opgave 1Bankzaken
Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.

Uit een krantenbericht Prijs van brandstoffen de grote boosdoener Het inflatiecijfer is dit jaar uitgekomen op 1,6%. De inflatie is vooral veroorzaakt door hogere prijzen voor autobrandstoffen. Dit is te lezen in een recente publicatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
11pAutobrandstoffen zijn dit jaar 3,9% duurder geworden.
De inflatie is dus lager dan de prijsstijging van de autobrandstoffen.

Geef hiervoor een verklaring.

Elk jaar vinden er cao-onderhandelingen plaats. Het inflatiecijfer is daarbij een belangrijk gegeven. Annet Florijn is de cao-onderhandelaar van ING-bank Nederland. Naar aanleiding van bovenstaand krantenbericht komt Marian van Ooijen van de vakbond FNV met haar praten.
21pDe loonsverhoging die de ING-bank dit jaar wil geven bedraagt 1,2%.
Volgens Marian gaan de werknemers van de ING-bank er dan in koopkracht op
achteruit.

Heeft Marian gelijk of niet? Verklaar je antwoord.
31pAnnet zegt: “Het is gevaarlijk om de lonen te veel te verhogen. Hierdoor kan juist
inflatie ontstaan.”
Hieronder staan enkele tussenstappen:
1 grotere vraag naar goederen
2 de vraag overtreft het aanbod
3 meer koopkracht
In welke regel staan de tussenstappen in een zodanige volgorde dat ze de
gedachtegang van Annet goed weergeven?
A loonsverhoging

1

2

3

inflatie
B loonsverhoging

1

3

2

inflatie
C loonsverhoging

2

1

3

inflatie
D loonsverhoging

2

3

1

inflatie
E loonsverhoging

3

1

2

inflatie
F loonsverhoging

3

2

1

inflatie
41pMarian is niet onder de indruk van de redenering van Annet. “Ik weet toevallig dat
de loonsverhoging van al die topmanagers bij de ING-bank dit jaar 12% bedraagt.
Als vakbondslid vind ik dat niet eerlijk.”
Geef een argument waarom Marian dat niet eerlijk vindt.
A De verschillen tussen hoge en lage inkomens worden in verhouding groter
en zo ontstaat denivellering.
B De verschillen tussen hoge en lage inkomens worden in verhouding groter
en zo ontstaat nivellering.
C De verschillen tussen hoge en lage inkomens worden in verhouding kleiner
en zo ontstaat denivellering.
D De verschillen tussen hoge en lage inkomens worden in verhouding kleiner
en zo ontstaat nivellering.
51pEr is de laatste jaren steeds meer discussie en onvrede over de ‘buitensporig
hoge beloning’ van topmanagers. Mensen vinden het niet eerlijk tegenover de
‘gewone’ werknemers.

Geef een argument om juist de topmanagers zo hoog te belonen.
opgave 3Frankrijk tegenover het Verenigd Koninkrijk
Voor de beantwoording van de vragen 12 tot en met 17 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.

Binnen de Europsese Unie (EU) zijn het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk twee giganten. De productie van beide landen is toegenomen. Volgens sommige economen is dit mede een gevolg van hun lidmaatschap van de EU. Hierdoor zijn de handelsbelemmeringen tussen de landen in de EU namelijk verdwenen.
122pGeef een voorbeeld van een handelsbelemmering. Leg bij je voorbeeld uit
waarom deze handelsbelemmerend werkt.
131pNederland is ook lid van de EU en erg afhankelijk van de handel met de andere
lidstaten.
Voor Nederlandse bedrijven is het belangrijk dat het economisch goed gaat met
het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.

Verklaar waarom Nederlandse bedrijven kunnen profiteren van een
economische bloeiperiode van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Tussen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wordt veel gehandeld. In het Franse Dieulefit is het wijnexportbedrijf ‘Largo’ gevestigd. Largo exporteert vooral naar het Verenigd Koninkrijk. De Engelse importbedrijven betalen Largo in euro's.
141pIn 2006 is de euro ten opzichte van het Engelse pond in waarde gestegen.

Is deze koersverandering voor de afzet van Largo voordelig of nadelig?
Verklaar je antwoord.
Gebruik informatiebron 2.
151pIn 2005 werd door Frankrijk 14 miljard euro meer geëxporteerd dan
geïmporteerd.
Hoe groot was de import van Frankrijk in 2005?
A 411 miljard euro
B 413 miljard euro
C 439 miljard euro
D 441 miljard euro
Gebruik informatiebron 2.
161pHet nationaal inkomen per hoofd van de bevolking wordt vaak gebruikt als
maatstaf om de welvaart tussen landen te vergelijken.

Bereken het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking voor het
Verenigd Koninkrijk. Geef je berekening.
Gebruik informatiebron 2.
172pHet is moeilijk aan te geven welk van de twee landen welvarender is.
Op grond van sommige gegevens zou je denken: Frankrijk. Sommige andere
gegevens leiden echter tot de conclusie dat het Verenigd Koninkrijk welvarender
is.

Vermeld één gegeven uit de tabel waaruit blijkt dat Frankrijk welvarender
zou kunnen zijn.

Vermeld één gegeven uit de tabel waaruit blijkt dat het Verenigd Koninkrijk
welvarender zou kunnen zijn.
opgave 4Ludo gaat met pensioen!
Voor de beantwoording van de vragen 18 tot en met 23 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
181pWaarvan is de AOW een voorbeeld?
A van een sociale voorziening
B van een volksverzekering
C van een werknemersverzekering
Gebruik informatiebron 3.
191pWelke conclusie is juist ten aanzien van deze grafiek?
A Begin 2009 verwacht men ongeveer 200.000 mensen met een AOW-
uitkering.
B Begin 2013 verwacht men ongeveer 125.000 mensen met een AOW-
uitkering.
C In de periode 2005 - 2020 verwacht men in alle jaren een stijging van het
aantal AOW’ers.
D In de periode 2011 - 2016 verwacht men een daling van het aantal AOW’ers.

Ludo heeft in de krant gelezen over het voorstel om AOW’ers in de toekomst ook AOW-premie te laten betalen. Nu hoeven ze dat niet. Op deze manier betalen meer mensen mee aan de AOW. En zo is het mogelijk dat de AOW ook in de toekomst welvaartsvast kan blijven. Welvaartsvast wil zeggen dat de koopkracht van de AOW op peil blijft.
201pHet is voor Ludo belangrijk de koopkracht van de AOW te behouden.
Wanneer blijft zijn koopkracht behouden?
A als er sprake is van begrotingsevenwicht
B als er sprake is van het bevriezen van de AOW-uitkering
C als er sprake is van loonheffing
D als er sprake is van prijscompensatie
Gebruik informatiebron 4.
212pLudo is benieuwd wat het voorstel om AOW’ers ook premie te laten betalen voor
hem en zijn vrienden gaat betekenen. Hij wil eerst weten hoeveel hij nu aan
belasting moet betalen.
Ludo (66 jaar) heeft in 2006 een belastbaar inkomen van € 20.000.

Hoeveel belasting moet Ludo betalen over 2006? Je hoeft geen rekening te
houden met de heffingskortingen.
Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 4.
221pLudo kan nu bepalen hoeveel hij in 2006 meer zou moeten betalen met het
nieuwe voorstel. Zijn vrienden hebben dat nog niet uitgerekend.
Stel dat het voorstel wordt aangenomen, zodat een 65-plusser evenveel
belasting betaalt als een persoon jonger dan 65.
De belastbare inkomens van Ludo’s vrienden zijn:
Dick: € 17.046
Raymond: € 30.631
Chris: € 52.228
Welk(e) perso(o)n(en) gaat/gaan er in 2006 in hele euro’s het minst op achteruit
als gevolg van het voorstel?
A Chris
B Dick
C Dick en Chris
D Dick en Raymond
E Raymond
F Raymond en Chris
231pLudo vindt het belachelijk dat een AOW’er in het vervolg moet meebetalen aan
zijn eigen AOW.

Ben jij het met hem eens of oneens? Geef een argument voor je mening.
opgave 5Geef het uit als geld
Voor de beantwoording van de vragen 24 tot en met 30 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
241pZijn vader is van mening dat Nick meer geld had moeten ontvangen dan alleen
het minimumjeugdloon. “Jij had vakantiegeld moeten krijgen.” Maar Nick denkt
dat hij geen recht op vakantiegeld heeft.
Wie heeft gelijk, Nick of zijn vader?
A Nick, hij heeft maar drie weken gewerkt.
B Nick, hij heeft met de werkgever niets afgesproken over vakantiegeld.
C Vader, ook een vakantiewerker heeft recht op vakantiegeld.
D Vader, vanaf 18 jaar krijgt iedere werknemer vakantiegeld.
251pNick gebruikt een deel van zijn loon voor de betaling van de jaarlijkse contributie
van € 80 aan de sportvereniging.
Welke functie heeft het geld bij de betaling van de contributie?
A rekenmiddel
B ruilmiddel
C spaarmiddel
262pNick herinnert zich uit de economieles dat je het geld op verschillende manieren
kunt indelen.
Bekijk onderstaand schema.

Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet er de juiste woorden

Nick betaalt zijn frisdrank contant. Hij had ook met zijn pinpas of chipknip kunnen betalen. In de krant stond een verhaal over het betalen met contant geld. Als je met contant geld betaalt, kost het de winkelier gemiddeld 30 cent per keer. Chipknip-betalingen kosten de winkelier 4 cent per keer.
272pHet betalen met contant geld is voor een winkelier duur.

Geef twee voorbeelden van kosten die door een winkelier gemaakt worden
als een klant contant betaalt.
281pAls Nick grote bedragen moet betalen, gebruikt hij zijn pinpas. Kleine bedragen
betaalt hij contant. Nick denkt dat contant betalen hem zelf niets kost.
Maar volgens zijn economieleraar betalen alle consumenten mee aan de kosten
van het betalingsverkeer als zij contant betalen.

Waarom betalen alle consumenten mee als zij met contant geld betalen?
291pNick heeft een creditsaldo van € 10 op zijn rekening. Hij koopt een spijkerbroek
voor € 55 die hij met de pinpas betaalt. Hij haalt € 70 uit de geldautomaat en
een zak drop van € 2,25 betaalt hij met zijn chippas.
Hoe groot is het debetsaldo op zijn rekening na verwerking van deze
transacties?
A € 115,00
B € 117,25
C € 125,00
D € 127,25
E € 135,00
F € 137,25
301pNick bekijkt de site van het NIBUD (Nationaal Instituut voor budgetvoorlichting).
Het NIBUD adviseert mensen, die niet veel geld hebben om contant te betalen.
“Dat geldt dus ook voor mij”, zegt Nick. “Ik heb altijd geld tekort.”

Waarom is het voor Nick verstandig contant te betalen?
opgave 6Autoschadebedrijf VELBO BV
Voor de beantwoording van de vragen 31 tot en met 35 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.
noot 1 apk betekent algemene periodieke keuring. Alle motorvoertuigen ouder dan drie jaar moeten
om de twee jaar worden gekeurd op veiligheid door een gediplomeerd keurmeester. Rijden in
een voertuig zonder apk-keuring is strafbaar. Apk-keuringen voor caravans zijn (nog) niet
verplicht.
Gebruik informatiebron 5.
312pHoeveel bedraagt de waarde van de productie per fulltime werknemer in euro's
per jaar van VELBO BV?
Schrijf je berekening op.
321pEr worden in verhouding weinig apk-keuringen verricht. Toch wil de directie de
apk-keuringen niet afstoten. De winstmarge van de apk-keuringen is namelijk
veel hoger dan die bij de reparaties van auto- en caravanschade.
Wat kan de oorzaak zijn dat de brutowinstmarge bij de apk-keuringen zo hoog
is?
A Apk-keuringen zijn goedkoop.
B De inkoopwaarde is in verhouding laag.
C De kosten zijn in verhouding laag.
D Er hoeft geen btw over te worden betaald.

Het personeel bij VELBO BV is gespecialiseerd. Collega's kunnen niet zomaar de taken van anderen overnemen omdat ze daarvoor niet de juiste kennis hebben. Zo is de directie gespecialiseerd in de boekhouding, in de werkplaats zijn er plaatwerkers en spuiters en de keurmeester mag als enige de apk- keuringen uitvoeren.
Gebruik informatiebron 5.
332pBij VELBO BV werkt iedereen fulltime, behalve de apk-keurmeester. Een
werknemer die fulltime werkt bij VELBO BV, werkt 230 dagen per jaar. De
keurmeester heeft een halve dag nodig om een caravan te keuren, inclusief
halen en brengen en andere bijkomende werkzaamheden.

Hoeveel dagen per jaar heeft de keurmeester tijd voor andere
werkzaamheden op zijn werk? Geef je berekening.

De directie van VELBO BV verwacht voor 2008 de volgende ontwikkelingen: − De overheid zal de apk-keuring van caravans verplicht gaan stellen. De directie van VELBO BV verwacht hierdoor een omzetstijging bij apk- keuringen van 525%. − Door concurrentie van autodealers die ook schade-auto’s repareren, verwacht de directie van VELBO BV een omzetdaling bij de afdeling autoschade van 20%.
342pOp basis van bovenstaande ontwikkelingen verwacht de directie dat de totale
omzet bij VELBO BV in 2008 gaat dalen.

Toon door middel van een berekening aan dat deze verwachting juist is.
351pDe directie wil de omzetdaling van schade-auto's voorkomen. “Alleen reclame
maken helpt niet”, denken de directieleden.

Op welke andere wijze zou VELBO BV dan een omzetdaling van
schadegevallen kunnen tegengaan? Verklaar je antwoord.
opgave 7Werkgelegenheid in Nederland
Voor de beantwoording van de vragen 36 tot en met 40 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6.

In 2005 is er economisch herstel opgetreden. Dit herstel is samengegaan met een groei van de werkgelegenheid. Het aantal langdurig werklozen bleef echter onveranderd hoog. Eén en ander blijkt uit recente cijfers van het CBS.
361pSinds het eerste kwartaal van 2005 is de werkgelegenheid weer gestegen.
Het aantal banen steeg in verhouding harder dan de werkgelegenheid in
arbeidsjaren.
Wat is hiervoor de verklaring?
A Mensen gaan steeds meer in deeltijd werken.
B Mensen gaan steeds minder in deeltijd werken.
C Steeds meer mensen zoeken een baan.
D Steeds minder mensen zoeken een baan.
Gebruik informatiebron 6.
371pBij de weergave van de werkgelegenheid houdt men rekening met
seizoeninvloeden. Dit noemt men de seizoengecorrigeerde werkgelegenheid.
Die wijkt af van de echte werkgelegenheid. Dat is de werkgelegenheid die men in
werkelijkheid meet.
Welke conclusie is juist voor wat betreft de seizoengecorrigeerde werkloosheid?
A In de zomer is er meer werkgelegenheid, dus wordt de echte
werkgelegenheid gecorrigeerd naar beneden.
B In de zomer is er meer werkgelegenheid, dus wordt de echte
werkgelegenheid gecorrigeerd naar boven.
C In de zomer is er minder werkgelegenheid, dus wordt de echte
werkgelegenheid gecorrigeerd naar beneden.
D In de zomer is er minder werkgelegenheid, dus wordt de echte
werkgelegenheid gecorrigeerd naar boven.
381pDe president van De Nederlandsche Bank drong er op aan om de komende
jaren in Nederland de lonen te matigen. Dit zou de werkgelegenheid ten goede
komen.

Geef een argument voor de mening van de president van de Nederlandsche
Bank.
391pAndere economen zijn niet zo overtuigd van de noodzaak tot loonmatiging.
Volgens hen zou loonmatiging wel eens werkloosheid tot gevolg kunnen hebben.
Hieronder staan drie tussenstappen.
1 lagere koopkracht
2 lagere productie
3 minder werkgelegenheid
In welke regel staan de tussenstappen in een zodanige volgorde dat een
logische gedachtegang ontstaat?
A loonmatiging

1

2

3

werkloosheid
B loonmatiging

1

3

2

werkloosheid
C loonmatiging

2

1

3

werkloosheid
D loonmatiging

2

3

1

werkloosheid
E loonmatiging

3

1

2

werkloosheid
F loonmatiging

3

2

1

werkloosheid
402pOver de wenselijkheid van loonmatiging wordt dus verschillend gedacht.
Volgens de president van De Nederlandsche Bank is loonmatiging goed voor de
werkgelegenheid (zie vraag 38) en volgens andere economen juist niet (zie
vraag 39).

Wie heeft er volgens jou gelijk? Geef een argument voor je mening.
Doe het zo: Neem de volgende zin over en kies telkens uit de twee
mogelijkheden wat volgens jou de juiste woorden zijn.
Ik denk dat de president van de Nederlandsche Bank/de andere economen
gelijk heeft/gelijk hebben, want bij conjuncturele/structurele werkloosheid is
loonmatiging doorgaans goed/slecht voor de economie, omdat …