bronnen

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2019, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Kruiden

In de keuken worden vaak kruiden gebruikt, zoals kruidnagels, peperkorrels en gember. Kruidnagels zijn de bloemknoppen van de kruidnagelboom. Ze worden geoogst voordat de bloempjes open gaan. Na het drogen krijgen ze…

In de keuken worden vaak kruiden gebruikt, zoals kruidnagels, peperkorrels en gember. Kruidnagels zijn de bloemknoppen van de kruidnagelboom. Ze worden geoogst voordat de bloempjes open gaan. Na het drogen krijgen ze een bruine kleur. Peperkorrels zijn de onrijpe groene bessen van de peperplant, die door drogen een zwarte kleur krijgen. Gember zoals op de afbeelding is een stuk van de wortelstok van de gemberplant. Uit de wortelstokken kunnen nieuwe stengels groeien. De gemberplant heeft bloemen met een geel-paarse kleur.

11p
Heeft er vóór de oogst van kruidnagels bevruchting plaatsgevonden in de
bloemen van de kruidnagelboom?
En heeft er vóór de oogst van de bessen bevruchting plaatsgevonden in
de bloemen van de peperplant?
A in geen van beide
B alleen in de bloemen van de kruidnagelboom
C alleen in de bloemen van de peperplant
D in de bloemen van de kruidnagelboom en in de bloemen van de
peperplant
21p
Kan de gemberplant zich geslachtelijk voortplanten?
En kan de gemberplant zich ongeslachtelijk voortplanten?
A alleen geslachtelijk
B alleen ongeslachtelijk
C geslachtelijk en ongeslachtelijk

opgave 2Voedsel van mensachtigen

Volgens de evolutietheorie stamt de tegenwoordige mens, Homo sapiens,
af van andere mensachtigen, waaronder Homo erectus en
Australopithecus afarensis. Wetenschappers hebben de voeding van de
mensachtigen in kaart gebracht (zie de tabel). Tot 10.000 jaar geleden
aten mensachtigen en mensen planten uit de omgeving en gingen ze af
en toe op jacht. Ongeveer 10.000 jaar geleden ontstonden landbouw en
veeteelt. Daardoor gingen mensen meer graan, vlees en zuivel eten.
periode soort voedsel 4 tot 2 miljoen Australopithecus hoofdzakelijk plantaardig jaar geleden afarensis voedsel (vruchten, bladeren, knollen, wortels) aangevuld met insecten 2 miljoen tot Homo erectus hoofdzakelijk…

periode soort voedsel 4 tot 2 miljoen Australopithecus hoofdzakelijk plantaardig jaar geleden afarensis voedsel (vruchten, bladeren, knollen, wortels) aangevuld met insecten 2 miljoen tot Homo erectus hoofdzakelijk plantaardig 200.000 jaar voedsel (vruchten, bladeren, geleden knollen, wortels) aangevuld met insecten, prooidieren en honing 200.000 tot Homo sapiens plantaardig voedsel (vruchten, 10.000 jaar bladeren, knollen, stengels, geleden wortels, zaden) aangevuld met insecten, prooidieren en honing 10.000 jaar Homo sapiens plantaardig voedsel (granen, geleden tot vruchten, bladeren, stengels, heden knollen, wortels) veel dierlijk voedsel (runderen, varkens, vogels, zuivelproducten) aangevuld met honing

32p
Volgens wetenschappers was het darmkanaal van Australopithecus
afarensis langer dan dat van Homo sapiens.
Leg uit dat de lengte van het darmkanaal een aanpassing is aan het
type voedsel dat Australopithecus afarensis at.
41p
Vanaf ongeveer twee miljoen jaar geleden gingen mensachtigen jagen om
aan voedsel te komen. Jagen is een inspannende bezigheid waardoor de
lichaamstemperatuur stijgt. Volgens wetenschappers ontwikkelden zich
vanaf die tijd veranderingen in de huid om de lichaamstemperatuur te
regelen.
Noem een deel in de lederhuid dat actief wordt als de
lichaamstemperatuur stijgt.
51p
Homo erectus gebruikte werktuigen om het voedsel in stukken te snijden.
Daardoor kon hij het voedsel makkelijker fijn kauwen.
Leg uit waardoor fijngekauwd voedsel beter te verteren is dan grotere
stukken voedsel.
61p
Homo sapiens is een echte alleseter. Dat is aan de kiezen te zien.
Hoe heet het type kiezen dat voornamelijk bij alleseters voorkomt?

opgave 3Madagaskar

Madagaskar is een groot eiland voor de kust van Afrika. Op dit eiland groeien bomen, zoals de baobab en de tamarinde. Cicades (insecten) zuigen sap uit de bladeren van deze bomen. Ringstaartmaki’s eten de boomschors…

Madagaskar is een groot eiland voor de kust van Afrika. Op dit eiland groeien bomen, zoals de baobab en de tamarinde. Cicades (insecten) zuigen sap uit de bladeren van deze bomen. Ringstaartmaki’s eten de boomschors en de vruchten van deze bomen en jagen op de cicades. Ringstaartmaki’s zijn de prooidieren van fretkatten.

72p
In de informatie staan namen van verschillende organismen. Deze
organismen maken deel uit van voedselketens.
Schrijf zo’n voedselketen op met vier organismen uit de informatie.
81p
Is de baobab een consument, een producent of een reducent?
A een consument
B een producent
C een reducent

opgave 4Klipdassen

Klipdassen zijn zoogdieren die in Afrika leven. Hun lichaamsbouw is aangepast aan een leven op rotsen. Tijdens de paartijd scheiden de mannetjes een geurstof af uit een klier op hun rug. Onderzoekers hebben…

Klipdassen zijn zoogdieren die in Afrika leven. Hun lichaamsbouw is aangepast aan een leven op rotsen. Tijdens de paartijd scheiden de mannetjes een geurstof af uit een klier op hun rug. Onderzoekers hebben vastgesteld dat deze geurstof twee functies heeft: Vrouwtjes komen op deze geur af. Andere mannetjes houden na het ruiken van deze geur afstand.

91p
In bovenstaande informatie worden een prikkel en een bijbehorende
respons beschreven.
Noem de prikkel en de respons.
Schrijf je antwoord zo op:
prikkel:.................................................
respons:...............................................
101p
Na de geboorte zoogt een vrouwtje haar jongen drie dagen lang. Daarna
brengt ze haar jongen vast voedsel.
Wat is de naam van dit type voortplantingsgedrag?
111p
De rotsen waarop klipdassen leven, hebben lichtgekleurde strepen. Die
strepen bestaan uit mineralen uit de urine van klipdassen.
Drie delen van het uitscheidingsstelsel zijn:
1 nierbekken
2 niermerg
3 nierschors
In welke volgorde gaan de mineralen die worden uitgescheiden door deze
delen heen?
A 1 - 2 - 3
B 1 - 3 - 2
C 2 - 1 - 3
D 2 - 3 - 1
E 3 - 1 - 2
F 3 - 2 - 1
121p
Klipdassen leven in groepen van één volwassen mannetje en meerdere
vrouwtjes. Het mannetje plast regelmatig op de hoeken van zijn terrein.
Wat is de functie van dit gedrag?
Een wetenschapper heeft een stamboom gemaakt om de verwantschap
van klipdassen en andere dieren volgens de evolutietheorie weer te geven
(zie de afbeelding).
zeekoeien klipdassen olifanten aardvarkens springspitsmuizen tenreks goudmollen miljoen jaar geleden
131p
Gerdien en Hanneke praten over de stamboom.
Gerdien zegt dat klipdassen eerder zijn ontstaan dan aardvarkens.
Hanneke zegt dat klipdassen meer verwant zijn aan zeekoeien dan aan
olifanten.
Wie heeft gelijk?
A geen van beide
B alleen Gerdien
C alleen Hanneke
D Gerdien en Hanneke

opgave 5Guanovleermuizen

Guanovleermuizen zijn insecteneters. Als ze op jacht zijn, stoten ze geluiden uit die door voorwerpen en organismen in de omgeving worden weerkaatst. De vleermuizen vangen de weerkaatste geluiden op en kunnen zo…

Guanovleermuizen zijn insecteneters. Als ze op jacht zijn, stoten ze geluiden uit die door voorwerpen en organismen in de omgeving worden weerkaatst. De vleermuizen vangen de weerkaatste geluiden op en kunnen zo bepalen waar prooien zich bevinden (zie de afbeelding).

141p
In een grote groep vleermuizen jagen meerdere vleermuizen soms op
dezelfde prooi. Als één van de vleermuizen de prooi bijna te pakken heeft,
maakt die vleermuis een ander geluid. Hierdoor wordt het voor andere
vleermuizen moeilijk om dezelfde prooi te vangen.
Leg uit dat het maken van dit andere geluid sociaal gedrag is.
In de tabel staat informatie over guanovleermuizen in verschillende gebieden. gemiddeld gewicht (gram) Argentinië 13,6 Californië 11,0 Jamaica 9,8 Louisiana 12,2
152puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier.
Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van het gemiddelde
gewicht van de vleermuizen uit elk van de vier gebieden.
161p
Het gemiddelde lichaamsgewicht van de vleermuizen in de vier gebieden
is niet gelijk. Dit kan verklaard worden door verschillen in biotische
factoren in die gebieden.
Noteer een biotische factor die van invloed kan zijn op het
lichaamsgewicht van vleermuizen.
171p
Vleermuizen zijn zoogdieren. De geboorte van vleermuizen bestaat uit
dezelfde fasen als de geboorte bij mensen.
Hoe heet de fase van de geboorte die aan de uitdrijving vooraf gaat?
181p
Na de uitdrijving volgt de nageboorte. Bij de nageboorte komt de
navelstreng naar buiten.
Geef de naam van een ander deel dat bij de nageboorte naar buiten
komt.

opgave 6Hamerduim

Sommige mensen hebben één duim die korter en breder is dan normaal. Dat wordt een hamerduim genoemd (zie de duim links in de afbeelding). Zo’n verandering in de bouw van de duimbotjes wordt bepaald door een dominant…

Sommige mensen hebben één duim die korter en breder is dan normaal. Dat wordt een hamerduim genoemd (zie de duim links in de afbeelding). Zo’n verandering in de bouw van de duimbotjes wordt bepaald door een dominant gen (A).

192puitwerkbijlage
Karin en Mike krijgen een kind. Karin heeft gewone duimen. Mike is
heterozygoot voor de eigenschap hamerduim.
Op de uitwerkbijlage staat een kruisingsschema.
Vul dit schema in en noteer hoe groot de kans is dat het kind van
Karin en Mike ook een hamerduim krijgt.

opgave 7Organen in de hals

In de afbeelding zie je enkele organen in de hals, waaronder de schildklier.
201p
Noteer de naam van een proces dat geregeld wordt door het
schildklierhormoon.
211p
De werking van de schildklier wordt geregeld door een hormoon. Dat
hormoon wordt door een hormoonklier bij de hersenen gemaakt.
Geef de naam van deze hormoonklier bij de hersenen.
222p
De schildklier behoort tot het hormoonstelsel. In de afbeelding zijn ook
organen van andere orgaanstelsels weergegeven.
Noteer twee andere orgaanstelsels waarvan delen in de afbeelding
zijn weergegeven.

opgave 8Draagmoeder

In een krant stond het volgende bericht: Na een reeks schandalen heeft het Thaise parlement vandaag het betaalde draagmoederschap verboden. Steeds vaker zoeken buitenlandse paren een Thaise vrouw om voor hen een kind…

In een krant stond het volgende bericht: Na een reeks schandalen heeft het Thaise parlement vandaag het betaalde draagmoederschap verboden. Steeds vaker zoeken buitenlandse paren een Thaise vrouw om voor hen een kind te dragen. Vooral één zaak zorgde voor verontwaardiging. Het paar nam wel het gezonde meisje mee, maar liet haar tweelingbroertje met het syndroom van Down bij de draagmoeder achter.

231p
Draagmoederschap biedt een oplossing voor paren bij wie zwangerschap
niet mogelijk is. In een laboratorium worden eicellen van een vrouw
bevrucht door zaadcellen van haar man. Eén of twee bevruchte eicellen
worden daarna, door een dunne buis, in het lichaam van een
draagmoeder gebracht (zie de afbeelding).
bevruchte eicel buis
Hoe heet het orgaan waarin de bevruchte eicellen worden gebracht?
241puitwerkbijlage
In de informatie is sprake van een draagmoeder en van een buitenlands
paar. De draagmoeder heeft een tweeling gebaard.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Kruis in deze tabel aan van wie de genen van de tweeling afkomstig
zijn.
251p
Is de tweeling waarover in het krantenbericht geschreven wordt, een
eeneiige tweeling of is het een twee-eiige tweeling?
Leg je antwoord uit met behulp van de informatie.
261p
Het syndroom van Down kan ontstaan doordat er iets fout is gegaan bij de
meiose.
Welke cellen ontstaan door meiose?
A alleen de geslachtscellen
B alleen de eerste cellen van het embryo
C de geslachtscellen en de eerste cellen van het embryo

opgave 9Popcornlongen

Popcornlongen ontstaan door het inademen van de stof diacetyl. De aandoening is voor het eerst ontdekt bij medewerkers van een popcornfabriek omdat diacetyl vrijkomt bij het maken van popcorn. De stof veroorzaakt een…

Popcornlongen ontstaan door het inademen van de stof diacetyl. De aandoening is voor het eerst ontdekt bij medewerkers van een popcornfabriek omdat diacetyl vrijkomt bij het maken van popcorn. De stof veroorzaakt een verdikking van de wand van de longblaasjes.

271p
Iemand met popcornlongen heeft minder zuurstof in zijn bloed dan een
gezonde persoon in een vergelijkbare situatie.
Leg uit waardoor dit komt.
281p
Patiënten met popcornlongen moeten vaak hoesten. Bij het hoesten
trekken de buikspieren zich krachtig samen.
Gaat het middenrif dan omhoog of omlaag? En heeft dit inademing of
uitademing tot gevolg?
A Het middenrif gaat omhoog met inademing tot gevolg.
B Het middenrif gaat omhoog met uitademing tot gevolg.
C Het middenrif gaat omlaag met inademing tot gevolg.
D Het middenrif gaat omlaag met uitademing tot gevolg.

opgave 10De navelstreng

291p
In de afbeelding zie je een dwarsdoorsnede van een navelstreng.
figuur bij de opgave
Behoren alle cellen van de navelstreng tot één weefsel? Leg je
antwoord uit.
Soms wordt de navelstreng dichtgedrukt, waardoor het bloed niet goed kan doorstromen (zie de afbeelding hieronder). navelstreng dichtgedrukte navelstreng
301puitwerkbijlage
Als gevolg van het dichtdrukken van de navelstreng, veranderen bij de
ongeboren baby de gehaltes aan zuurstof en koolstofdioxide in het bloed.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Kruis in deze tabel aan hoe bij de ongeboren baby het gehalte aan
zuurstof en het gehalte aan koolstofdioxide in het bloed veranderen,
direct na het dichtdrukken van de navelstreng.
Na de geboorte wordt de navelstreng doorgeknipt. Artsen vermoeden dat het direct na de geboorte doorknippen van de navelstreng kan leiden tot ijzertekort bij de baby. In zo’n geval moet de baby extra ijzerzouten…

Na de geboorte wordt de navelstreng doorgeknipt. Artsen vermoeden dat het direct na de geboorte doorknippen van de navelstreng kan leiden tot ijzertekort bij de baby. In zo’n geval moet de baby extra ijzerzouten krijgen. Ze vermoeden dat het ijzertekort minder groot zal zijn als de navelstreng later wordt doorgeknipt.

312p
De artsen doen een onderzoek om na te gaan of hun vermoeden juist is.
Schrijf een werkplan voor zo’n onderzoek.

opgave 11Het mazelenvirus

opgave als beeld van het examen
Voor het functioneren van het afweersysteem is het belangrijk dat witte bloedcellen ziekteverwekkers kunnen herkennen. Waaraan herkennen witte bloedcellen ziekteverwekkers? A aan antigenen B aan antistoffen C aan antigenen en aan antistoffen
opgave als beeld van het examen
Witte bloedcellen die niet besmet zijn met het mazelenvirus, proberen het virus te bestrijden. In diagram 1 zie je hoe het aantal witte bloedcellen verandert na een infectie met het mazelenvirus. Diagram 2 laat zien hoe sterk de afweerreactie is na zo’n infectie. diagram 1 diagram 2 Legenda: milde…

Witte bloedcellen die niet besmet zijn met het mazelenvirus, proberen het virus te bestrijden. In diagram 1 zie je hoe het aantal witte bloedcellen verandert na een infectie met het mazelenvirus. Diagram 2 laat zien hoe sterk de afweerreactie is na zo’n infectie. diagram 1 diagram 2 Legenda: milde infectie matige infectie ernstige infectie Naar aanleiding van de diagrammen worden twee uitspraken gedaan. 1 Twee weken na een matige infectie zijn er weer evenveel witte bloedcellen als voor de infectie. 2 Bij een ernstige infectie reageert het afweersysteem sterker dan bij een matige infectie. Welke uitspraak is juist? A geen van beide uitspraken B alleen uitspraak 1 C alleen uitspraak 2 D uitspraak 1 en uitspraak 2

In Nederland worden kinderen ingeënt tegen mazelen. Daarvoor wordt een verzwakt mazelenvirus gebruikt. Welke vorm van immunisatie is zo’n inenting? A kunstmatige actieve immunisatie B kunstmatige passieve immunisatie C natuurlijke actieve immunisatie D natuurlijke passieve immunisatie

opgave 12Bloedgroepen

Bij een bloedtransfusie krijgt een patiënt meestal rode bloedcellen toegediend van een donor met dezelfde bloedgroep. In noodgevallen kunnen daarvoor ook rode bloedcellen van een andere bloedgroep gebruikt worden.…

Bij een bloedtransfusie krijgt een patiënt meestal rode bloedcellen toegediend van een donor met dezelfde bloedgroep. In noodgevallen kunnen daarvoor ook rode bloedcellen van een andere bloedgroep gebruikt worden. Dit kan alleen als dit geen klontering in het bloed van de patiënt veroorzaakt.

In een noodsituatie zijn er twee patiënten die een bloedtransfusie nodig
hebben. Er is bloed beschikbaar van één donor (zie de tabel).
  bloedgroep donor A patiënt 1 0 patiënt 2 AB
351p
Aan welke patiënt kunnen rode bloedcellen uit het donorbloed toegediend
worden zonder gevaar voor klontering?
A aan geen van beide patiënten
B alleen aan patiënt 1
C alleen aan patiënt 2
D aan patiënt 1 en aan patiënt 2

opgave 13Melatonine

Melatonine is een hormoon dat het slapen beïnvloedt. Speciale cellen in het netvlies geven informatie aan de hersenen over de hoeveelheid licht in de omgeving. Hoe donkerder het wordt, des te meer melatonine de…

Melatonine is een hormoon dat het slapen beïnvloedt. Speciale cellen in het netvlies geven informatie aan de hersenen over de hoeveelheid licht in de omgeving. Hoe donkerder het wordt, des te meer melatonine de hersenen maken. Als de hoeveelheid melatonine in het bloed stijgt, worden mensen slaperig.

361p
In de afbeelding zie je een doorsnede van een oog.
P Q R S T
Welke letter geeft het deel aan waarin impulsen ontstaan die de
productie van melatonine beïnvloeden?
372p
Het netvlies bevat ook twee typen zintuigcellen die ervoor zorgen dat je
kan zien.
Noteer de namen van deze twee typen zintuigcellen en leg uit wat het
verschil in functie is tussen deze twee typen zintuigcellen.
Schrijf je antwoord zo op:
namen van de typen zintuigcellen:...............................................
verschil in functie van de typen zintuigcellen:..............................
Wetenschappers onderzoeken de invloed van cafeïne op de productie van melatonine in zwak licht en in fel licht. Ze voeren het onderzoek uit met een groot aantal proefpersonen, zes uur voordat die normaal naar bed…

Wetenschappers onderzoeken de invloed van cafeïne op de productie van melatonine in zwak licht en in fel licht. Ze voeren het onderzoek uit met een groot aantal proefpersonen, zes uur voordat die normaal naar bed zouden gaan. De proefpersonen zitten in zwak licht of in fel licht en krijgen ieder een pil met cafeïne of eenzelfde pil zonder cafeïne: groep 1: zit in zwak licht en krijgt een pil zonder cafeïne groep 2: zit in zwak licht en krijgt een pil met cafeïne groep 3: zit in fel licht en krijgt een pil zonder cafeïne groep 4: zit in fel licht en krijgt een pil met cafeïne De wetenschappers geven de resultaten weer in een diagram. tijd die het 2,0 duurt voordat melatoninestijging plaatsvindt 1,5 (uren) 1,0 0,5 0 groep 1 groep 2 groep 3 groep 4

381p
De resultaten in de groepen 1 en 3 worden met elkaar vergeleken.
Hoeveel uur later vindt de melatoninestijging plaats bij groep 3 dan bij
groep 1?
391p
Leg uit dat je uit het diagram kunt afleiden dat de invloed van cafeïne in
zwak licht groter is dan in fel licht.

opgave 14Een bijzondere vogel

Een vogelonderzoeker ontdekte in het veld een bijzondere vogel (zie de afbeelding). Het was een rode kardinaal. Bij rode kardinalen hebben de mannelijke vogels rode veren en de vrouwelijke vogels witte veren. Deze…

Een vogelonderzoeker ontdekte in het veld een bijzondere vogel (zie de afbeelding). Het was een rode kardinaal. Bij rode kardinalen hebben de mannelijke vogels rode veren en de vrouwelijke vogels witte veren. Deze bijzondere vogel had echter een witte rechterhelft en een rode linkerhelft. De onderzoeker observeerde de bijzondere vogel enige tijd. Hij stelde vast dat de vogel nooit zong. Ook reageerde de vogel niet op de zang van andere rode kardinalen. Bij rode kardinalen zingen normaal gesproken zowel de mannetjes als de vrouwtjes in de voortplantingstijd.

401p
Rode kardinalen zingen in de voortplantingstijd om een partner te lokken
voor de voortplanting.
Hoe heet dit type voortplantingsgedrag?
411p
De bijzondere vogel zong niet in de voortplantingstijd. De inwendige
prikkel voor dit gedrag ontbrak bij deze vogel.
Wat is deze inwendige prikkel?
421p
Bij vogels hebben de mannetjes twee gelijke geslachtschromosomen (ZZ)
en vrouwtjes twee verschillende (ZW).
Als de bijzondere vogel voor de helft mannelijk is en voor de helft
vrouwelijk, welke geslachtschromosomen kunnen zich dan in een huidcel
bevinden?
A WW en ZW
B WW en ZZ
C ZW en ZZ
D WW of ZW
E WW of ZZ
F ZW of ZZ

opgave 15Citrusvruchten

Citrusvruchten zijn vruchten van planten van het geslacht Citrus. Sinds duizenden jaren kruisen kwekers de verschillende citrusplanten onderling, waardoor steeds nieuwe varianten ontstaan. Oorspronkelijk kwamen…

Citrusvruchten zijn vruchten van planten van het geslacht Citrus. Sinds duizenden jaren kruisen kwekers de verschillende citrusplanten onderling, waardoor steeds nieuwe varianten ontstaan. Oorspronkelijk kwamen alleen pompelmoesplanten, mandarijnplanten en sukadecitroenplanten voor. Uit deze drie soorten lieten kwekers andere citrusplanten ontstaan die andere citrusvruchten maken, zoals sinaasappels, citroenen en grapefruits.

431p
Daisy en Kevin praten over het kweken van citrusvruchten.
Daisy beweert dat de kwekers natuurlijke selectie toepasten om een
geschikte plant te kweken.
Kevin beweert dat het genotype van sinaasappels en grapefruits hetzelfde
is.
Wie heeft gelijk?
A geen van beide
B alleen Daisy
C alleen Kevin
D Daisy en Kevin
441p
Met behulp van DNA-onderzoek kan de onderlinge verwantschap van de
citrusplanten worden onderzocht.
Geef de naam van het deel van de cel waarin zich DNA van de
sinaasappelplant bevindt.
In de tabel staan enkele voedingswaarden van verschillende
citrusvruchten, per 100 gram.
  energiewaarde (kJ) koolhydraten (gram) voedingsvezels (gram) citroen 153 3,0 2,0 grapefruit 156 6,6 1,4 mandarijn 193 9,8 0,9 sinaasappel 215 7,9 2,0
452p
Eén gram koolhydraten levert 16,8 kJ energie.
Hoeveel procent van de energie in mandarijnen is afkomstig van
koolhydraten? Leg je antwoord uit met een berekening en rond af op
een heel getal.
462p
Koolhydraten leveren energie.
Noem nog twee groepen voedingsstoffen die energie kunnen leveren.

opgave 16Het syndroom van Carpenter

Het syndroom van Carpenter is een erfelijke aandoening die afwijkingen veroorzaakt aan de schedel en het gezicht. Het syndroom wordt veroorzaakt door een recessief gen.
471p
Karen en Richard hebben een kind met het syndroom van Carpenter. Zelf
hebben ze deze aandoening niet.
Karen is in verwachting van hun tweede kind.
Hoe groot is de kans dat het tweede kind het syndroom van Carpenter
heeft?
A 0%
B 25%
C 50%
D 75%
E 100%
481p
Karen en Richard vragen aan de dokter of met prenataal onderzoek
vastgesteld kan worden of hun tweede kind het syndroom van Carpenter
heeft. De dokter stelt een onderzoek voor waarbij afwijkingen aan de
schedel van de ongeboren baby te zien zijn.
Welk onderzoek stelt de dokter voor?
A echoscopie
B vlokkentest
C vruchtwaterpunctie

opgave 17Darmziekte

NEC is een zeldzame darmziekte die bij te vroeg geboren baby’s voorkomt. Door een slechte bloedaanvoer naar de darmen kan de binnenkant van de darmwand beschadigd raken.
491p
Je ziet een afbeelding van de bloedsomloop.
figuur bij de opgave
In de afbeelding zijn enkele bloedvaten met letters aangegeven.
Welk bloedvat voert het bloed naar de darmen?
A bloedvat P
B bloedvat Q
C bloedvat R
D bloedvat S
E bloedvat T
F bloedvat U
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Bij een baby met NEC wordt het voedsel dat in haar maag zit, met een
slangetje eruit gehaald.
Hieronder zie je een doorsnede van de keelholte. Twee delen zijn met een
letter aangegeven.
figuur bij de opgave
501p
Welke letter geeft het deel aan waar het slangetje doorheen gaat om het
voedsel uit de maag te halen?
En hoe heet dat deel?
Schrijf je antwoord zo op:
letter:.................................................
naam:................................................
511p
Het bloed van de baby moet worden onderzocht. De verpleegkundige
haalt 2 mL bloed uit haar armader.
Is het afgenomen bloed zuurstofarm of zuurstofrijk?
En wordt dit bloed uit de grote of uit de kleine bloedsomloop gehaald?
A zuurstofarm bloed uit de grote bloedsomloop
B zuurstofarm bloed uit de kleine bloedsomloop
C zuurstofrijk bloed uit de grote bloedsomloop
D zuurstofrijk bloed uit de kleine bloedsomloop
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.