bronnen

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2024, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Er is sprake van normale situaties en gezonde organismen, tenzij anders
vermeld.

opgave 1Voortplanting bij de reuzenpanda

De reuzenpanda is een zoogdier dat alleen bamboe eet. Panda’s kunnen bamboe moeilijk verteren omdat ze in hun darmen geen enzymen hebben die celwanden afbreken.
11p
In de afbeelding zie je een cel van een bamboeplant.
figuur bij de opgave
Met welke letter is het deel van de cel aangegeven dat slecht
verteerbaar is voor de panda?
De voortplanting bij de reuzenpanda gaat langzaam.
Het vrouwtje heeft maar één keer per jaar een ovulatie. De hoeveelheid
geslachtshormoon bij mannetjes is vaak het hoogst op het moment dat
het vrouwtje niet vruchtbaar is. Wanneer het voortplantingsseizoen voor
een vrouwtje begint, daalt de hoeveelheid geslachtshormonen bij het
mannetje alweer.
In fokcentra wordt het gedrag van reuzenpanda’s bestudeerd om de kans
op voortplanting te vergroten. In een onderzoek werden meerdere
vrouwtjes- en mannetjespanda’s geobserveerd. De onderzoekers maakten
deze twee tabellen:
tabel 1 schema van het gedrag van vrouwtjes naar mannetjes
gedrag afkorting omschrijving gedrag van vrouwtje naar mannetje agressief ag maakt grommende geluiden neutraal ne geen waarneembare reactie toenadering to maakt piepende geluiden en ruikt seksueel se laat geslachtsdelen zien
tabel 2 observaties van het gedrag van drie vrouwtjes
naam panda aantal keer gedrag bepaald per dag     ag ne to se Bao-Di 4 10 2 0 Xing-Hao 0 2 3 8 An-Tuan 2 6 3 8
21p
Het maken van piepende geluiden van het vrouwtje is een type
voortplantingsgedrag, dat voorafgaat aan de paring.
Hoe noem je dit type voortplantingsgedrag?
32p
Bij welk vrouwtje uit tabel 2 is de kans op een paring het grootst? Leg je
antwoord uit.
Bij de panda duurt het ongeveer 5 jaar voordat het lichaam volgroeid is.
In tabel 3 zie je kenmerken die bij de eerste 6 levensfases horen.
tabel 3 de levenscyclus van de panda
levensfase / kenmerken leeftijd fase 1 Is kaal, blind en doof. Heeft geen zichtbare geslachtskenmerken. pasgeboren Kan niet uit zichzelf poepen en plassen. Wordt gevoed met moedermelk. Kan de lichaamstemperatuur niet…

levensfase / kenmerken leeftijd fase 1 Is kaal, blind en doof. Heeft geen zichtbare geslachtskenmerken. pasgeboren Kan niet uit zichzelf poepen en plassen. Wordt gevoed met moedermelk. Kan de lichaamstemperatuur niet constant houden. fase 2 Begint met kruipen. Kan zelfstandig poepen en plassen. 3 - 5 Wordt gevoed met moedermelk. maanden fase 3 Begint met lopen. Leert bamboe eten. 5 - 6 Verlaat af en toe het hol. maanden Drinkt soms moedermelk. Geslachtskenmerken zijn zichtbaar. fase 4 Klimt in bomen. Eet bamboe. 0,5 - 1,5 jaar Drinkt geen moedermelk meer. fase 5 Is zelfstandig. Groeit snel. 1,5 - 5 jaar Wordt geslachtsrijp. fase 6 Is volgroeid. vanaf 5 jaar

42p
Noteer twee kenmerken uit tabel 3 die horen bij het levenskenmerk
stofwisseling.
51p
Met welke levensfases van de mens zijn de fases 2 en 5 van de panda te
vergelijken?
Schrijf je antwoord zo op:
fase 2: ………………………………………
fase 5: ………………………………………

opgave 2Postduiven

Een duivenmelker kweekt en traint postduiven om mee te doen aan
wedstrijden.
Bij een wedstrijd worden duiven naar een verre plek van huis gebracht en
daar losgelaten. De duif die het snelst weer in het eigen hok terug is,
heeft gewonnen. Om de weg terug te vinden, maken duiven gebruik van
herkenningspunten in de omgeving, van geuren en van de stand van de
zon.
Als een jonge duif uit het ei is
gekomen, richt hij zijn kopje
omhoog en doet de bek wijd open
als de ouderduif eraan komt. De
ouderduif reageert door de jonge
duif te voeden.
Na ruim drie weken kunnen de
jonge duiven vliegen en kunnen ze
zonder de zorg van de ouders.
De eerste dagen dat de jonge
figuur bij de opgave
duiven vliegen, blijven ze in de buurt van het hok. In die periode kunnen
ze handtam gemaakt worden. De jonge duiven zien andere duiven
bedelen om voer bij de duivenmelker en gaan dit ook doen. De
duivenmelker geeft ze dan voer. Daarna kunnen duiven getraind worden
door ze iedere week een stukje verder weg te brengen en ze voer te
geven als ze terugkomen.
62puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een tabel met gedrag van de duiven.
Kruis bij elk gedrag aan of dit aangeboren of aangeleerd gedrag is.
71p
Wanneer de jongen hun bek wijd openhouden, gaan de ouders altijd
voeden.
Hoe noem je een prikkel die altijd hetzelfde gedrag veroorzaakt?
82p
Noem de naam van de vorm van leren die een duivenmelker gebruikt bij
het trainen van de duiven. Leg je antwoord uit.

opgave 3Braken

Naomi is na een barbecue misselijk geworden. Daardoor moet ze braken.
Net voor en tijdens het braken gebeurt er van alles in haar lichaam.
91p
Tijdens het eten is het voedsel door aanspannen en ontspannen van de
kringspieren en lengtespieren van de slokdarm in de maag gekomen.
Hoe heet deze beweging?
101p
Bij het braken drukt het middenrif tegen de maag. Hierdoor wordt de
maaginhoud uit de maag geperst.
Wat is de positie van de maag ten opzichte van het middenrif?
En moet de middenrifspier zich ontspannen of samentrekken om de maag
samen te drukken?
  positie van de maag de middenrifspier A boven het middenrif ontspant zich B boven het middenrif trekt zich samen C onder het middenrif ontspant zich D onder het middenrif trekt zich samen
111p
Tijdens het braken is ademhalen onmogelijk, omdat de luchtpijp is
afgesloten. Het lichaam zorgt er zo voor dat er geen braaksel in de longen
terecht kan komen.
Welk deel van het ademhalingsstelsel zorgt hiervoor?
121p
Behalve maagzuur bevat maagsap ook enzymen.
Wat is de functie van enzymen?
A Enzymen activeren hormoonklieren.
B Enzymen doden bacteriën.
C Enzymen lossen vetten op.
D Enzymen verteren voedingsstoffen.

opgave 4Immuunsysteem en mazelen

Mazelen is een zeer besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een
virus. Het virus veroorzaakt koorts en ontstekingen aan ogen, oren,
longen en hersenen. Sinds 1974 is er een vaccin beschikbaar tegen
mazelen.
131p
Mensen die niet gevaccineerd zijn tegen mazelen, zullen bij besmetting
met het mazelenvirus meestal ziek worden. Hun lichaam maakt dan
antistoffen aan. Als ze genezen zijn, zijn ze immuun voor een volgende
besmetting met het mazelenvirus.
Op welke manier zijn deze mensen dan immuun geworden voor het
mazelenvirus?
A door kunstmatige, actieve immunisatie
B door kunstmatige, passieve immunisatie
C door natuurlijke, actieve immunisatie
D door natuurlijke, passieve immunisatie
141puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over vaccineren.
Kruis bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
151p
Het mazelenvirus tast soms ook de witte bloedcellen aan. Als dat gebeurt,
zal het lichaam bij een volgende infectie veel minder antistoffen maken.
Noem een risico van de afname van het totale aantal antistoffen.
161p
Bij patiënten die besmet zijn met het mazelenvirus wordt het rode
beenmerg onderzocht. Het rode beenmerg heeft een functie waarmee het
invloed heeft op het immuunsysteem.
Noem deze functie van het rode beenmerg.

opgave 5Dolfijn onder water

Dolfijnen zijn zeezoogdieren die jagen op vissen zoals haring. Tijdens de jacht kunnen dolfijnen heel lang onder water blijven. Dat is mogelijk doordat dolfijnenbloed per liter meer rode bloedcellen bevat dan…

Dolfijnen zijn zeezoogdieren die jagen op vissen zoals haring. Tijdens de jacht kunnen dolfijnen heel lang onder water blijven. Dat is mogelijk doordat dolfijnenbloed per liter meer rode bloedcellen bevat dan mensenbloed. Ook kunnen de rode bloedcellen van dolfijnen meer zuurstof binden. Tijdens het duiken gaat de hartslag omlaag en het bloed stroomt vooral naar het hart, de hersenen en de spieren. De slagaders naar andere organen vernauwen, zodat daar nauwelijks bloed naartoe stroomt.

172puitwerkbijlage
De ademhaling van een zoogdier zoals een dolfijn verloopt anders dan die
van een vis zoals een haring.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel met vragen over de ademhaling bij
een dolfijn en bij een haring.
Schrijf in de tabel de antwoorden op de vragen.
181p
Je ziet hier onder de microscoop de verschillende bloeddeeltjes van een
dolfijn.
figuur bij de opgave
Welke letter wijst het bloeddeeltje aan dat zorgt voor bloedstolling?
191p
Noem de naam van de stof in het bloed die ervoor zorgt dat zuurstof
wordt gebonden.
201p
Je ziet een tabel met het percentage zuurstof en het percentage
koolstofdioxide in de uitgeademde lucht van dolfijnen die aan het
wateroppervlak rustig ademen.
  percentage zuurstof percentage koolstofdioxide uitgeademde lucht 16% 4%
Een dolfijn is 45 minuten onder water geweest, komt dan boven water en
ademt uit. De concentratie zuurstof en koolstofdioxide in de uitgeademde
lucht is nu anders dan bij rustig ademen aan het wateroppervlak.
Hoeveel procent zuurstof en koolstofdioxide bevat de uitgeademde lucht
nadat de dolfijn boven water komt?
  percentage zuurstof percentage koolstofdioxide A meer dan 16% meer dan 4% B meer dan 16% minder dan 4% C minder dan 16% meer dan 4% D minder dan 16% minder dan 4%

opgave 6Een bevalling

Mandy is zwanger. De verloskundige onderzoekt hoe de foetus in de
baarmoeder ligt. Zij zegt dat de foetus in de meest voorkomende houding
ligt voor een natuurlijke bevalling.
211p
Wat is de meest voorkomende houding van een foetus vlak voor een
natuurlijke bevalling?
A B C
221p
Voor de ontsluiting krijgt Mandy weeën. Deze weeën zijn
samentrekkingen van bepaalde spieren. Deze samentrekkingen zijn
onbewuste bewegingen.
Van welke spieren zijn dit de samentrekkingen?
A van de baarmoederspieren
B van de buikspieren
C van de middenrifspieren
D van de vaginaspieren
231p
Hormonen geven bepaalde prikkels waardoor weeën ontstaan.
Wat is de naam van deze prikkels?
A adequate prikkels
B inwendige prikkels
C supranormale prikkels
D uitwendige prikkels
241p
De foetus is omhuld door vruchtvliezen. Om de geboorte mogelijk te
maken, zullen deze vruchtvliezen breken.
Op welk moment zullen de vruchtvliezen meestal breken?
A tijdens de bevruchting
B tijdens de indaling
C tijdens de ontsluiting
251p
Direct na de geboorte van de baby krijgt Mandy weeën om de nageboorte
op gang te brengen.
Leg uit wat er bij de nageboorte gebeurt.
261p
De baby krijgt de naam Luna. Joris, de partner van Mandy, heeft ontslag
genomen en blijft thuis om Luna op te voeden en te verzorgen. Joris vindt
dat heel normaal. Maar de ouders van Joris vinden dat Mandy vooral voor
Luna moet zorgen. 25 jaar geleden, toen Joris nog een baby was, werd hij
vooral verzorgd door zijn moeder.
Wat is er nu anders?
A de rangorde tussen ouders
B de rolpatronen van ouders
C het imponeergedrag van ouders
D het territoriumgedrag van ouders

opgave 7Cellen determineren

Maartje maakt een determineertabel om te bepalen of een cel afkomstig is
van organismen uit de groep van bacteriën, dieren, planten of schimmels.
In de tabel zijn deze groepen met de letters P, Q, R en S aangegeven.
determineertabel
1 a de cellen hebben een celkern................................. ga verder bij 2
b de cellen hebben geen celkern.................................................... P
2 a de cellen hebben een celwand................................ ga verder bij 3
b de cellen hebben geen celwand.................................................. Q
3 a er zijn cellen met bladgroenkorrels..............................................R
b er zijn geen cellen met bladgroenkorrels...................................... S
272p
Schrijf de letters P, Q, R en S op je antwoordblad. Schrijf de juiste groep
van organismen erachter.
Schrijf je antwoord zo op:
P: ………………………………………..
Q: ………………………………………..
R: ………………………………………..
S: ………………………………………..

opgave 8Pijn

Als het lichaam ergens beschadigd wordt, bijvoorbeeld door een val of een ontsteking, ontstaat pijn. Voor het bestrijden van pijn kunnen verschillende middelen worden voorgeschreven door een arts. In de afbeelding…

Als het lichaam ergens beschadigd wordt, bijvoorbeeld door een val of een ontsteking, ontstaat pijn. Voor het bestrijden van pijn kunnen verschillende middelen worden voorgeschreven door een arts. In de afbeelding zie je waar pijnbestrijdende middelen werken.

281p
Bij een val worden de pijnprikkels vanuit de zenuwuiteinden van de
‘pijnzintuigen’ in de huid doorgegeven naar het centraal zenuwstelsel.
Waar in de huid liggen deze zenuwuiteinden?
A in de hoornlaag
B in de kiemlaag
C in de lederhuid
D in het onderhuids bindweefsel
291p
Sterke pijnstillers stoppen de impulsoverdracht van de zenuwcellen in het
centraal zenuwstelsel. De impulsoverdracht wordt gestopt bij deel P.
Welk deel van het centraal zenuwstelsel is aangegeven met
de letter P?
Bij een ontsteking worden zwakke pijnstillers zoals paracetamol gebruikt als medicijn. Deze pijnstillers werken plaatselijk in het weefsel. Ze remmen de ontstekingsreactie, waardoor de zwelling en de pijn afnemen. In…

Bij een ontsteking worden zwakke pijnstillers zoals paracetamol gebruikt als medicijn. Deze pijnstillers werken plaatselijk in het weefsel. Ze remmen de ontstekingsreactie, waardoor de zwelling en de pijn afnemen. In de afbeelding zie je een type bloedvat.

302p
Welk type bloedvat zie je in de afbeelding? Geef een kenmerk waaraan je
dit kunt zien.
311p
De cellen van de wand van het bloedvat vormen samen een weefsel.
Noteer de twee kenmerken waaruit dit blijkt.

opgave 9Vogellijm

Vogellijm is een plant die hoog in een boom op de takken leeft. De plant heeft het hele jaar groene bladeren. Het is een parasiet: hij haalt water en voedingsstoffen uit de vaten van de boom waar hij in groeit. In…

Vogellijm is een plant die hoog in een boom op de takken leeft. De plant heeft het hele jaar groene bladeren. Het is een parasiet: hij haalt water en voedingsstoffen uit de vaten van de boom waar hij in groeit. In het voorjaar bloeit vogellijm met gele bloemen. Vogellijm heeft óf alleen mannelijke bloemen óf alleen vrouwelijke bloemen. Uit de vruchtbeginsels ontstaan witte bessen.

321p
Als het zaad op een geschikte boom terechtkomt, kan het zaad gaan
kiemen. Het worteltje groeit dan de boom in, op zoek naar bepaalde
voedingsstoffen.
Hoe komt een kiemend zaad aan voedingsstoffen om een worteltje te
ontwikkelen?
331p
Ontstaan de bessen van vogellijm uit vrouwelijke bloemen of uit
mannelijke bloemen? Leg je antwoord uit.
341p
Noem de manier waarop zaden van planten met bessen meestal verspreid
worden.

opgave 10Soepschildpad heeft het te warm

Soepschildpadden leven in gebieden rond de evenaar. Ze zijn van hun
twintigste tot dertigste levensjaar geslachtsrijp. De paring van
soepschildpadden vindt plaats in de zee. Na de paring gaan de vrouwtjes
terug naar het strand waar ze zelf uit het ei zijn gekomen. Ze leggen daar
meerdere keren per jaar ongeveer 75 eieren en bedekken die met zand.
Nadat de jongen uit het ei zijn gekomen, rennen ze naar zee.
Bij soepschildpadden wordt het geslacht bepaald door de temperatuur van
de eieren tijdens de ontwikkeling van het embryo. Bij hogere
temperaturen komen er vaker vrouwtjes uit de eieren, bij lagere
temperaturen komen er vaker mannetjes uit de eieren.
Sint Eustatius soepschildpad
Natuurbeschermers op het eiland Sint Eustatius doen onderzoek naar de
gevolgen van het opwarmen van de aarde. Ze bepaalden de gemiddelde
temperatuur van het zand in de nesten. Dat deden ze aan de koele en
aan de warme kant van het eiland, tijdens de koude periode en de warme
periode van het jaar. Ze bepaalden het percentage mannetjes en
vrouwtjes uit verschillende nesten. In tabel 1 staan de resultaten.
tabel 1
periode plaats gemiddelde zandtemperatuur percentage man percentage vrouw winter koele kant 27 °C 90 10 winter warme kant 29 °C 40 60 zomer koele kant 30 °C 15 85 zomer warme kant 32 °C 3 97
De natuurbeschermers verwachten dat over 25 jaar de zandtemperatuur
gemiddeld 5 graden hoger is dan nu. Veel dieren en planten zijn in staat
om zich door natuurlijke selectie aan te passen aan de opwarming. De
natuurbeschermers denken dat soepschildpadden zich niet kunnen
aanpassen aan de opwarming van de aarde.
351p
Wordt het geslacht van soepschildpadden volgens de informatie uit het
onderzoek bepaald door een abiotische factor, door een biotische factor
of door beide?
A abiotisch
B biotisch
C beide
362puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een diagram.
Maak het diagram compleet en teken een lijndiagram van het
percentage vrouwtjes dat uit het ei komt bij verschillende temperaturen
van het zand.
371p
Een vrouwtjesschildpad die in de winter aan de koele kant van het eiland
uit het ei is gekomen, gaat 25 jaar later terug naar dezelfde plek om daar
haar eieren te leggen. De gemiddelde zandtemperatuur is dan 5 °C
gestegen.
Hoeveel procent van haar nakomelingen zal naar verwachting een
vrouwtje zijn? Gebruik tabel 1.
381p
De natuurbeschermers denken dat soepschildpadden zich niet kunnen
aanpassen aan de opwarming van de aarde.
Geef een argument uit de informatie dat deze gedachte ondersteunt.
De onderzoekers hebben onderzocht of het mogelijk is om de
zandtemperatuur rondom het nest met eieren te verlagen. Ze deden dit in
de zomer aan de warme kant van het eiland, waar het zand zwart is.
Tussen dag 1 en dag 5 werd de zandtemperatuur gemeten. Je ziet de drie
verschillende manieren en de resultaten in tabel 2.
tabel 2
afdekken van het nest afdekken van het nest afdekken van het nest met een wit katoenen met wit zand met palmbladeren laken
391p
Noem de manier van afdekken die volgens de resultaten van dit
onderzoek het meest effectief is.

opgave 11Catharinaparkiet

De Catharinaparkiet is een vogel uit Zuid-Amerika, die leeft in de bossen. In Nederland wordt deze vogel gehouden als volièrevogel. De parkieten worden gekweekt op kleur. Er is veel variatie in kleuren: groen, geel,…

De Catharinaparkiet is een vogel uit Zuid-Amerika, die leeft in de bossen. In Nederland wordt deze vogel gehouden als volièrevogel. De parkieten worden gekweekt op kleur. Er is veel variatie in kleuren: groen, geel, grijs en blauw komen voor. Een vogelkweker heeft eenkleurige parkieten en bonte parkieten met meerdere kleuren. Hij kruist bepaalde parkieten. In de stamboom zie je de overerving van deze fenotypen. Bont of eenkleurig wordt bepaald door één gen.

402p
Wordt het eenkleurige fenotype veroorzaakt door een dominant gen of
door een recessief gen? Leg je antwoord uit.
413p
Een veelvoorkomende kleur van de parkiet is groen. Deze kleur komt voor
in drie varianten: lichtgroen, donkergroen en olijfgroen. Deze kleuren zijn
afhankelijk van het genotype van de parkiet.
genotype fenotype G L G L lichtgroen G L G O donkergroen G O G O olijfgroen
Een vogelkweker kruist olijfgroene parkieten met donkergroene parkieten.
Op de uitwerkbijlage staan een kruisingsschema en een tabel.
Vul het kruisingsschema in en geef in de tabel aan in welke
verhouding de kleuren voorkomen bij de nakomelingen.
422p
Behalve de kleur groen bij deze parkieten komen er ook andere kleuren
voor, zoals de kleuren blauw of geel. De kleuren blauw of geel worden
door mutaties veroorzaakt.
Leg uit dat door natuurlijke selectie in de oorspronkelijke leefomgeving
de kleur groen meer voorkomt dan blauw of geel.

opgave 12Alcoholconsumptie

De meeste mensen die te veel alcohol drinken, voelen zich de volgende
dag minder fit en hebben vaak last van hoofdpijn.
Alcohol zorgt voor vochtverlies, waardoor ook de hersenvliezen uitdrogen.
Dit veroorzaakt de hoofdpijn.
Alcohol remt de aanmaak van ADH, een hormoon dat wordt uitgescheiden
door de hypofyse. Normaal stuurt dit hormoon de nieren aan, zodat er niet
te veel water via de urine het lichaam verlaat.
431p
Mensen die alcohol hebben gedronken, hebben een verminderde
coördinatie van hun bewegingen.
In welk deel van het centrale zenuwstelsel vindt de coördinatie van
bewegingen plaats?
A in de grote hersenen
B in de kleine hersenen
C in de hersenstam
D in het ruggenmerg
441p
Alcohol is een gifstof die door een orgaan wordt afgebroken.
Hoe heet dit orgaan?
451p
Alcohol wordt in het lichaam afgebroken, maar kan ook door gaswisseling
het lichaam verlaten.
Waar vindt de gaswisseling plaats?
A in de bronchiën
B in de longblaasjes
C in de luchtpijp
D in de mondholte
461p
Via welke route komt het hormoon ADH bij de nieren?
A via de dunne darmwand
B via de urinebuis
C via een lymfevat
D via een slagader
471p
Je ziet hier een afbeelding van het hormoonstelsel.
figuur bij de opgave
Welke letter wijst de hypofyse aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
481p
Pubers zijn nog niet helemaal volgroeid, waardoor alcohol drinken voor
hen schadelijker is dan voor volwassenen.
Hoe komt dat?
A Bij pubers is het evenwichtsorgaan nog niet volledig ontwikkeld.
B Bij pubers is het immuunsysteem nog niet volledig ontwikkeld.
C Bij pubers is het orgaan dat alcohol afbreekt nog niet volledig
ontwikkeld.
D Bij pubers zijn de hersenen nog niet volledig ontwikkeld.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 13Intersekse

Soms worden er meisjes geboren met het mannelijke genotype of jongens
met het vrouwelijke genotype. Dit wordt intersekse genoemd. Ongeveer
1 op de 2000 mensen wordt geboren als een intersekse-persoon.
Elsa is geboren met alle primaire vrouwelijke geslachtskenmerken. In de
puberteit krijgt zij secundaire mannelijke geslachtskenmerken. Uit
onderzoek blijkt dat zij mannelijke geslachts-chromosomen heeft en dat
haar vrouwelijke geslachtsklieren niet actief zijn.
491p
Welke geslachts-chromosomen heeft Elsa in de lichaamscellen volgens
de informatie?
A XX
B XY
C YY
501p
Leg uit waarom intersekse-onderzoek vaak pas in de puberteit wordt
gedaan.
512puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een tabel met geslachtskenmerken.
Kruis bij elk geslachtskenmerk aan of het na de puberteit aanwezig is
bij Elsa.
521p
In Nederland worden gemiddeld per jaar 180.000 kinderen geboren.
Hoeveel van die kinderen worden geboren met een intersekse-
lichaam? Leg je antwoord uit met een berekening.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.