bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2018, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.
11p
Een gebeurtenis zoals in de bron beschreven, kwam in 1848 veel voor in
Europa.
Noem een belangrijk politiek gevolg van zulke gebeurtenissen voor
Nederland.
21p
Door de Luxemburgse kwestie veranderde rond 1867 de politieke
verhouding tussen het kabinet en het parlement. Bij deze verandering
waren de volgende stappen belangrijk:
1 Alle leden van het kabinet dienden hun ontslag in.
2 Het kabinet kreeg een conflict met de Tweede Kamer over de aanpak
van de Luxemburgse kwestie.
3 De Tweede Kamer keurde de begroting van het kabinet af.
Wat is de juiste volgorde van stappen in deze verandering, van vroeger
naar later?
A Luxemburgse kwestie → 2 → 1 → 3 → nieuwe politieke verhouding
B Luxemburgse kwestie → 2 → 3 → 1 → nieuwe politieke verhouding
C Luxemburgse kwestie → 3 → 1 → 2 → nieuwe politieke verhouding
D Luxemburgse kwestie → 3 → 2 → 1 → nieuwe politieke verhouding
32p
In Nederland zijn de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke
macht gescheiden. Tussen 1874 en 1880 was A. Luyben burgemeester
van Den Bosch, maar hij was óók lid van de Tweede Kamer.
Een bewering: een burgemeester heeft uitvoerende macht. Het past niet
bij de scheiding van de machten dat hij ook nog een andere macht heeft.
Toon aan dat de bewering juist is.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welke macht de burgemeester óók heeft als lid van
de Tweede Kamer,
− en vervolgens een argument te geven waarom het beter zou zijn als
de burgemeester niet tegelijk Kamerlid was.
Gebruik bron 2.
41p
Over welk onderwerp gaat de enquête van de overheid?
A over de emancipatie
B over de sociale kwestie
C over de vakbonden
D over het recht op werk
Gebruik nogmaals bron 2.
52p
De fabrikant houdt zich aan het Kinderwetje van Van Houten.
Geef een reden waarom het Kinderwetje zorgde voor verbetering van
de werkomstandigheden van kinderen.
Geef ook een reden waarom sommige mensen vonden dat het
Kinderwetje niet genoeg verbetering bracht.
Doe het zo:
Verbetering van de werkomstandigheden door het Kinderwetje, omdat …
(geef een reden).
Niet genoeg verbetering volgens sommigen, omdat … (geef een reden).
Gebruik nogmaals bron 2.
62p
Leg uit dat veel arbeiders zich in die tijd aangetrokken voelden tot het
socialisme.
Doe dit door:
− eerst zonder bron aan te geven waarom het socialisme in die tijd voor
arbeiders aantrekkelijk was
− en daarna met een onderdeel van de bron je antwoord toe te lichten.
71p
In 1893 werd in Nederland een politieke partij verboden. Het verbieden
van een politieke partij kan botsen met een grondrecht.
Welk grondrecht wordt bedoeld? En is dat een klassiek of een sociaal
grondrecht?
A vrijheid van meningsuiting; dit is een klassiek grondrecht
B vrijheid van meningsuiting; dit is een sociaal grondrecht
C vrijheid van vereniging; dit is een klassiek grondrecht
D vrijheid van vereniging; dit is een sociaal grondrecht
81p
In 1865 brak bij koeien in Nederland de veepest uit. Deze ziekte is
besmettelijk én dodelijk voor koeien. Minister Thorbecke zei toen dat de
bestrijding van de veepest door de boeren zelf geregeld moest worden en
niet door de regering. Deze uitspraak van Thorbecke past bij een
uitgangspunt van een politieke stroming in de negentiende eeuw.
Welke politieke stroming wordt bedoeld?
92p
In de loop van de negentiende eeuw veroverde Nederland steeds meer
gebieden in Indonesië. In dezelfde periode industrialiseerde Nederland.
Sommige Nederlandse fabriekseigenaren hadden economisch voordeel
van het kolonialisme.
Noem twee verschillende economische voordelen van het
kolonialisme voor fabriekseigenaren.
101p
Hieronder staan drie groepen die bezig waren zich politiek te
emanciperen tussen 1900 en 1920:
1 arbeiders
2 confessionelen
3 vrouwen
Welke groep kan volgens jou rond 1920 op politiek gebied het meest
tevreden zijn als het om de emancipatie van hun groep gaat? Geef
ook een historisch argument voor je keuze.
Doe het zo:
De … (kies een groep) kunnen het meest tevreden zijn, want … (geef een
historisch argument).

opgave 3Door de tijd heen

Gebruik bron 3.
112p
Zet de grondwetsartikelen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 4De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 4.
122p
In 1914 riep de Nederlandse regering op tot mobilisatie. Sommige zaken
veranderden daardoor, andere zaken bleven hetzelfde.
Welke twee krantenberichten gaan over zaken die hetzelfde bleven?
Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 5.
131p
Stel: je vindt deze prentbriefkaart en je twijfelt uit welk jaar die afkomstig is:
1916 of 1918.
Uit welk jaar is de prentbriefkaart? Verklaar je antwoord met behulp van
de bron.
Doe het zo:
De prentbriefkaart is uit … (kies uit: 1916 / 1918), want... (geef een
verklaring met behulp van de bron).
Gebruik bron 6.
141p
Wat is de naam van deze grens?

opgave 5Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 7.
152p
Deze verkiezingsposter heeft als onderwerp de Dolkstootlegende.
Leg uit wat de Dolkstootlegende inhield.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welke politieke stroming bedoeld wordt met de
gemaskerde man
− en daarna aan te geven waar deze politieke stroming de schuld van
krijgt.
162p
Hieronder staan zeven artikelen uit de grondwet van de Republiek van
Weimar:
1 Alle Duitsers hebben volledige geloofsvrijheid.
2 Alle Duitsers zijn voor de wet gelijk.
3 De overheid garandeert vrije verkiezingen.
4 De overheid zet zich in om alle Duitsers een geschikte woning te
bieden.
5 De overheid beschermt de gezondheid van haar burgers.
6 Elke Duitser heeft het recht vrij zijn mening te uiten.
7 De overheid zorgt voor voldoende scholen.
Welke drie grondwetsartikelen noemen wij nu in Nederland sociale
grondrechten? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 8.
171p
De wet die Stalin in 1934 invoerde, past bij meerdere kenmerken van het
stalinisme.
Noem twee kenmerken van het stalinisme die passen bij de bron.
Gebruik bron 9.
181p
Welke begrippen horen bij de bron?
A censuur en totalitair
B censuur en zuivering
C collectivisatie en totalitair
D collectivisatie en zuivering
192p
In juli 1934 werd een leider van de SA vermoord in München, in opdracht
van de regering. Stel: je doet onderzoek naar deze moord en je hebt de
keuze uit de volgende drie bronnen:
1 Een dagboek van een vrouw. Ze was in de zomer van 1935 in Berlijn
en heeft daar gezien dat leden van de SA werden vervolgd. Ze schrijft
in haar dagboek dat ze verschillende geruchten over de moord heeft
gehoord.
2 Een Duitse krant. De krant schrijft op 3 juli 1934 op de voorpagina dat
Hitler krachtig is opgetreden tegen een gevaar in de samenleving. Het
artikel is geschreven op basis van officiële bronnen van de Duitse
overheid.
3 Een boek over het leven van Hitler. Dit boek is geschreven in 2008
door een beroemd historicus. Hij beschrijft de moord na onderzoek
van vele bronnen, zoals archieven, brieven en ooggetuigenverslagen.
Geef met een argument aan welke bron de meest betrouwbare
informatie bevat voor je onderzoek.
Geef daarna met een argument aan welke bron minder betrouwbare
informatie bevat voor je onderzoek.
Doe het zo:
De meest betrouwbare informatie: bron … (vul in: 1, 2 of 3), want … (geef
een argument).
Minder betrouwbare informatie: bron … (vul in: 1, 2 of 3), want … (geef
een argument).
Gebruik bron 10.
201p
De postzegel is gemaakt om een gebeurtenis uit 1923 te herdenken, die
belangrijk was voor de nazi’s.
Welke gebeurtenis wordt herdacht?
Gebruik nogmaals bron 10.
211p
De postzegel werd in 1935 gemaakt in opdracht van de regering.
Noem een politiek argument waarom de regering de opdracht om deze
postzegel te maken niet vóór 1933 zal hebben gegeven.
Gebruik bron 11.
222p
Hieronder staan vier regeringsvormen:
a constitutionele monarchie
b democratische republiek
c extreem linkse dictatuur
d extreem rechtse dictatuur
Geef per land aan welke regeringsvorm daarbij hoort rond 1935.
Let op! Er blijft één regeringsvorm over.
Doe het zo:
Bij land 1 hoort … (vul een letter in).
(enzovoort tot en met land 3)
Gebruik bron 12.
231p
Blijkt uit de bron dat de NSB het eens of oneens is met de aanpak van de
crisis door de regering? En waaruit blijkt dat?
A eens, want de NSB geeft de Joden de schuld van de werkloosheid
B eens, want de NSB is op dat moment een regeringspartij
C oneens, want de NSB wil de werkloosheid aanpakken
D oneens, want de NSB wil niet ingrijpen bij een economische crisis
242p
Een bewering: de Kristallnacht (1938) was mede een gevolg van
antisemitisme en rassenwetten.
Leg uit dat de bewering juist is. Doe dat door in enkele zinnen de
betekenis van de twee begrippen in een juiste historische samenhang
te plaatsen.
Doe het zo:
De Kristallnacht was mede een gevolg van antisemitisme en
rassenwetten, want … (geef een uitleg in enkele zinnen; gebruik beide
begrippen in een juiste onderlinge samenhang en betekenis).
Gebruik bron 13.
252p
Hieronder staan zes begrippen:
1 aanpassingspolitiek
2 antisemitisme
3 censuur
4 indoctrinatie
5 nationalisme
6 persoonsverheerlijking
Welke drie begrippen horen bij de inhoud van de brief? Schrijf
alleen de nummers op.

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

261p
Welk doel had de Gestapo in nazi-Duitsland?
A de bijeenkomsten van de NSDAP met geweld beschermen
B de concentratiekampen leiden
C de jeugd tot nationaal-socialisten opvoeden
D de tegenstanders van Hitler vervolgen
Gebruik bron 14.
272p
Zet de vijf foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, daarna …, vervolgens …, dan … en ten slotte … (vul nummers
in).
Gebruik bron 15.
282p
De Joodse Nederlander was op een bepaalde bestemming aangekomen.
Hij geeft aan dat de situatie nog erger zou worden.
Op welke bestemming was de man aangekomen?
Maak met behulp van twee verschillende voorbeelden duidelijk dat
de situatie inderdaad nog erger zou worden.
Doe het zo:
De bestemming was: …
Twee voorbeelden dat de situatie nog erger zou worden: … (noem twee
voorbeelden).
292p
Hieronder staan vijf situaties tijdens de bezetting van Nederland:
1 De meeste Nederlandse politieagenten zorgden ervoor dat dieven en
overtreders van de wet gewoon werden opgepakt.
2 Honderdduizenden mannen hebben een oproep gekregen om zich te
melden voor verplichte arbeid in Duitsland.
3 Kunstenaars en toneelspelers moeten verplicht lid worden van een
nationaal-socialistische organisatie.
4 Ongeveer 25.000 Nederlanders nemen vrijwillig dienst bij de
Waffen-SS. Ze vechten met de Duitsers mee, vooral aan het oostfront
tegen het communisme.
5 Ongeveer 25% van de radiobezitters weigert hun radio in te leveren bij
de bezetter.
Hieronder staan zes begrippen:
a aanpassing
b collaboratie
c gelijkschakeling
d razzia
e tewerkstelling
f verzet
Geef per situatie aan welk begrip daarbij hoort. Let op! Er blijft één
begrip over.
Doe het zo:
Bij situatie 1 hoort begrip … (vul een letter in).
(enzovoort tot en met situatie 5)
Gebruik bron 16.
302p
In 1944 vond de Slag om Arnhem plaats.
Leg uit, met behulp van de foto, dat het oorspronkelijke doel van de
Geallieerden bij de Slag om Arnhem niet bereikt werd.
Doe dit door:
− eerst het doel te noemen van de Slag om Arnhem
− en daarna met behulp van de foto een reden te geven waarom het
doel niet bereikt werd.
Gebruik bron 17.
311p
Welk land wordt bedoeld in bericht 1? En welk bondgenootschap wordt
bedoeld in bericht 2?
A
B
C
D
land in bericht 1: bondgenootschap in bericht 2: Duitsland As-mogendheden Duitsland Geallieerden Japan As-mogendheden Japan Geallieerden

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 18.
321p
Over welke persoon gaat de bron?
A over Drees, omdat hij de onafhankelijkheid van Indonesië tegenwerkte
B over Drees, omdat hij samenwerkte met de Japanners
C over Soekarno, omdat hij de onafhankelijkheid van Indonesië
tegenwerkte
D over Soekarno, omdat hij samenwerkte met de Japanners
Gebruik bron 19.
331p
Wie heeft deze toespraak gehouden?
A een minister van de Sovjet-Unie
B een minister van de Verenigde Staten
C een minister van Frankrijk
D een minister van Groot-Brittannië
Gebruik bron 20.
341p
Deze poster werd in 1952 gebruikt in Nederland bij de verkiezingen voor
de Tweede Kamer.
Welke boodschap is op de propagandaposter te zien?
A Stem niet op de communistische partij, want zij nemen het op voor de
rijke mensen.
B Stem niet op de communistische partij, want zij pakken je vrijheid af.
C Stem op de communistische partij, want kapitalisten nemen het op
voor de rijke mensen.
D Stem op de communistische partij, want kapitalisten pakken je vrijheid
af.
Gebruik bron 21.
351p
Over welke gebeurtenis gaat de bron?
A over de Blokkade van Berlijn
B over de Cubacrisis
C over de Hongaarse Opstand
D over de Slag om Engeland
361p
In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zitten landen die het
vetorecht hebben.
Welke landen hebben het vetorecht?
A alle landen van de Veiligheidsraad
B de landen die de Verenigde Naties hebben opgericht
C de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad
D het grootste land van elk werelddeel
372p
Tijdens de Koude Oorlog werd in opdracht van de regering van de DDR in
Berlijn een muur gebouwd. Als officiële reden werd genoemd dat de muur
een bescherming bood tegen de gevaren van het kapitalistische westen.
De westerse landen protesteerden wel tegen de bouw, maar ze grepen
niet in om de bouw van de Muur tegen te houden.
Geef de werkelijke reden waarom de Muur werd gebouwd.
Geef ook een verklaring waarom de westerse landen niet ingrepen.
Doe het zo:
De Muur werd gebouwd, omdat … (noem een reden).
De westerse landen grepen niet in, want … (geef een verklaring).
Gebruik bron 22.
382p
In het krantenartikel wordt aangegeven dat de beweging Dolle Mina
meerdere eisen en wensen heeft.
Noem nog twee andere eisen en wensen van Dolle Mina.

opgave 8De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

Gebruik bron 23.
392p
Hieronder staan vijf begrippen:
a individualisering
b multiculturele samenleving
c nationale identiteit
d poldermodel
e verzorgingsstaat
Geef per uitspraak in de bron aan welk begrip erbij past. Let op! Elk
begrip mag maar één keer worden gebruikt. Er blijft één begrip over.
Doe het zo:
Bij uitspraak 1 past … (vul een letter in).
(enzovoort tot en met uitspraak 4)
401p
In heel Europa, ook in Nederland, vindt er veel discussie plaats over de
toekomst van de Europese Unie (EU).
Vind jij dat Nederland lid moet blijven van de EU? Geef voor je
antwoord een economisch argument.
Doe het zo:
Nederland moet … (vul in: wel / geen) lid van de EU blijven, omdat …
(geef een economisch argument).
Gebruik bron 24.
411p
Welk begrip hoort bij de uitspraak in de bron?
A feminisme
B liberalisme
C populisme
D socialisme

opgave 9Door de tijd heen

422p
Sommige historische gebeurtenissen in Europa na de Tweede
Wereldoorlog werden als positief gezien. Mensen keken door deze
gebeurtenissen weer optimistisch naar de toekomst.
Noem een historische gebeurtenis na de Tweede Wereldoorlog die
geleid heeft tot optimisme.
Geef ook een verklaring waarom deze gebeurtenis gezorgd heeft voor
optimisme.
Doe het zo:
Historische gebeurtenis: … (noem een gebeurtenis).
Deze gebeurtenis zorgde voor optimisme, omdat … (geef een verklaring).
Gebruik bron 25.
432p
Zet de omschrijvingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, daarna …, vervolgens …, dan … en ten slotte … (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.