bronnen

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2023, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Er is sprake van normale situaties en gezonde organismen, tenzij anders
vermeld.

opgave 1Een bloementaart

Karel leest in een kookboek dat je sommige bloemen kunt eten. Hij kiest een recept voor een bloementaart uit. Enkele van de benodigde ingrediënten staan hieronder. 100 g roomboter 150 mL melk 300 g tarwemeel 400 g…

Karel leest in een kookboek dat je sommige bloemen kunt eten. Hij kiest een recept voor een bloementaart uit. Enkele van de benodigde ingrediënten staan hieronder. 100 g roomboter 150 mL melk 300 g tarwemeel 400 g bloemkool 150 g pompoenpitten gele kroonbladeren van zonnebloemen paarse kroonbladeren van viooltjes 1 citroen

11p
De meeste ingrediënten bevatten vezels.
Noteer een ingrediënt uit dit recept dat geen vezels bevat.
21p
Zitten in dit recept de kroonbladeren van insectenbloemen of van
windbloemen? Leg je antwoord uit.
32p
Drie plantaardige ingrediënten van deze bloementaart zijn ontstaan na
bevruchting van de plant.
Noteer de drie ingrediënten uit dit recept die na bevruchting ontstaan
zijn.

opgave 2Dwerggroei bij katten

Als een kat zich niet goed ontwikkelt en delen van het lichaam te klein blijven, wordt dat dwerggroei genoemd. Een voorbeeld hiervan is het kattenras Munchkin, waarbij de katten zeer korte poten hebben in verhouding…

Als een kat zich niet goed ontwikkelt en delen van het lichaam te klein blijven, wordt dat dwerggroei genoemd. Een voorbeeld hiervan is het kattenras Munchkin, waarbij de katten zeer korte poten hebben in verhouding tot hun lichaam (zie de afbeelding). Dwerggroei kan verschillende oorzaken hebben.

41p
Dwerggroei kan ontstaan doordat de hypofyse en de schildklier minder
goed werken.
Geef de naam van het orgaanstelsel waar de hypofyse en de
schildklier bij horen.
51p
Als het voedsel van een jonge kat te weinig kalkzouten bevat, kan dit ook
tot dwerggroei leiden.
Leg uit hoe een tekort aan kalkzouten dwerggroei kan veroorzaken.
62p
Soms is dwerggroei erfelijk bepaald. Dwerggroei wordt dan bepaald door
een dominant gen (A). Kattenembryo’s die homozygoot dominant zijn voor
dit gen, sterven voordat ze geboren worden.
Twee katten met erfelijk bepaalde dwerggroei krijgen samen
nakomelingen.
De katten krijgen veel jongen:
− doodgeboren jongen;
− jongen met dwerggroei;
− jongen met een normale groei.
Op de uitwerkbijlage staat een kruisingsschema.
Vul het kruisingsschema in.
Bepaal de kans op vroegtijdige sterfte van de kattenembryo’s.

opgave 3Te vroeg geboren

Een zwangerschap duurt gemiddeld 39 weken. Soms worden baby’s te
vroeg of extreem vroeg geboren. Deze baby’s kunnen verschillende
gezondheidsproblemen krijgen.
71p
In deze tabel zie je hoeveel baby’s er in 2016 in Nederland werden
geboren en hoelang de zwangerschap duurde.
2016 duur van de zwangerschap aantal geboren baby’s over tijd geboren langer dan 42 weken 3.155 op tijd geboren van 37 t/m 42 weken 154.358 te vroeg geboren van 33 t/m 36 weken 8.754 extreem vroeg geboren van 23 t/m 32 weken 2.828 totaal aantal geboren baby’s 169.095
Hoeveel procent van deze baby’s is extreem vroeg geboren?
81p
Een extreem vroege geboorte kan gebeuren als een foetus niet goed
groeit.
In de afbeelding zie je een foetus in de buik van de moeder.
figuur bij de opgave
Leg uit welke rol deel P heeft bij de groei van de foetus.
91p
Een te vroeg geboren baby moet soms beademd worden. De dokter
plaatst dan een slangetje om lucht in de longen te blazen. Het slangetje
moet in de juiste buis in de keel geplaatst worden.
Hieronder zie je twee schematische tekeningen. In één tekening is het
slangetje op de juiste wijze geplaatst.
figuur bij de opgave
In welke tekening is het slangetje op de juiste wijze geplaatst voor een
succesvolle beademing? Leg je antwoord uit.
101p
Het hart van een te vroeg of extreem vroeg geboren baby is soms
onvoldoende ontwikkeld. In de afbeelding hieronder is links een normaal
ontwikkeld hart getekend en rechts een onvoldoende ontwikkeld hart.
normaal ontwikkeld onvoldoende ontwikkeld
Geef de naam van een deel van het hart dat volgens de tekening
onvoldoende ontwikkeld is.

opgave 4Gedrag bij wulpen

Biologen bestuderen het gedrag van wulpen in een weiland. Wulpen zijn
vogels met gebogen, lange snavels waarmee zij wormen en larven uit de
grond halen.
De biologen beschrijven enkele gedragingen in een tabel en voegen een
tekening toe (zie de tabel hieronder).
afkorting beschrijving tekening LO loopt op twee poten PO poetst zijn veren met de snavel SE staat stil op één poot ST staat stil op twee poten RV rust met snavel tussen de veren
111p
Wat is de naam van zo’n tabel met beschrijvingen van gedragingen?
A ethogram
B practicum
C protocol
D veldwaarneming
Een bioloog observeert één wulp. Met een stopwatch houdt ze gedurende één minuut bij, welk gedrag ze ziet. De resultaten zie je in de afbeelding.
121p
Welke gedragingen vertoont de wulp achter elkaar gedurende de eerste
twaalf seconden van de observatie?
figuur bij de opgave
131p
Hoeveel seconden besteedt de wulp aan lopen gedurende deze minuut?

opgave 5De penis

In de puberteit krijgt een jongen voor het eerst een zaadlozing. Bij
seksuele opwinding wordt zijn penis stijf. Bij de zaadlozing wordt een
bepaalde verbinding afgesloten, zodat er geen sperma in de blaas
terechtkomt.
141p
Als de penis stijf wordt, vult een deel van de penis zich met bloed.
Geef de naam van dit deel.
151p
In de afbeelding zie je de organen van het mannelijke
voortplantingsstelsel. Vier plaatsen zijn met letters aangegeven.
figuur bij de opgave
Met welke letter is de plaats aangegeven waar tijdens de zaadlozing de
verbinding afgesloten wordt?
A met letter P
B met letter Q
C met letter R
D met letter S
162puitwerkbijlage
Als de penis stijf wordt, stroomt er meer bloed doorheen.
Door welk bloedvat stroomt het bloed de penis in? En hoort dit bloedvat
bij de grote of bij de kleine bloedsomloop?
Op de uitwerkbijlage staat een zin over de stijf wordende penis.
Omcirkel de juiste woorden in deze zin.

opgave 6Een voedselweb

Faizal maakt dit voedselweb met tien groepen organismen.
171p
Uit het voedselweb leidt Faizal een voedselketen af die uit vier schakels
bestaat en waarin roofvogels voorkomen.
Schrijf deze voedselketen op.
182puitwerkbijlage
De biologiedocent doet drie beweringen over dit voedselweb.
Op de uitwerkbijlage staan deze drie beweringen in een tabel.
Kruis voor elke bewering aan of die juist of onjuist is.
191p
De biologiedocent bespreekt met Faizal hoe zijn voedselweb eruit zou
zien als er geen boerenkoolplanten waren.
Uit hoeveel groepen organismen bestaat het voedselweb van Faizal als hij
de boerenkoolplanten weglaat?
A uit 6 groepen organismen
B uit 7 groepen organismen
C uit 8 groepen organismen
D uit 9 groepen organismen

opgave 7Wespenallergie

Door een steek van een wesp krijg je
een gifstof in je lichaam. Er ontstaat
daardoor een pijnlijk gezwel. Bij
sommige mensen veroorzaakt een
wespensteek een allergische reactie.
Bij een allergische reactie kunnen er
vele rode bultjes op de huid ontstaan.
Ook kan een allergische reactie leiden
tot een astma-aanval of een
opgezwollen keel.
figuur bij de opgave
Bij een allergische reactie reageren witte bloedcellen op het gif van de
wesp door antistoffen te maken. Hierbij komt de stof histamine vrij.
Histamine zorgt ervoor dat de bloedvaten wijder worden. Door histamine
laten de wanden van de haarvaten ook meer vocht door naar het weefsel,
waardoor de rode bultjes en zwellingen ontstaan.
Je ziet een afbeelding waarin de drie stappen van de allergische reactie
schematisch zijn getekend met antigenen, antistoffen en witte bloedcellen.
stap 1 stap 2 stap 3
201puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage zie je een tabel met de symbolen die gebruikt zijn
voor dit schema.
Kruis in de tabel bij elk symbool de juiste naam aan.
211p
Gaat de bloeddruk omlaag of omhoog als er veel histamine in het bloed
komt? Leg je antwoord uit.
Er zijn twee mogelijkheden om zo’n allergische reactie na een
wespensteek te voorkomen:
1 Noodpen: Met een noodpen kan na een wespensteek adrenaline
worden geïnjecteerd. Adrenaline vernauwt de bloedvaten en zorgt dat
de luchtwegen wijder worden.
2 Immuuntherapie: Door steeds een beetje meer wespengif toe te
dienen, wordt het afweersysteem minder gevoelig gemaakt. Het
lichaam went er langzaam aan en het immuunsysteem zal minder
heftig gaan reageren wanneer iemand gestoken wordt door een wesp.
De immuuntherapie duurt 3 tot 5 jaar.
221p
Adrenaline wordt ook in het lichaam gemaakt.
Door welke hormoonklier wordt adrenaline gemaakt?
A door de alvleesklier
B door de bijnieren
C door de hypofyse
D door de schildklier
232p
Adrenaline beïnvloedt het bloedvatenstelsel en het ademhalingsstelsel.
Geef de naam van nog een orgaanstelsel dat door adrenaline
beïnvloed wordt en noteer welke invloed adrenaline op dat
orgaanstelsel heeft.
Schrijf je antwoord zo op:
orgaanstelsel:........................................
invloed adrenaline:.................................
241p
Is de productie van antistoffen tegen het wespengif toegenomen of
afgenomen na de immuuntherapie? Leg je antwoord uit.

opgave 8Koningsvissen

Koningsvissen zijn grote vissen die diep in zee kunnen leven. Koningsvissen hebben een constante lichaamstemperatuur, in tegenstelling tot de meeste vissoorten.
251p
In de spieren van de koningsvissen ontstaat warmte.
Geef de naam van het stofwisselingsproces in de spieren waardoor
warmte ontstaat.
261p
Door een hogere lichaamstemperatuur kunnen koningsvissen sneller
bewegen dan vissen van gelijke grootte met een lagere
lichaamstemperatuur.
Wat is hiervan een voordeel?
Onderzoekers hebben de lichaamstemperatuur van een koningsvis gemeten terwijl hij in zee zwom. Hieronder staat een deel van deze meting in een diagram uitgezet.
271p
Over dit diagram worden twee uitspraken gedaan.
1 Hoe dieper de koningsvis zwemt, hoe meer zijn lichaamstemperatuur
daalt.
2 De koningsvis is tijdens de meting op meer dan 80 meter diepte
geweest.
Wat is juist?
A alleen uitspraak 1
B alleen uitspraak 2
C beide uitspraken
D geen van beide uitspraken
Koningsvissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop. Het hart heeft één boezem en één kamer (zie de afbeelding hieronder). Enkele bloedvaten zijn met een letter aangegeven. De pijlen geven de stroomrichting van het…

Koningsvissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop. Het hart heeft één boezem en één kamer (zie de afbeelding hieronder). Enkele bloedvaten zijn met een letter aangegeven. De pijlen geven de stroomrichting van het bloed aan.

281p
Welke letter geeft een bloedvat aan waar zuurstofrijk bloed doorheen
stroomt?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 9Luizen bij duiven

Tussen de veren van duiven leven luizen die zich voeden met eiwitten en vetten uit die veren. Veel luizen hebben dezelfde kleur als de veren van de duiven waar ze op leven. Alle luizen behoren tot dezelfde soort. De…

Tussen de veren van duiven leven luizen die zich voeden met eiwitten en vetten uit die veren. Veel luizen hebben dezelfde kleur als de veren van de duiven waar ze op leven. Alle luizen behoren tot dezelfde soort. De duiven proberen de luizen bij elkaar of bij zichzelf te verwijderen door met hun snavel door de veren te strijken en de luizen eraf te vegen. Dit wordt ‘preening’ genoemd. Biologen onderzoeken dit preening-gedrag bij de duiven. De biologen hebben daarvoor een snavelkapje ontwikkeld. Duiven die zo’n kapje over hun snavel krijgen, kunnen de luizen niet meer verwijderen, maar kunnen zich nog wel voeden.

291p
Tot welk type gedrag hoort preening?
A tot broedzorg
B tot imponeergedrag
C tot verzorgingsgedrag
D tot voedingsgedrag
De biologen willen weten of natuurlijke selectie een rol speelt in de
aanpassing van de luizen aan de veerkleur van de duif. Ze doen een
nieuwe proef die een aantal jaren duurt.
De biologen hebben vier groepen duiven samengesteld:
− witte duiven met snavelkapjes
− witte duiven zonder snavelkapjes
− zwarte duiven met snavelkapjes
− zwarte duiven zonder snavelkapjes
Alle duiven worden besmet met grijze luizen. Een luis leeft ongeveer
50 dagen en kan in die tijd tot wel 300 nakomelingen krijgen.
Na vier jaar bekijken de onderzoekers de kleuren van de luizen op de
duiven.
Hieronder zie je de resultaten in een tabel.
kleur van de kleuren van de luizen na vier jaar luizen aan het begin op de duiven op de duiven met kleur duiven op alle duiven zonder snavelkapje snavelkapje
302puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan drie beweringen over dit onderzoek.
Kruis voor elke bewering aan of die juist of onjuist is.

opgave 10Darmbacteriën

In het verteringskanaal leven nuttige bacteriën en schadelijke bacteriën.
Nuttige bacteriën bevorderen een goede werking van de darmen.
Schadelijke bacteriën kunnen ontstekingen veroorzaken, waardoor
verschillende ziekten kunnen ontstaan.
311p
Om schadelijke bacteriën in de darmen te bestrijden, kunnen antibiotica
gebruikt worden.
Leg uit waardoor het gebruik van antibiotica ook nadelig kan zijn voor
het goed functioneren van de darmen.
322p
In voedingsmiddelen met veel vezels komen bepaalde koolhydraten voor
die samen als FOS aangeduid worden. Biologen vermoeden dat door FOS
het aantal nuttige bacteriën in de darmen van muizen toeneemt. Ze doen
een onderzoek om dit aan te tonen.
Schrijf een werkplan op voor dit onderzoek.

opgave 11CRISPR-Cas-systeem

Wetenschappers kunnen bij muizen een fout stukje DNA uit een
chromosoom wegknippen, zodat er een gezond muizen-embryo kan
ontstaan. Ze gebruiken daarvoor het CRISPR-Cas-systeem.
In de tekeningen wordt schematisch uitgelegd hoe wetenschappers dat
doen.
Een zaadcel van Daarna wordt Het Cas-eiwit Vervolgens gaat een muis wordt het Cas-eiwit in knipt het foute de bevruchte met een de eicel stukje DNA uit eicel delen. Er injectienaald in gebracht. een chromosoom…

Een zaadcel van Daarna wordt Het Cas-eiwit Vervolgens gaat een muis wordt het Cas-eiwit in knipt het foute de bevruchte met een de eicel stukje DNA uit eicel delen. Er injectienaald in gebracht. een chromosoom ontstaat een een eicel van een van de zaadcel. embryo zonder muis gebracht. Hierdoor ontstaat fout DNA. er tijdelijk een gat in dat chromosoom. De eicel repareert het gat met DNA zonder fout.

331puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een tabel.
Kruis in de tabel aan door welk type celdeling de cellen van stap 1 zijn
ontstaan.
Kruis ook aan door welk type celdeling de cellen van stap 4 zijn
ontstaan.
341p
Het foute stukje DNA is ontstaan door een mutatie. Finn en Ilse praten
over mutaties.
− Finn zegt dat een mutatie kan ontstaan door radio-actieve straling.
− Ilse zegt dat mutaties alleen ontstaan in geslachtscellen.
Wie heeft gelijk?
A Alleen Finn heeft gelijk.
B Alleen Ilse heeft gelijk.
C Finn heeft gelijk en Ilse heeft gelijk.
D Geen van beiden heeft gelijk.
351p
Wordt de mutatie volgens de informatie vóór of ná de bevruchting
weggeknipt? Leg je antwoord uit.

opgave 12Spruitjes

Spruitjes zijn de okselknoppen van de spruitkoolplant (zie de afbeelding). Spruitjes maken deel uit van gezonde voeding, omdat ze veel vitamine C en voedingsvezels bevatten. Spruitjes stonden bekend om hun bittere…

Spruitjes zijn de okselknoppen van de spruitkoolplant (zie de afbeelding). Spruitjes maken deel uit van gezonde voeding, omdat ze veel vitamine C en voedingsvezels bevatten. Spruitjes stonden bekend om hun bittere smaak. Door kruising en selectie zijn er nu rassen die zoeter en minder bitter zijn. Dit proces heet veredeling en wordt uitgevoerd op plantenveredelingsbedrijven.

361p
Kun je het veredelen en daardoor het ontstaan van spruitkoolrassen met
een zoetere smaak een voorbeeld van evolutie noemen? Leg je antwoord
uit.
Hieronder staat informatie over de voedingswaarde van 100 gram
gekookte spruitjes.
voedingswaarde per 100 g gekookte spruitjes energie 189 kJ koolhydraten 5,2 g vitamine C 132 mg voedingsvezels 4,5 g
371p
Pubers hebben gemiddeld per dag 90 mg vitamine C nodig.
Hoeveel gram gekookte spruitjes moet je minimaal eten om 90 mg
vitamine C binnen te krijgen?
Leg je antwoord uit met een berekening.

opgave 13Transgender personen

Mensen worden een transgender persoon genoemd als ze mannelijke
geslachtsorganen hebben maar zich vrouw voelen, of als ze vrouwelijke
geslachtsorganen hebben maar zich man voelen.
Transgender personen die als man geboren zijn, kunnen zich met
vrouwelijke geslachtshormonen laten behandelen. Daardoor krijgen ze
geleidelijk aan vrouwelijke geslachtskenmerken. Met medicijnen remmen
ze de productie van mannelijke geslachtshormonen af.
Hieronder zie je welke effecten de behandeling heeft en na hoeveel tijd
het maximale effect bereikt is.
  maximaal effect bereikt na De spiermassa neemt af. 1 tot 2 jaar De borsten groeien. 2 tot 3 jaar De heupen worden breder. 2 tot 3 jaar De aanmaak van zaadcellen wordt minder. meer dan 3 jaar
381p
Heeft een behandeling met vrouwelijke geslachtshormonen invloed op de
primaire of op de secundaire geslachtskenmerken?
A alleen op de primaire geslachtskenmerken
B alleen op de secundaire geslachtskenmerken
C op de primaire en op de secundaire geslachtskenmerken
Soms laat een transgender persoon zich aan de geslachtsorganen
opereren. De mannelijke geslachtsdelen worden dan zo veranderd dat ze
lijken op vrouwelijke geslachtsdelen. De operatie gaat als volgt:
1 Er wordt een holte gemaakt tussen de endeldarm en de urinebuis.
2 De teelballen en delen van de penis worden verwijderd.
3 Van de penishuid wordt een vagina gemaakt.
4 Van de balzak worden schaamlippen gemaakt.
5 Van de eikel wordt een ander deel gemaakt.
391p
Bij de operatie wordt van de eikel een vrouwelijk deel gemaakt dat
dezelfde functie heeft als de eikel.
Geef de naam van het deel dat bij een vrouw dezelfde functie heeft als
de eikel.
401p
Na zo’n operatie is het niet meer nodig om medicijnen te gebruiken die de
productie van mannelijke geslachtshormonen afremmen.
Leg uit waardoor dit niet meer nodig is.
411p
Verandert het genotype van een transgender persoon na zo’n operatie?
Leg je antwoord uit.

opgave 14Uv-straling

Als je gaat zonnen, kan je huid verbranden door de uv-straling van de zon. Pigmentcellen houden een deel van de uv-straling tegen.
421p
Hoe heet het gedeelte van huid waarin de pigmentcellen worden
gemaakt?
A hoornlaag
B kiemlaag
C lederhuid
D onderhuids bindweefsel
431p
Uv-straling beschadigt het DNA in de cellen van de huid.
In welk deel van de cel bevindt zich dit DNA?
441p
Als je lang in de zon zit, krijg je het warm.
Leg uit op welke manier je huid ervoor zorgt dat je lichaam weer
afkoelt.

opgave 15Bescherming bij het lassen

Theo is lasser. Met een lasapparaat kan hij twee stukken metaal met elkaar verbinden. Tijdens het lassen ontstaan hoge temperaturen, giftige gassen en fel licht. Speciale kleding beschermt Theo tegen brandwonden. Een…

Theo is lasser. Met een lasapparaat kan hij twee stukken metaal met elkaar verbinden. Tijdens het lassen ontstaan hoge temperaturen, giftige gassen en fel licht. Speciale kleding beschermt Theo tegen brandwonden. Een afzuigkap voorkomt dat hij schadelijke gassen inademt. Een laskap voorkomt dat het felle licht zijn netvlies beschadigt.

451p
In de afbeelding zie je een doorsnede van het oog.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het deel aan dat Theo met zijn laskap beschermt?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
E letter T
462p
Als de huid tijdens het lassen onvoldoende beschermd wordt, kunnen
brandwonden ontstaan. Bij een tweedegraads-brandwond is de huid
verbrand tot en met de lederhuid. Daardoor raken onder andere zintuigen
in de huid beschadigd.
Noem twee zintuigen in de huid.
471p
Een enkele keer ademt Theo een giftig gas in. Het giftige gas stroomt dan
door verschillende delen van het ademhalingsstelsel en wordt opgenomen
in het bloed.
Delen van het ademhalingsstelsel zijn: de bronchiën, de longblaasjes en
de luchtpijp.
In welke volgorde stroomt het giftige gas bij inademing door deze delen?
A bronchiën longblaasjes luchtpijp
B bronchiën luchtpijp longblaasjes
C longblaasjes bronchiën luchtpijp
D longblaasjes luchtpijp bronchiën
E luchtpijp bronchiën longblaasjes
F luchtpijp longblaasjes bronchiën
481p
Als Theo vaker giftige gassen zou inademen, kan hij bronchitis krijgen. In
de bronchiën zit dan veel slijm als gevolg van een ontstekingsreactie. De
haarvaten om de longblaasjes kunnen daardoor minder zuurstof
opnemen.
Leg uit dat de haarvaten minder zuurstof kunnen opnemen bij
bronchitis.

opgave 16Tandenpoetsen bij honden

Als honden veel tandplak hebben, kunnen ze een tandvleesontsteking krijgen. De dierentandarts adviseert de eigenaar dan om de tanden van de hond te poetsen.
491p
In de afbeelding hieronder zie je een doorsnede van een tand van een
hond. De delen hebben dezelfde namen en functies als bij de mens.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het tandbeen aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
E letter T
501puitwerkbijlage
De hond van Mikaela heeft een tandvleesontsteking. De dierentandarts
kijkt door de microscoop en ziet in het slijm uit de bek van de hond cellen
van bacteriën en schimmels.
Op de uitwerkbijlage staan twee kenmerken van bacteriën en schimmels.
Kruis in de tabel voor elk kenmerk aan of dit hoort bij bacteriën of bij
schimmels.
511p
Door het tandenpoetsen wordt de speekselproductie verhoogd. De
dierentandarts legt uit dat daardoor de kans op een tandvleesontsteking
wordt verlaagd.
Leg uit hoe speeksel beschermt tegen tandvleesontsteking.
521p
Mikaela wil haar hond door middel van conditionering leren stil te zitten
als zij bij hem de tanden poetst.
Leg uit wat Mikaela moet doen om haar hond te conditioneren.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.