Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003, tijdvak 1 (compex)

In figuur 1 staat de kringloop van het water schematisch afgebeeld. Bij twee verschillende delen in de kringloop staan letters. Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bovenstaande figuur. 1 Bij de letter A in de figuur vindt vooral de condensatie van waterdamp plaats. 2 Bij de letter B in de figuur vindt afvoer van water plaats. → Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

foto 1 Energieneutrale woning tekst 1 Dit huis heeft al genoeg aan zichzelf Huizen die net zoveel energie produceren als ze opmaken, zijn geen toekomstfantasie meer. Zo'n huis zorgt voor zijn eigen stroomvoorziening. Over het hele jaar gerekend kunnen de voorzieningen in het huis bijna voldoende stroom opwekken voor een gemiddeld gezin. Als er teveel stroom geproduceerd wordt, verkoopt de bewoner de stroom aan het energiebedrijf. Heeft het huis een tekort aan stroom dan koopt de bewoner stroom bij het energiebedrijf.

tabel 1 Gebruik van zoet water op wereldniveau, naar verbruikers X 70% Y 20% Z 10% (de percentages zijn afgerond op hele tientallen) tekst 2 Verdeling van zoet water In Europa werd in het jaar 2000 meer dan de helft van het beschikbare zoet water gebruikt in de industrie. Kijken we naar de wereld als gebied, dan ligt de verdeling van het gebruik van zoet water heel anders. In bovenstaande tabel is het soort gebruik op wereldniveau vervangen door de letters X, Y en Z. In willekeurige volgorde staan deze letters voor huishoudelijk gebruik, industrieel gebruik en agrarisch gebruik.

Kaart 1 geeft een overzicht van rivieren in Polen. Polen is op deze kaart in vier stukken verdeeld, aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4. In welk deel ligt de bovenloop van de Wisla? A 1 B 2 C 3 D 4 tekst 3 Wateroverlast in Polen Tijdens de regenrijke zomer van 2001 werd Polen in de maand juli getroffen door zware overstromingen. De rivier de Wisla zorgde in Polen voor grote problemen in zijn bovenloop. Grote stukken land kwamen gedurende enkele dagen onder water te staan. De economische schade was enorm. Opmerkelijk is wel dat de laatste jaren duizenden hectare bos zijn verdwenen.

tekst 4 Strijd tussen Poolse milieubeweging en Poolse waterbouwkundigen De kans op wateroverlast in de toekomst moet worden verkleind. De milieubeweging en de waterbouwkundigen in Polen staan lijnrecht tegenover elkaar. De milieubeweging wil meer gebieden aanwijzen die onder water mogen lopen. De waterbouwkundigen willen de bovenloop van de Wisla uitdiepen. Volgens de milieubeweging is dat behalve een dure oplossing ook slechts een tijdelijke oplossing voor wateroverlast. De regering heeft nog geen besluit genomen.

Waterkracht en kernenergie zijn in diagram 1 samen genomen. Er wordt nog niet zoveel gebruik van gemaakt. Toch bestaat er een groot verschil tussen deze twee bronnen. Welk verschil wordt hier bedoeld? A Kernenergie komt alleen voor in Europa en waterkracht komt wereldwijd voor. B Kernenergie vervuilt het milieu veel minder dan waterkracht. C Waterkracht is een duurzame bron en kernenergie niet. D Waterkracht komt alleen in gebieden boven de 1500 m voor en kernenergie vind je op alle hoogten.

Er bestaan plannen om in een nieuwbouwwijk een dubbele watervoorziening aan te brengen (zie figuur 2). Naast het normale drinkwater wordt er ook 'grijs water' de huizen binnengebracht. Dit ‘grijze water’ is niet zuiver genoeg om als drinkwater gebruikt te kunnen worden. → Noem twee voorbeelden waarvoor dit ‘grijze water’ gebruikt kan worden.

Het gebruik van grijs water in de toekomst heeft gevolgen voor het drinkwater in deze wijk. Welk gevolg is juist? A De beschikbare hoeveelheid drinkwater zal afnemen. B De vervuiling van het drinkwater zal toenemen. C Er zal per persoon meer drinkwater verbruikt worden. D Er zal per persoon minder drinkwater verbruikt worden.

tekst 5 Koken op mestgas succesvol Binnenkort wordt in Nepal de vijftigduizendste biogasinstallatie in gebruik genomen. Het is een mijlpaal in de geschiedenis van het Biogas Support Programma. Het gas is goedkoop en milieuvriendelijk. “Het Biogas Support Programma is het meest succesvolle programma van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie (SNV)”, vertelt Willem Boers. “Kleine boeren krijgen een biogasinstallatie op hun erf. Ze stoppen er de uitwerpselen in van hun koeien en automatisch maakt de installatie gas. De boerin kan met dit gas koken en met dit gas wordt ook het huis verlicht. Vroeger werd de mest vrijwel volledig verbrand. Nu wordt het gas uit de mest gehaald; daarna kan de mest op het land worden gegooid.” foto 2 Koken op mestgas

tekst 6 Opwarming van de aarde maakt de ‘Noordwestelijke Passage’ bij de Noordpool mogelijk Vierhonderd jaar geleden vroren ontdekkingsreizigers vast in wat een kortere waterweg tussen Europa en Azië zou moeten zijn. Als er geen ijs zou zijn is de 'Noordwestelijke Passage' een kortere waterweg. Nu de aarde opwarmt, komt het ideaal van de ontdekkingsreizigers weer in beeld: een kortere waterweg tussen Europa en Azië (zie tekst 6).

Maroesja vindt dat de tabel geen eerlijke vergelijking maakt tussen de diverse vliegvelden. Zij zegt tegen Herman: “Als er een vergelijking gemaakt was tussen luchthavens in plaats van luchthavensteden zou Schiphol een hogere plaats innemen”. → Geef met behulp van tabel 2 een argument voor haar standpunt.

Angola was vroeger Portugees gebied. In Angola is de invloed van de koloniale tijd nog goed te zien als je kijkt naar het spoorwegennet (zie kaart 3). → Geef daarvan twee voorbeelden en gebruik daarbij kaart 3. Dit was de laatste vraag van het schriftelijk gedeelte. Ga verder met de vragen van het computergedeelte.

Je typt linksboven in het venster waar plaats en postcode staat: Rotterdam 3088 . Druk vervolgens op de Entertoets. Typ rechtsboven in het venster waar plaats en postcode staat: Duisburg/Wehofen . Druk vervolgens op de Entertoets. Klik op ‘Route’ en daarna op ‘Optimale route’ . → Noteer de gegevens over afstand en tijd op je antwoordblad. Klik weer op ‘Route’ en klik dan op ‘Eerste alternatief’ . → Noteer de gegevens over afstand en tijd weer op je antwoordblad. Klik weer op ‘Route’ en klik dan op ’Tweede alternatief’ . → Noteer ook hiervan de gegevens over afstand en tijd op je antwoordblad

Maak bij onderstaande vragen gebruik van het programma Bosatlas Extra 03-04. Open het programma ‘ Bosatlas Extra’ Klik de module ‘S’ ( ‘Statistiek’ ) aan. Klik in het menu ‘Opties’ op ’Nieuw thema’ . Klik op ‘Hoofdthema’ . Er verschijnt een menu. Ga in dit menu helemaal naar beneden (scrollen). Onder in dit menu staat ‘Verkeer en vervoer’ . Klik dit aan. Klik op ‘Eerste subthema’ . Er verschijnt weer een menu. Klik op ‘Goederen vervoer’ . Je komt nu in ‘Tweede subthema’ . Klik dit aan. Klik op ‘ Geladen goederen per spoor’ . Klik op ‘Zoek’ rechts in het scherm. Je komt in een nieuw scherm. Ga naar het vak ‘Resultaten’ . Hier staan twee titels. Klik op de onderste S ‘Nederland: geladen goederen per spoor per provincie’ . Klik op ’Tonen’ . Er verschijnt nu een tabel op het scherm. Als je in het programma vastloopt, begin dan opnieuw in het menu ‘Opties’ en klik op ‘Nieuw thema’ . Herhaal de stappen vanaf ‘Zoek’ rechts in het scherm.

Over ‘Geladen goederen per spoor per provincie’ wordt de volgende uitspraak gedaan. “De provincie Utrecht ligt centraal in Nederland. Er komen in deze provincie veel spoorlijnen samen. In deze centraal gelegen provincie wordt bij geladen goederen veel gebruikgemaakt van het spoor”. → Is deze uitspraak juist of onjuist? Gebruik hiervoor de kaart. Noteer je antwoord op het antwoordblad. Klik in het menu ‘Weergeven als’ op ’Tabel’ . Je bent nu terug in de tabel ‘Geladen goederen per spoor per provincie’.

Er is een plan dat het percentage geladen goederen per spoor van Limburg kan veranderen. Welk plan wordt hier bedoeld? A de aanleg van de Betuwelijn B de aanleg van de Hoge SnelheidsLijn C de aanleg van een nieuw industrieterrein bij Venlo D het opnieuw in gebruik nemen van de IJzeren Rijn Klik in het menu ‘Opties’ op ‘Nieuw thema’ . Klik in menu ‘Thema (Wat)’ op ‘ Goederenvervoer’ . Klik in dit subthema weer op ‘Goederenvervoer’. Klik op ’Tweede subthema’ en klik op ‘Geloste goederen per spoor’ . Klik op ’Zoek’ rechts in het scherm. Je komt in een nieuw scherm. Ga naar het vak ‘Resultaten’ . Hier staan twee titels. Klik op de onderste S ‘Nederland geloste goederen per spoor per provincie’ . Klik op ‘Tonen’ . Er staan nu twee tabellen naast elkaar. Als je vastloopt in het programma, begin dan opnieuw in het menu ‘Opties’ en klik op ‘ Nieuw thema’ . Herhaal de stappen vanaf ‘Zoek’ rechtsboven in het scherm.

Vergelijk beide tabellen. → In welke provincies wordt er meer geladen dan gelost? Verwijder de twee tabellen door op het kruisje rechtsboven in de tabellen te klikken. Klik bij menu ‘Opties’ op ‘Nieuw thema’ . Klik op ‘Zoek’ rechts in het scherm. Er verschijnt een nieuw scherm. Klik in het vak ‘Verwante thema’s van hogere orde’ op ‘Goederenvervoer’ . Klik op ‘Verder zoeken’ . Klik in het vak ‘Verwante thema’s van lagere orde’ op ‘Nederland geloste goederen totaal per COROP-gebied’ . (scrollen) Klik op ‘Tonen’ . Je bent nu bij de tabel ‘Geloste goederen totaal (x 1000 ton) per COROP-gebied’ . Als je in het programma vastloopt, begin dan opnieuw in het menu ‘Opties' en klik op ‘Nieuw thema’ . Herhaal de stappen vanaf ‘Zoek' rechtsboven in het scherm.

Na het COROP-gebied Rijnmond volgen twee andere COROP-gebieden qua grootte van ‘Geloste goederen totaal’. → Welke twee zijn dat? Klik bij menu ‘Opties’ op ‘Nieuw thema’ . Klik op ‘Zoek’ rechts in het scherm. Er verschijnt een nieuw scherm. Ga naar het vak ‘Verwante thema’s van hogere orde’ . Klik op 'Goederenvervoer’. Klik op ’Verder zoeken’ . Klik in het vak ‘Verwante thema’s van lagere orde’ op ’Nederland geladen goederen totaal per COROP-gebied’ (scrollen). Klik op ‘Tonen’ . Je bent nu bij de tabel ‘geladen goederen totaal (x 1000 ton) per COROP in 2000.’ Als je in het programma vastloopt, begin dan opnieuw in het menu ‘Opties’ en klik op ‘ Nieuw thema' . Herhaal de stappen vanaf ‘Zoek’ rechts in het scherm.

Wat zou de oorzaak kunnen zijn voor het verschil tussen ‘geloste goederen’ en ‘geladen goederen’ in Noordoost-Noord-Brabant? A In dit gebied worden veel producten gemaakt voor gebieden buiten deze COROP. B In dit gebied wordt veel aardolie en aardgas gewonnen voor gebieden buiten deze COROP. C In dit gebied wordt veel zand en grint gewonnen voor gebieden buiten deze COROP. Verwijder de twee tabellen door op het kruisje rechtsboven in de tabellen te klikken. Klik in het menu ‘Opties’ op ‘Nieuw thema’ . Klik op ‘Goederenvervoer’ . Klik op ‘Spoorwegen’ . Klik op ‘Zoek’ rechts in het scherm. Klik in het vak ‘Resultaten’ op ’Europa spoorwegen per land’ . Klik op ’Tonen’ . Als je in het programma vastloopt, begin dan opnieuw in het menu ‘Opties’ en klik op ‘Nieuw thema’ . Herhaal de stappen vanaf ‘Zoek’ rechts in het scherm.