bronnen

Eindexamen beeldende vakken vmbo gl/tl 2005, tijdvak 2

opgave 1TEN STRIJDE

Soldaten dragen speciale kleding. Die kleding is zo gemaakt dat deze hen tijdens
gevechten beschermt. Op afbeelding 1 zie je een Romeinse soldaat. De soldaat draagt
een mouwloos vest, een zogenaamde maliënkolder. Het vest bestaat uit kleine metalen
plaatjes die onderling met ringetjes zijn verbonden. Afbeelding 1a toont deze plaatjes
die onderling met ringetjes zijn verbonden.
12p
Bekijk afbeelding 1 en 1a.
Deze maliënkolder biedt de soldaat bescherming tegen aanvallen met zwaarden en
steekwapens.
Noem twee kenmerken waardoor deze maliënkolder de soldaat beschermt.
22p
Onder de maliënkolder dragen de soldaten ter bescherming een vest van leer.
Noem twee zaken waartegen een dergelijk vest bescherming biedt.
31p
Bekijk afbeelding 1 en 1a.
De maliënkolder is zó gemaakt dat de soldaat zich tijdens gevechten soepel kan
bewegen.
Leg dit uit aan de hand van de constructie.
Op afbeelding 2 zie je een zestiende-eeuws harnas. Het is gemaakt van metalen
elementen die door middel van scharnieren zijn verbonden. De vormgeving van het
harnas is geïnspireerd op de toenmalige hofkleding. Op afbeelding 3 zie je een
modieus geklede Engelse graaf uit die tijd.
42p
Vergelijk afbeelding 2 en 3.
Noem twee kenmerken van het harnas die je ook aantreft in de kleding van de graaf
op afbeelding 3.
53p
Vergelijk afbeelding 1 en 2.
De soldaat die het harnas op afbeelding 2 draagt lijkt beter beschermd dan de soldaat
met de maliënkolder op afbeelding 1.
Leg aan de hand van drie aspecten van de vormgeving uit dat het harnas meer
bescherming lijkt te bieden dan de maliënkolder.
62p
Vergelijk afbeelding 1 en 2.
Toch is de soldaat in het harnas tijdens het gevecht minder beschermd dan de soldaat in
de maliënkolder.
Geef hiervoor twee argumenten.
Midden vorige eeuw maakte Paco Rabanne ontwerpen die geïnspireerd waren op
maliënkolders. Op afbeelding 4 zie je zo’n ontwerp van Rabanne. Het is gemaakt van
metalen plaatjes die door ringetjes verbonden zijn.
72p
Vergelijk afbeelding 1 en 4.
Noem, naast de verbinding met ringetjes, twee overeenkomsten tussen de
maliënkolder en het ontwerp van Rabanne.
82p
Bekijk afbeelding 4.
De modeontwerper Rabanne kreeg met deze kleding in de modewereld de bijnaam ‘smid’.
Leg aan de hand van dit ontwerp deze bijnaam uit.
Punkers trokken in de jaren negentig ten strijde tegen het burgerlijke van de heden-
daagse samenleving. Hun afkeer maakten ze onder andere zichtbaar in hun kleding.
Op afbeelding 5 zie je zo’n punker.
92p
Bekijk afbeelding 5.
De punker op afbeelding 5 zou je op basis van zijn ‘uitrusting’ een strijder kunnen
noemen.
Noem twee kenmerken die daarnaar verwijzen.
Punkers proberen ‘van niets iets te maken’ en maken hun kleding zelf. Hun kleding
wordt dan ook wel de Armoedelook genoemd.
102p
Bekijk afbeelding 5.
Noem twee kenmerken waardoor deze kleding er goedkoop en armoedig uitziet.

opgave 2RODIN EN DE BURGERS VAN CALAIS

In 1347, tijdens de 100-jarige oorlog, wilde de Engelse koning de Franse havenstad
Calais innemen. Hij omsingelde de stad en dreigde deze te vernietigen, mits een
aantal inwoners bereid was hem de sleutel van de stadspoort te overhandigen en
daarna te sterven. Zes inwoners van Calais boden zich vrijwillig aan.
Op afbeelding 6 zie je het monument De Burgers van Calais dat Rodin omstreeks
1884 in opdracht van de stad Calais van deze historische gebeurtenis maakte. Rodin
nam als uitgangspunt voor dit monument het moment waarop deze inwoners aan hun
tocht naar de Engelse koning begonnen. Op afbeelding 7 en 8 zie je details. Het
monument is van brons en 220 x 245 x 200 cm.
113p
Bekijk afbeelding 6, 7 en 8.
Je ziet dat de figuren lijden.
Geef drie voorbeelden van hun lijden.
123p
Bekijk afbeelding 6, 7 en 8.
Noem drie aspecten van de vormgeving waarmee hun lijden wordt verbeeld.
132p
Bekijk afbeelding 6, 7 en 8.
De figuren zijn als eenheid weergegeven. Dat komt onder meer doordat ze uit hetzelfde
materiaal zijn gemaakt en op één ondergrond staan. Toch kun je ook beweren dat dit
monument uit een aantal verschillende individuen bestaat.
Geef voor deze laatste bewering twee argumenten.
Ter voorbereiding op het maken van beelden bezocht Rodin vaak musea waar hij
tekeningen maakte van beelden die hij daar zag. Zo ook van het reliëf dat je ziet op
afbeelding 9; het is een sterfscène. Van dit reliëf maakte Rodin de schets die je op
afbeelding 10 ziet.
141p
Bekijk afbeelding 6, 7, 8, 9 en 10.
Leg uit waarom Rodin bestaande beelden bestudeerde en schetste.
Voordat Rodin aan een echt beeld begon, maakte hij vaak studies in gips. Op
afbeelding 11 zie je zo’n studie. Het is een oefening voor de sleuteldrager op
afbeelding 6 die in het monument rechts staat.
151p
Vergelijk afbeelding 11 met de sleuteldrager op afbeelding 6.
In vergelijking met de sleuteldrager in de studie lijkt de sleuteldrager in het monument
moediger.
Noem één kenmerk dat bijdraagt aan het moedige karakter van de sleuteldrager in het
monument.
Afbeelding 12 is een foto van een andere studie in gips. Je ziet dat Rodin op die foto
lijnen heeft aangebracht.
162p
Bekijk afbeelding 12.
Leg uit welke voordelen het maken van dergelijke foto’s voor Rodin had én waarom hij
er op tekende.
Toen De Burgers van Calais af was, werd het door het gemeentebestuur op een hoge
sokkel geplaatst. Een opname daarvan zie je op afbeelding 13. Rodin was het met
deze wijze van presenteren niet eens. Hij wist het gemeentebestuur over te halen om
het van de sokkel te halen en op de grond te plaatsen.
171p
Bekijk afbeelding 6 en 13.
Door plaatsing op de grond is het monument voor de beschouwer confronterender en
dramatischer dan op de sokkel.
Leg dit uit.
181p
De Burgers van Calais is in brons gegoten. Op verschillende plaatsen in de wereld staat
precies hetzelfde monument als in Calais.
Leg uit waarom er meerdere exemplaren van kunnen zijn.
191p
Voor Calais is dit monument een herinnering aan een gebeurtenis uit de veertiende eeuw.
In andere steden heeft het deze functie niet.
Leg uit welke symbolische functie het in andere plaatsen kan hebben.

opgave 3PIJN EN VERDRIET

Op afbeelding 14, 15 en 16 zie je kruisigingen. Een kruisiging was een zeer pijnlijke en
vernederende straf die doorgaans aan misdadigers en slaven werd opgelegd. Ook
Jezus Christus, die door de Romeinen als een misdadiger werd gezien, werd door
kruisiging gedood.
Op afbeelding 14 zie je een miniatuur van een kruisiging uit een middeleeuwse bijbel.
Aan het kruis zie je Jezus Christus, links zijn moeder Maria met enkele volgelingen,
rechts een paar Romeinse soldaten. De achtergrond wordt gevormd door hoofdjes van
engelen.
201p
Bekijk afbeelding 14.
Noem één manier waarop de lichamelijke pijn van de gekruisigde is verbeeld.
211p
Bekijk afbeelding 14.
Noem één manier waarop de maker het verdriet van Maria heeft verbeeld.
222p
Bekijk afbeelding 14.
Maria en de volgelingen links vormen een groep; de soldaten rechts een andere groep.
Noem twee manieren waarop de scheiding tussen deze groepen is aangegeven.
233p
Bekijk afbeelding 14.
De twee groepen vertonen een aantal verschillen.
Noem drie aspecten van de voorstelling waarin zij verschillen.
241p
Bekijk afbeelding 14.
Deze miniatuur is een illustratie uit een middeleeuwse bijbel. Bij het maken van dergelijke
illustraties werden vaak kostbare materialen gebruikt.
Leg uit waarom hiervoor kostbare materialen werden gebruikt.
Mathias Grünewald schilderde in 1515 de kruisiging die je ziet op afbeelding 15. In
het midden zie je de gekruisigde Jezus Christus; rechts een volgeling. Links enkele
personen onder meer zijn moeder Maria. Het schilderij is vele malen groter dan de
miniatuur op afbeelding 14.
253p
Vergelijk afbeelding 14 en 15.
In vergelijking met afbeelding 14 is de kruisiging op afbeelding 15 dramatischer.
Leg aan de hand van drie kenmerken van het gekruisigde lichaam op afbeelding 15 uit
waardoor deze kruisiging dramatischer is dan die op afbeelding 14.
262p
Bekijk afbeelding 15.
De donkere achtergrond versterkt de dramatiek van de gebeurtenis op de voorgrond.
Noem twee manieren waarop de donkere achtergrond de dramatiek van de kruisiging
versterkt.
271p
Bekijk afbeelding 15.
Het schilderij is erg realistisch.
Noem één aspect van de vormgeving dat bijdraagt aan het realistische karakter.
283p
Vergelijk afbeelding 14 en 15.
In vergelijking met het schilderij op afbeelding 15 is er in de miniatuur op afbeelding 14
weinig ruimtelijkheid gesuggereerd.
Noem drie kenmerken waardoor er op afbeelding 14 maar weinig ruimtelijkheid is.
292p
Bekijk afbeelding 15.
Dit schilderij hing oorspronkelijk in een kapel van een ziekenhuis. Patiënten werden,
voordat ze een medische behandeling ondergingen, naar deze kapel gebracht. Men
veronderstelde dat zij door het zien van dit schilderij gesterkt zouden worden.
Geef voor deze veronderstelling twee argumenten.
In het begin van de twintigste eeuw vonden in veel landen jodenvervolgingen plaats,
ook in Rusland. Als kind van joodse ouders maakte Marc Chagall deze vervolgingen
mee. In veel van zijn schilderijen spelen herinneringen aan deze gruwelijke
gebeurtenissen een rol. Op afbeelding 16 zie je de Witte Kruisiging die hij in 1938
schilderde.
303p
Bekijk afbeelding 16.
In dit schilderij zie je aspecten die naar vervolgingen en lijden verwijzen.
Noem drie van deze aspecten.
313p
Bekijk afbeelding 16.
Wanneer je let op de vormgeving lijkt het of Chagall verschillende belevenissen uit zijn
jeugd hier heeft samengevoegd.
Geef voor deze bewering drie argumenten.
322p
Bekijk afbeelding 16.
Van deze kruisiging wordt gezegd dat deze nauwelijks verwijst naar het lijden van
Christus maar veel meer naar dat van Chagall zelf.
Leg uit dat dit schilderij ook kan worden geïnterpreteerd als een beeld van het lijden
van Chagall.
333p
Vergelijk afbeelding 15 en 16.
Het schilderij van Chagall is minder realistisch en minder dramatisch dan het schilderij op
afbeelding 15.
Leg aan de hand van drie aspecten van de vormgeving uit dat het schilderij op
afbeelding 16 minder realistisch is dan het schilderij op afbeelding 15.
341p
Leg aan de hand van het kleurgebruik uit hoe Chagall de dramatiek van de kruisiging
verzacht.

opgave 4ACHTER SLOT EN GRENDEL

In de negentiende eeuw vond opsluiting vaak plaats in een koepelgevangenis.
Een voorbeeld van zo’n gevangenis is de gevangenis te Arnhem die rond 1886 werd
gebouwd naar een ontwerp van Jan Frederik Metzelaar. Op afbeelding 17 zie je een
oude tekening waarop je zowel de buiten- als de binnenkant van dit gebouw ziet. Op
afbeelding 18 zie je een oude opname en op afbeelding 19 een gedeelte van de koepel
en de ommuring. Op afbeelding 20 zie je de toegangspoort en op afbeelding 21 het
(hedendaagse) interieur.
353p
Bekijk afbeelding 17, 18 en 19.
Dit gebouw ziet er ontoegankelijk uit.
Noem drie aspecten die aan het ontoegankelijke karakter van de koepelgevangenis
bijdragen.
362p
Bekijk afbeelding 20.
De torens hebben zowel een praktische als een symbolische functie.
Geef twee voorbeelden van de symbolische functie.
371p
Bekijk afbeelding 21.
Leg uit dat je vanuit één punt zicht hebt op het hele interieur.
381p
Bekijk afbeelding 21.
Leg uit hoe opsluiting in deze gevangenis bijdraagt aan de eenzaamheid van
gevangenen.
ga naar de volgende pagina einde