bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2021, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
In verschillende Nederlandse steden staat een standbeeld van de
politicus Thorbecke. Ook zijn er straten, parken en scholen naar hem
vernoemd. Hij was blijkbaar een belangrijk politicus.
Geef een historische reden waarom Thorbecke nog steeds als een
belangrijk politicus wordt gezien.
Gebruik bron 1.
21p
In de nieuwe Grondwet van 1848 stonden grondrechten waardoor het
mogelijk werd om bisschoppen te benoemen.
Noem een van deze grondrechten.
31p
In de Luxemburgse Kwestie was het parlement het niet eens met de
regering. Het parlement dwong de ministers tot aftreden, maar nam geen
maatregelen tegen de koning.
Geef een politieke reden waarom het parlement volgens de Grondwet
van 1848 geen maatregelen nam tegen de koning.
Gebruik bron 2.
41p
De toespraak is gehouden met de bedoeling het kiesrecht aan te passen.
Welke aanpassing wordt bedoeld?
de invoering van het
A actief kiesrecht
B algemeen kiesrecht
C caoutchouc-artikel
D passief kiesrecht
Gebruik nogmaals bron 2.
51p
In de bron wordt gesproken van ‘maatschappelijke welstand en
geschiktheid’.
Geef een voorbeeld van ‘maatschappelijke welstand en geschiktheid’.
Gebruik bron 3.
61p
De ideeën van de persoon die beschreven wordt, passen bij de
uitgangspunten van een organisatie.
Welke organisatie wordt bedoeld?
A de Anti-Revolutionaire Partij
B de Liberale Unie
C de Sociaal Democratische Arbeiders Partij
D de Vrije Vrouwenvereeniging
71p
In de tweede helft van de negentiende eeuw waren er in Nederland veel
krotwoningen. De Woningwet van 1901 moest daar een einde aan maken.
Hieronder staan drie ontwikkelingen die geleid hebben tot de Woningwet
van 1901:
1 ontstaan van de sociale kwestie
2 opkomst van de industrie
3 snelle verstedelijking
Wat is de juiste volgorde van deze ontwikkelingen?
A 1 → 2 → 3 → Woningwet
B 1 → 3 → 2 → Woningwet
C 2 → 1 → 3 → Woningwet
D 2 → 3 → 1 → Woningwet
83p
Hieronder staat een schema:
politiek doel politieke stroming leider bereikt in het jaar algemeen mannenkiesrecht socialisten …(1)… …(2)… algemeen vrouwenkiesrecht …(3)… …(4)… 1919 gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs …(5)… Kuyper …(6)…
Vul het schema verder in. Let op! Sommige antwoorden zijn al
ingevuld. Vul alleen in wat bij de nummers 1 tot en met 6 hoort.
Doe het zo:
Bij nummer 1 hoort …
(enzovoort tot en met nummer 6)
91p
Hieronder staan twee beweringen die worden gebruikt als argumenten
tegen een bepaald kiesstelsel:
1 De confessionele partijen behalen in 1905 en in 1913 de meeste
stemmen, maar krijgen toch niet de meeste zetels in de Tweede
Kamer.
2 Een liberale kandidaat heeft in het rooms-katholieke Limburg geen
enkele kans om in de Tweede Kamer te komen.
Tegen welk kiesstelsel zijn de argumenten gericht?

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

101p
De man van koningin Wilhelmina, prins Hendrik, werd geboren in
Duitsland. Hendrik ging vlak na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog
op bezoek in Limburg. Omdat hij in de buurt was, stak hij de grens over
naar België. Daar bracht hij een bezoek aan een aantal Duitse soldaten
die hij kende van vroeger. Koningin Wilhelmina werd boos op haar man
toen zij van dit bezoek hoorde.
Geef een politieke reden waarom koningin Wilhelmina boos werd.
Gebruik bron 4.
111p
Welke kaart hoort bij het verhaal van de soldaat?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4
Gebruik bron 5.
121p
De vier gedichten geven een indruk van de Eerste Wereldoorlog. In een
van de gedichten wordt beschreven hoe iemand wordt gedood door een
wapen dat tijdens deze oorlog voor het eerst werd toegepast.
In welk gedicht wordt dit wapen beschreven?
A gedicht 1
B gedicht 2
C gedicht 3
D gedicht 4
Gebruik bron 6.
131p
Het sierbord is gemaakt om mensen te herinneren aan een kenmerk van
het dagelijks leven in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Welk kenmerk wordt bedoeld?

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 7.
142p
In de Sovjet-Unie hebben beeldhouwers een beeld van Lenin uitgehakt.
Ze hebben met opzet rode steen gebruikt.
Geef eerst een historische reden om van Lenin een beeld te maken.
Geef daarna een politieke reden waarom gekozen is voor rode steen.
Doe het zo:
historische reden voor Lenin: …
politieke reden voor de kleur rood: …
Gebruik bron 8.
152p
In de bron zijn de landen die betrokken zijn bij het Dawesplan nog niet
ingevuld. Hieronder staan enkele landen:
1 Duitsland
2 Frankrijk
3 Nederland
4 Sovjet-Unie
5 Turkije
6 Verenigde Staten
Welke landen horen in het schema bij de letters a, b en c te staan?
Doe het zo:
Bij a hoort … (vul nummer in).
(enzovoort tot en met c)
161p
In 1929 ontstond er een economische wereldcrisis. Vooral Duitsland werd
zwaar getroffen en miljoenen mensen verloren hun baan. De volgende
gebeurtenissen in de Verenigde Staten speelden hierbij een rol:
1 Banken gingen failliet doordat leningen niet meer terugbetaald konden
worden.
2 De aandelenkoersen daalden enorm.
3 Financiële hulp aan Duitsland werd stopgezet.
Wat is de juiste volgorde van deze gebeurtenissen die geleid hebben tot
een hoge werkloosheid in Duitsland?
A 1 → 2 → 3 → hoge werkloosheid in Duitsland
B 1 → 3 → 2 → hoge werkloosheid in Duitsland
C 2 → 1 → 3 → hoge werkloosheid in Duitsland
D 2 → 3 → 1 → hoge werkloosheid in Duitsland
Gebruik bron 9.
172p
In de poster is een mening te herkennen over het Verdrag van Versailles.
Welke mening wordt bedoeld? Verklaar je antwoord met behulp van de
bron.
Doe het zo:
De mening is: …
De mening is te herkennen aan: …
Gebruik bron 10.
182p
Met dit bordspel kan de opkomst van de NSDAP worden nagespeeld.
Enkele spelregels van het bordspel zijn:
Wie op het vakje van 1923 terechtkomt, moet weer helemaal opnieuw
beginnen.
Wie als eerste in 1933 aankomt, heeft gewonnen.
Geef eerst een historische reden waarom je helemaal opnieuw moet
beginnen als je op 1923 terechtkomt.
Geef daarna een historische reden waarom je gewonnen hebt als je in
1933 aankomt.
Doe het zo:
opnieuw beginnen in 1923, omdat …
gewonnen in 1933, omdat …
191p
In 1932 was er in Oekraïne sprake van een ernstige hongersnood.
Oekraïne was op dat moment onderdeel van de Sovjet-Unie. De oorzaak
van de hongersnood was een misoogst als gevolg van het
communistische systeem. Ook waren de boeren verplicht om het weinige
graan aan de overheid te leveren. Die verkocht het aan het buitenland.
De misoogst heeft te maken met een kenmerk van het communisme. De
verkoop van het graan past bij een regeringsvorm.
Welke combinatie van kenmerk en regeringsvorm hoort bij de
Sovjet-Unie?
A
B
C
D
kenmerk van communisme regeringsvorm collectivisatie democratie collectivisatie dictatuur indoctrinatie democratie indoctrinatie dictatuur
Gebruik bron 11.
201p
In de bron zijn twee kenmerken van nationaal-socialisme te herkennen:
indoctrinatie en persoonsverheerlijking.
Kies één kenmerk dat past bij deze bron. Verklaar je antwoord met
behulp van de bron.
Doe het zo:
Kenmerk: … (kies uit: indoctrinatie / persoonsverheerlijking), omdat …
(verklaar je antwoord).
Gebruik bron 12.
212p
Het nationaal-socialisme in Duitsland en het fascisme in Italië hebben
veel overeenkomsten. Maar vóór de Tweede Wereldoorlog is er ook een
belangrijk verschil tussen beide politieke stromingen.
Noem eerst met behulp van de bron een overeenkomst tussen beide
politieke stromingen.
Noem daarna zonder bron een kenmerk van het nationaal-socialisme
dat het fascisme eerst niet had.
Doe het zo:
overeenkomst tussen beide stromingen: … (met behulp van de bron)
kenmerk van het nationaal-socialisme: … (zonder bron)
Gebruik bron 13.
221p
Naar aanleiding van welke gebeurtenis in Duitsland vond dit gesprek
plaats?
Gebruik nogmaals bron 13.
232p
Joodse slachtoffers moesten de schade zelf betalen. Dat paste bij het
doel van wetten die de nazi’s enkele jaren daarvoor hadden aangenomen.
Welke wetten worden bedoeld en wat was het doel van de wetten?
Doe het zo:
naam van de wetten: …
doel van de wetten: …

opgave 5De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 14.
241p
Waarom mogen kabinet en koningin niet gescheiden worden?
Zij vormen samen
A de coalitie.
B de oppositie.
C de regering.
D de Staten-Generaal.
252p
Hieronder staan vier functies van een bepaalde politicus:
− lid van de Provinciale Staten van Limburg in 1935
− lid van de Eerste Kamer van 1935 tot 1937
− lid van de Tweede Kamer van 1937 tot 1941
− Commissaris van de Provincie Limburg van 1941 tot 1944
De politicus vervulde de vier functies namens één politieke partij.
Welke partij wordt bedoeld? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
De partij is …, omdat … (geef verklaring).
Gebruik bron 15.
261p
Wanneer werd deze poster gebruikt? En bij welk bondgenootschap hoort
de poster?
A
B
C
D
gebruikt bondgenootschap vóór 1941 As-mogendheden vóór 1941 Geallieerden na 1941 As-mogendheden na 1941 Geallieerden
Gebruik bron 16.
272p
In de prent is een boodschap te herkennen.
Leg uit waarom deze boodschap tijdens de bezetting niet in een
officiële Nederlandse krant heeft gestaan.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welke boodschap op de prent te herkennen is
− en daarna aan te geven waarom de prent toen niet in een officiële
krant kan hebben gestaan.
Gebruik bron 17.
281p
De prent is gemaakt naar aanleiding van een maatregel van de Duitse
bezetter in Nederland. De maatregel werd officieel vanaf 1943 ingevoerd
en gold uiteindelijk voor alle mannen in de leeftijd van 17 tot 40 jaar.
Welke maatregel wordt bedoeld?
291p
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de uitvoerende macht in handen
van de Duitse bezetter. In 1943 werden in Leeuwarden twee rechters door
de Duitse bezetter ontslagen, omdat zij weigerden een verdachte te
veroordelen en naar een concentratiekamp te sturen waar gevangenen
mishandeld werden. Verschillende rechters protesteerden tegen het
ontslag, omdat zij vonden dat het in strijd was met de scheiding van de
machten.
Geef een reden waarom de rechters vonden dat het ontslag in strijd
was met de scheiding van de machten.
301p
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er aannemers die
‘bunkerbouwers’ werden genoemd. Deze Nederlandse aannemers boden
vrijwillig hun diensten aan om voor de Duitse bezetter bunkers te bouwen
langs de Nederlandse kust.
Welk begrip past bij het aannemen van deze opdrachten?
A aanpassingspolitiek
B collaboratie
C gelijkschakeling
D verzet
312p
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Indonesië bezet door Japan. Dit
had voor de Nederlanders die daar woonden grote gevolgen, zoals een
tekort aan levensmiddelen. Maar de bezetting had ook andere gevolgen
voor de Nederlanders.
Noem twee andere gevolgen.
Gebruik bron 18.
321p
Welke oproep past bij de bron?
A Ga door met de aanpassing!
B Ga door met de deportaties!
C Ga door met de staking!
D Ga door met de voedseltransporten!

opgave 6Door de tijd heen

Gebruik bron 19.
332p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog:
a de aanval van de Geallieerden waardoor de bevrijding van
West-Europa begint
b de Duitse aanval waarmee de Tweede Wereldoorlog begint
c de Slag om Stalingrad die gewonnen wordt door de Sovjetlegers
d het begin van Operatie Barbarossa
e West-Europese landen worden door Duitse legers bezet.
Geef per kaart aan om welke gebeurtenis het gaat. Let op! Er blijft
één gebeurtenis over.
Doe het zo:
Bij kaart 1 hoort gebeurtenis … (vul letter in).
(enzovoort tot en met kaart 4)
341p
Van de Duitse bezetter moesten steden en dorpen ’s nachts helemaal
donker zijn, zodat geallieerde vliegtuigen niet konden zien waar ze
vlogen. De Luchtbeschermingsdienst (LBD) moest de verduistering
controleren. Ook boden LBD-leden na een bombardement eerste hulp aan
slachtoffers en hielpen ze bij het blussen van branden.
In 1949 besloot de Nederlandse overheid om de LBD-leden een medaille
te geven voor hun inzet.
Vind jij het terecht of onterecht dat de medewerkers van de
Luchtbeschermingsdienst een medaille hebben gekregen? Geef een
argument voor je keuze.
Doe het zo:
Ik vind het … (kies uit: terecht / onterecht) dat ze een medaille kregen,
want … (geef argument).

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 20.
351p
Op de muur is een poster te zien.
In welk deel van Berlijn hing deze poster? En waarom is de poster
opgehangen?
A in het Oosten van Berlijn, omdat de Amerikanen de wederopbouw
steunden
B in het Oosten van Berlijn, omdat de Amerikanen hulp brachten
vanwege de Blokkade van Berlijn
C in het Westen van Berlijn, omdat de Amerikanen de wederopbouw
steunden
D in het Westen van Berlijn, omdat de Amerikanen hulp brachten
vanwege de Blokkade van Berlijn
Gebruik bron 21.
361p
Welke begrip hoort bij de bron?
A containmentpolitiek
B invloedssferen
C politionele acties
D zuiveringen
Gebruik nogmaals bron 21.
372p
In de bron wordt aangegeven dat de militairen bij thuiskomst werden
verwelkomd als helden. Maar later werden zij door sommigen gezien als
oorlogsmisdadigers.
Geef een reden waarom de militairen werden verwelkomd als helden.
Geef ook een reden waarom zij later door sommigen werden gezien
als oorlogsmisdadigers.
Doe het zo:
helden, omdat … (geef reden)
oorlogsmisdadigers, omdat … (geef reden)
Gebruik bron 22.
382p
De inhoud van deze toespraak werd in die tijd gezien als heel bijzonder
en leidde tot de oprichting van een Europese organisatie.
Geef een reden waarom de inhoud van de toespraak in die tijd werd
gezien als heel bijzonder.
Geef ook de naam van de organisatie die wordt opgericht.
Doe het zo:
De inhoud van de toespraak was heel bijzonder, omdat …
De naam van de organisatie is …
Gebruik bron 23.
391p
Rond 1950 paste de boodschap van de poster in die tijd. Twintig jaar later
kwam er steeds meer kritiek op deze boodschap.
Bij welke ontwikkeling past die kritiek?
A bij het ontstaan van de consumptiemaatschappij
B bij het ontstaan van de Eerste Feministische Golf
C bij het ontstaan van de individualisering
D bij het ontstaan van de Tweede Feministische Golf
Gebruik bron 24.
402p
Hieronder staan vijf begrippen:
1 Cubacrisis
2 dekolonisatie
3 glasnost
4 Hongaarse Opstand
5 wapenwedloop
Welke twee begrippen passen bij de bron? Schrijf alleen de nummers
op.
412p
Hieronder staan vijf mogelijke redenen om uit Nederland te vertrekken of
juist naar Nederland toe te komen:
1 bang zijn voor het opkomende nationalisme in Europa
2 behoefte aan ongeschoolde arbeidskrachten
3 hereniging met gezinsleden
4 spanningen in Europa vanwege de Koude Oorlog
5 weinig vertrouwen in de economische toekomst van Nederland
In de periode 1945-1960 vertrokken veel mensen uit Nederland. In de
periode 1960-1980 kwamen juist veel mensen naar Nederland toe.
Om welke twee redenen vertrokken veel mensen uit Nederland? En
om welke twee redenen kwamen veel mensen juist naar Nederland
toe? Let op! Er blijft één reden over.
Doe het zo:
vertrek uit Nederland 1945-1960: reden … (vul nummer in) en reden …
(vul nummer in)
komst naar Nederland 1960-1980: reden … (vul nummer in) en reden …
(vul nummer in)
421p
In 1983 werden sociale grondrechten aan de Nederlandse Grondwet
toegevoegd.
Waarom werden er sociale grondrechten toegevoegd?
A om de ontzuiling in Nederland door wetgeving te bevorderen
B om de verzuiling in Nederland door wetgeving te beschermen
C voor het behoud van democratische vrijheden van de burgers
D voor het vergroten van het welzijn van de Nederlandse burgers
Gebruik bron 25.
431p
Op het boek is de naam van de schrijver weggelaten.
Geef de naam van de schrijver van dit boek.
Gebruik nogmaals bron 25.
441p
In de titel van het boek wordt de perestrojka ‘een nieuwe visie’ genoemd.
De schrijver wilde de Russische economie veranderen.
Geef een voorbeeld van wat hij wilde veranderen in de Russische
economie.

opgave 8Door de tijd heen

452p
Vier namen die te maken hebben met de geschiedenis van Duitsland:
1 Republiek van Weimar
2 nazi-Duitsland
3 DDR
4 BRD
In de geschiedenis van Duitsland komen verschillende regeringsvormen
voor.
Geef per naam aan welke regeringsvorm daarbij hoort. Kies uit:
dictatuur of parlementaire democratie.
Doe het zo:
Bij 1 hoort … (kies uit: dictatuur / parlementaire democratie).
(enzovoort tot en met 4)

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

Gebruik bron 26.
462p
De tekenaar wil duidelijk maken dat de zes landen zich willen aansluiten
bij de Europese Unie.
Leg uit dat de wens tot aansluiting van deze landen bij de Europese Unie
in 1990 te maken had met een gebeurtenis kort daarvóór.
Doe dit door:
− eerst aan te geven tot welke invloedssfeer deze landen vóór 1990
hoorden,
− en daarna aan te geven welke gebeurtenis ervoor heeft gezorgd dat
deze landen zich later konden aansluiten bij de Europese Unie.
471p
Als landen lid worden van de Europese Unie, beloven ze zich te houden
aan de Europese waarden die horen bij een rechtsstaat.
Wat wordt bedoeld met Europese waarden die horen bij een rechtsstaat?
A de vorming van een Europees leger en een Europese rechtbank
B een gemeenschappelijke munt en vrij verkeer van mensen en
goederen
C het streven naar politieke eenheid in een Verenigde Staten van
Europa
D het uitdragen van democratie, vrijheid en een onafhankelijke
rechtspraak
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.