demonstreren of
handtekeningen verzamelen.
tekst 26

Aantal rijksambtenaren daalt met bijna 3 procent Het aantal rijksambtenaren is in 2004 met ruim zesduizend afgenomen. De ministeries van Landbouw en van Verkeer en Waterstaat leveren procentueel de meeste arbeidsplaatsen in.
naar: de Volkskrant van 18 mei 2005
391pWelke politieke partij is de grootste voorstander van het verminderen van het
aantal ambtenaren?
A PvdA
B SP
C VVD
D CDA
401pWat is een taak van ambtenaren op de ministeries?
A Zij adviseren leden van het parlement.
B Zij maken beleidsnota’s voor belangengroepen.
C Zij schrijven wetsvoorstellen in opdracht van de minister.
D Zij verdedigen plannen van de minister in de Tweede Kamer.
tekst 27

Ontevreden jeugd richt vakbond op Een groep jonge ambtenaren, werknemers en freelancers heeft de nieuwe vakbond Alternatief Voor Vakbond (AVV) opgericht. De groep is ontevreden over de bestaande bonden, waar ouderen de dienst uit maken. Jongeren betalen straks het in stand houden van het sociaal stelsel, maar hebben vrijwel geen stem bij de besluitvorming en de advisering aan het kabinet, schrijft Mei Li Vos, een van de oprichters van de AVV, vandaag in de Volkskrant.
bron: de Volkskrant van 1 oktober 2005
Lees tekst 27.
411pNederland heeft een parlementaire democratie.
Bij welk kenmerk van een parlementaire democratie past de oprichting van de
nieuwe vakbond AVV?
A Alle burgers zijn voor de wet gelijk, jong en oud.
B Er zijn grondrechten, waaronder vrijheid van vereniging en vergadering.
C Er zijn vrije en geheime verkiezingen voor vertegenwoordigende organen.
D Gezag en bevoegdheden van ambtenaren liggen vast in de wet.
tekst 28

Kamer blokkeert wetsvoorstel vierdaagse lesweek Ook de laatste poging van minister Van der Hoeven van Onderwijs om de vierdaagse schoolweek officieel mogelijk te maken, sneuvelt hoogwaarschijnlijk in de Tweede Kamer. Een meerderheid van PvdA, VVD, D66, SP en GroenLinks blokkeert het wetsvoorstel.
naar: de Volkskrant van 30 juni 2005
421pWelke twee van onderstaande uitspraken naar aanleiding van tekst 28 zijn juist?
Schrijf de juiste twee nummers op.
1 De ambtenaren van de minister kunnen ter verantwoording worden geroepen
door het parlement.
2 De Tweede Kamer heeft gebruik gemaakt van haar wetgevende taak.
3 Het wetsvoorstel gaat nu voor bespreking naar de Eerste Kamer.
4 Minister Van der Hoeven heeft formeel het laatste woord.
5 Wetsvoorstellen komen meestal van het kabinet.
431pPolitieke partijen kun je verdelen in rechts, midden en links. Ook de partijen uit
tekst 28.
Wat is de juiste volgorde van die partijen, van rechts naar links?
A D66 - GroenLinks - VVD - PvdA - SP
B PvdA - VVD - D66 - SP - GroenLinks
C SP - GroenLinks - PvdA - D66 - VVD
D VVD - D66 - PvdA - GroenLinks - SP
Zie tekst 28.
441pEr waren dus ook partijen voor het voorstel van minister Van der Hoeven.
Welke partijen waren voor?
A christendemocratische partijen
B liberale partijen
C sociaaldemocratische partijen
afbeelding 1
bron: de Volkskrant van 11 oktober 2005
452pHet CDA heeft tijdens de campagnes voor de Tweede-Kamerverkiezingen in het
verleden bovenstaande verkiezingsposters laten maken. Op 22 november 2006
zijn er verkiezingen geweest voor de Tweede Kamer. Campagne voeren zoals
posters ophangen, folders uitdelen, mensen toespreken, is een taak van een
politieke partij vóór de verkiezingen van de Tweede Kamer.

Wat doet een politieke partij nog meer in de voorbereiding op de
verkiezingen van de Tweede Kamer?
Schrijf de nummers van de drie juiste taken op.
1 advies geven aan de koningin
2 een lijsttrekker kiezen
3 een verkiezingsprogramma schrijven
4 het leveren van ministers
5 onderhandelen over een regeerakkoord
6 opstellen van een kandidatenlijst
bron: de Volkskrant van 28 juni 2005
De vragen 46 tot en met 48 gaan over tekst 29.
Lees tekst 29.
461pVoor welk knelpunt in het proces van de politieke besluitvorming is het
referendum volgens de voorstanders een goede oplossing?
A De beperkte invloed van het parlement tegenover het kabinet.
B De besluitvorming is ondoorzichtig door te veel regels.
C De burgers hebben te weinig invloed op de politieke besluitvorming.
D De grote invloed van Europa op Nederlandse besluiten.
471pWelke taak van de Tweede Kamer herken je in tekst 29?
A controlerende taak
B uitvoeren van beleid
C voorbereiden van beleid
D wetgevende taak
Bekijk de laatste zin van tekst 29.
481pWat is het belangrijkste argument van tegenstanders van een referendum
zoals het CDA en de kleine christelijke partijen?
A De invloed van christelijke kiezers wordt kleiner.
B De kiezers zijn niet deskundig genoeg om te kiezen.
C De media zullen de burgers onvoldoende informeren over het onderwerp.
D Het parlement krijgt minder macht.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
tekst 30

D66 pikt afwijzing CDA niet D66 zal niet accepteren dat het CDA serieuze vernieuwing van het staatsbestel blokkeert. “Minister Pechtold (Bestuurlijke vernieuwing) moet echt met iets thuiskomen”, aldus D66-leider Dittrich. Om te dreigen met een kabinetscrisis vindt hij het net te vroeg.
naar: de Volkskrant van 30 juni 2005
Lees tekst 30.
491pKamerlid Dittrich vindt het nog te vroeg voor het dreigen met een kabinetscrisis.
Als je dat leest, wat weet je dan zeker?
A D66 is een van de regeringspartijen.
B D66 overweegt een parlementair onderzoek voor te stellen.
C De oppositie in het parlement steunt de regering.
D Een meerderheid van de leden van de Tweede kamer zal Dittrich steunen.