bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2025, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

12p
Een invulopdracht over de nieuwe Grondwet van 1848:
1 Koning … (Willem II / Willem III) gaf opdracht tot het schrijven van de
nieuwe Grondwet.
2 Door de invoering van de nieuwe Grondwet werd de macht van de
koning … (beperkt / uitgebreid).
3 Met de nieuwe Grondwet werd de onschendbaarheid van de
koning … (afgeschaft / ingevoerd).
4 De ministers legden voortaan verantwoording af aan … (de koning /
het parlement).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: Willem II / Willem III)
zin 2: … (kies uit: beperkt / uitgebreid)
zin 3: … (kies uit: afgeschaft / ingevoerd)
zin 4: … (kies uit: de koning / het parlement)
21p
In de negentiende eeuw breidde Nederland de kolonie Indonesië uit door
gebieden te veroveren. Een reden voor de veroveringen was dat
Nederland een grotere behoefte kreeg aan grondstoffen.
Door welke economische ontwikkeling kreeg Nederland een grotere
behoefte aan grondstoffen?
Gebruik bron 1.
31p
De situatie in de bron was onderdeel van een maatschappelijk probleem
waar in de negentiende eeuw veel over werd gediscussieerd.
Onder welke naam staat de discussie over dit maatschappelijke
probleem bekend?
41p
In 1901 werd een wet aangenomen waardoor de overheid zich moest
bezighouden met de kwaliteit van huizen.
Noem de naam van deze wet.
Gebruik bron 2.
52p
In de tekening worden de ‘kleine luyden’ opgeroepen om in plaats van op
hun eigen partij op de socialisten te stemmen.
Noem eerst de naam van de politieke partij waar de ‘kleine luyden’
normaal gesproken op stemden.
Geef daarna een reden waarom de ‘kleine luyden’ volgens de tekening
op de socialisten zouden moeten stemmen.

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 3.
61p
In de bron is een mening van een bepaalde politieke stroming te
herkennen.
Geef met behulp van de bron aan of een mening van de
confessionelen of van de socialisten te herkennen is.
Doe het zo:
Dit is een mening van de … (kies uit: confessionelen / socialisten),
omdat … (geef een verklaring met behulp van de bron).
71p
Lenin kwam in 1917 met de trein aan in Rusland na jaren in het
buitenland te hebben gewoond.
Noem een politiek gevolg van de komst van Lenin.
81p
De treinreis van Lenin naar Rusland in 1917 was alleen mogelijk met de
hulp van Duitsland. Lenin vertelde niemand over deze hulp, omdat hij
dacht dat mensen in Rusland hulp van Duitsland konden zien als verraad.
Geef een reden waarom mensen in Rusland in 1917 de hulp van
Duitsland als verraad konden zien.
91p
In november 1918 werd een wapenstilstand gesloten tussen de
Geallieerden en de Centralen.
Hieronder staan zes landen:
1 Duitsland
2 Frankrijk
3 Groot-Brittannië
4 Oostenrijk-Hongarije
5 Rusland
6 Verenigde Staten
Welke drie landen hoorden bij het bondgenootschap van de
Geallieerden toen in 1918 de wapenstilstand werd gesloten? Schrijf
alleen de nummers op.
Gebruik bron 4.
102p
Hieronder staan vijf kenmerken van de Eerste Wereldoorlog:
a loopgravenoorlog
b mobilisatie
c schaarste
d vluchtelingen
e vijandbeeld
Geef per foto aan welk kenmerk daarbij past. Let op! Er blijven twee
kenmerken over.
Doe het zo:
Bij foto 1 past … (vul letter in).
(enzovoort tot en met foto 3)
111p
In 1918 werd Suze Groeneweg als eerste vrouw gekozen tot lid van de
Tweede Kamer.
Van welk kiesrecht maakte Suze Groeneweg in 1918 gebruik?
A actief kiesrecht
B algemeen vrouwenkiesrecht
C censuskiesrecht
D passief kiesrecht

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

122p
Op 4 december 1930 werd in Berlijn de film Im Westen nichts Neues (Van
het westelijk front geen nieuws) vertoond. De film was van een Joodse
regisseur en producent. De film gaat over de verschrikkingen van de
Eerste Wereldoorlog en de verliezen van het Duitse leger. Een groepje
nazi’s verstoorde een voorstelling van de film.
Geef twee redenen waarom de nazi’s zich verzetten tegen deze film.
Doe het zo:
reden 1: …
reden 2: …
132p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die plaatsvonden tussen 1918 en
1933:
1 De Beurskrach op Wall Street vindt plaats.
2 Het Dawesplan wordt ingevoerd.
3 Het Ruhrgebied wordt bezet.
4 Hitler neemt de macht over in Duitsland.
5 De Republiek van Weimar wordt opgericht.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers
in).
142p
Iemand beweert dat Hitler gebruik heeft gemaakt van de parlementaire
democratie om de rechtsstaat af te schaffen.
Leg uit dat deze bewering juist is.
Doe dit door:
− eerst aan te geven waaruit blijkt dat Hitler gebruik heeft gemaakt van
de parlementaire democratie
− en daarna een voorbeeld te geven waaruit blijkt dat Hitler de
rechtsstaat heeft afgeschaft.
Gebruik bron 5.
151p
De democratische leiders zijn door de tekenaar afgebeeld als laf.
Welk argument voor deze mening is in de tekening te herkennen?
A De leiders hebben de communistische regering van de Sovjet-Unie
erkend.
B De leiders hebben de Vrede van Versailles getekend.
C De leiders verzetten zich niet tegen Hitlers machtsuitbreiding.
D De leiders zijn economisch afhankelijk van Duitsland.
161p
Tijdens de Conferentie van München werd een akkoord gesloten tussen
Hitler, als leider van nazi-Duitsland, en Chamberlain, de
minister-president van Groot-Brittannië.
Wat was voor Chamberlain de reden om het akkoord met Hitler te sluiten?
A De Duitse politiek voor meer Lebensraum moest een succes worden.
B Duitsland wilde lid worden van de Volkenbond.
C Een nieuwe oorlog met Duitsland moest voorkomen worden.
D Groot-Brittannië wilde dat Duitsland het Verdrag van Versailles
tekende.
171p
In de periode 1936-1938 werd een aantal mensen in de Sovjet-Unie in
een showproces veroordeeld. Deze processen waren niet eerlijk.
Geef een argument waarom een showproces geen eerlijk proces is.
Gebruik bron 6.
181p
Geef een verklaring waarom veel mensen in de Sovjet-Unie eind jaren 30
hetzelfde over Stalin dachten als de mensen in de bron.

opgave 5Door de tijd heen

191p
Hieronder staan vier gebeurtenissen uit de geschiedenis van Nederland
tussen 1918 en 1939:
1 De socialist Troelstra doet een revolutiepoging.
2 De regering besluit dat werklozen moeten stempelen.
3 Het actief kiesrecht voor vrouwen wordt ingevoerd.
4 Nederland mobiliseert het leger uit angst voor nazi-Duitsland.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 7.
202p
Tijdens de Duitse inval in mei 1940 werden veel foto’s gemaakt. Sommige
foto’s gebruikte de Duitse bezetter later als propaganda.
Geef voor elke foto aan of deze wel of niet geschikt is als propaganda
voor de Duitse bezetter.
Geef daarna voor je keuze ook een argument.
Doe het zo:
Foto 1 is … (kies uit: wel / niet) geschikt als propaganda voor de Duitse
bezetter, omdat … (geef een argument).
Foto 2 is … (kies uit: wel / niet) geschikt als propaganda voor de Duitse
bezetter, omdat … (geef een argument).
Gebruik bron 8.
212p
Hieronder staan vijf begrippen die te maken hebben met de Tweede
Wereldoorlog:
a censuur
b distributie
c Holocaust
d onderduiken
e regering in ballingschap
Noem per boek het begrip dat daarbij hoort. Let op! Er blijft één
begrip over.
Doe het zo:
Bij boek 1 hoort begrip … (vul letter in).
(enzovoort tot en met boek 4)
Gebruik bron 9.
221p
Noem de naam van de gebeurtenis die in de bron wordt beschreven.
Gebruik bron 10.
231p
Op welk onderdeel van de politiek van de Duitse bezetter hebben de
kerkleiders kritiek?
A deportaties
B gelijkschakeling
C Heim ins Reich
D rassenleer
242p
Tijdens de Duitse bezetting kwam er in Nederland een nieuw bestuur. Er
werd een rijkscommissaris benoemd die de bevoegdheden kreeg van
staatshoofd, ministers en van de Eerste Kamer en Tweede Kamer. De
Eerste en Tweede Kamer bleven bestaan, maar konden niet vergaderen.
Een invulopdracht:
1 Door het benoemen van de rijkscommissaris was er geen sprake meer
van … (een districtenstelsel / het censuskiesrecht / scheiding
tussen de machten).
2 Doordat de Eerste en Tweede Kamer niet konden vergaderen, hadden
zij geen … (rechterlijke / uitvoerende / wetgevende) macht meer.
3 De komst van het nieuwe bestuur tijdens de bezetting maakte van
Nederland een … (democratie / dictatuur / monarchie).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: een districtenstelsel / het censuskiesrecht / scheiding
tussen de machten).
zin 2: … (kies uit: rechterlijke / uitvoerende / wetgevende).
zin 3: … (kies uit: democratie / dictatuur / monarchie).
Gebruik bron 11.
251p
Welk begrip hoort bij de poster?
A capitulatie
B collaboratie
C demilitarisatie
D tweefrontenoorlog
Gebruik bron 12.
261p
Voor welke ontwikkeling geeft de bron een verklaring?
A voor het ontstaan van het Indonesisch verzet tegen de Japanse
overheersing
B voor het ontstaan van het Nederlandse modern imperialisme
C voor het toenemen van de buitenlandse druk op Nederland om
Indonesië onafhankelijk te maken
D voor het toenemen van het Indonesische nationalisme tijdens de
Japanse bezetting
Gebruik bron 13.
271p
Op welke plek op de kaart speelt de herinnering uit 1944 zich af? Schrijf
alleen het nummer op.
283p
Militaire gebeurtenissen die het verloop van een oorlog veranderen,
worden als keerpunten gezien.
Hieronder staan twee perioden waarin keerpunten plaatsvonden tijdens
de Tweede Wereldoorlog:
periode 1: van augustus 1942 tot februari 1943
periode 2: juni 1944
Noem eerst voor elke periode de militaire gebeurtenis die toen
plaatsvond en die als keerpunt wordt gezien.
Kies daarna één periode en geef een argument waarom het keerpunt
dat toen plaatsvond het verloop van de oorlog heeft veranderd.
Doe het zo:
keerpunt in periode 1: …
keerpunt in periode 2: …
Het keerpunt in periode … (kies uit: 1 / 2) heeft het verloop van de oorlog
veranderd, omdat … (geef een argument).
291p
In september 1944 vond de geallieerde operatie Market Garden plaats.
Het doel was om snel Duitsland in te trekken door een aantal bruggen
over de grote rivieren te veroveren. Dit doel werd niet bereikt.
Geef een argument waarom operatie Market Garden toch positieve
gevolgen had voor veel Nederlanders.
Gebruik bron 14.
302p
Hieronder staan vijf begrippen:
a gedwongen tewerkstelling
b Hongerwinter
c mobilisatie
d razzia
e verzet
Geef per herinnering aan welk begrip daarbij hoort. Let op! Er blijven
twee begrippen over.
Doe het zo:
Bij herinnering 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met herinnering 3)
311p
Tijdens de Duitse bezetting werden veel Joden in Nederland
gevangengezet in doorgangskamp Westerbork. De Duitse bezetter deed
veel moeite om het leven in het kamp zo normaal mogelijk te laten lijken.
Er werden bijvoorbeeld huwelijken gesloten, zieke mensen konden naar
de dokter en kinderen gingen naar school.
Geef een reden waarom de Duitse bezetter het leven in
doorgangskamp Westerbork normaal wilde laten lijken.
322p
Voor Nederland zijn de data 5 mei en 15 augustus belangrijk vanwege
gebeurtenissen die plaatsvonden in 1945.
Noem per datum de gebeurtenis die in 1945 plaatsvond.
Doe het zo:
5 mei: … (noem de gebeurtenis)
15 augustus: … (noem de gebeurtenis)

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 15.
331p
Het leger van de Republiek Indonesië vocht tegen Nederland voor de
onafhankelijkheid.
Iemand beweert dat de Nederlandse regering met deze foto de
boodschap over kon brengen dat Nederland de strijd tegen het leger van
de Republiek Indonesië makkelijk zou winnen.
Geef met behulp van de bron een argument voor deze bewering.
Gebruik bron 16.
341p
De Franse minister stelt voor om een organisatie op te richten.
Welke organisatie is naar aanleiding van het voorstel opgericht?
A EEG
B EGKS
C NAVO
D VN
351p
Onder het bewind van Stalin werden veel mensen vermoord en werden
politieke tegenstanders vervolgd. Toch was er in de Sovjet-Unie veel
waardering voor Stalin.
Wat is een belangrijke reden voor deze waardering?
Onder het bewind van Stalin
A kregen boeren en arbeiders steeds meer politieke macht.
B kwam er een einde aan de wapenwedloop met de Verenigde Staten.
C leidde de politiek van collectivisatie tot meer vrijheid.
D werd nazi-Duitsland verslagen.
361p
Sommige historici noemen Stalin de ‘rode tsaar’ voor de periode dat hij de
leider van de Sovjet-Unie was. Met ‘rood’ wordt bedoeld dat Stalin
communistisch was.
Geef een argument waarom het begrip ‘tsaar’ ook bij Stalin past.
372p
In 1956 brak de Hongaarse Opstand uit. De regering van de Verenigde
Staten stond positief tegenover de Hongaarse Opstand, maar stuurde
geen militairen om de opstandelingen te helpen.
Geef eerst een politieke reden waarom de Verenigde Staten positief
stonden tegenover de Hongaarse Opstand.
Geef daarna een reden waarom de Verenigde Staten geen militairen
stuurden.
Doe het zo:
De Verenigde Staten stonden positief tegenover de opstand, omdat …
(geef een politieke reden).
De Verenigde Staten stuurden geen militairen, omdat … (geef een reden).
381p
Tot ongeveer 1960 werd Nederland gekenmerkt door een maatschappelijk
verschijnsel waarbij mensen vooral binnen een groep leefden met
dezelfde soort ideeën of levensovertuiging.
Noem de naam van dit maatschappelijk verschijnsel.
391p
Een gebeurtenis in 1962 bracht de hele wereld in gevaar, omdat een
kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nog nooit zo
dichtbij was als toen.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
A de bouw van de Berlijnse Muur
B de Cubacrisis
C de Praagse Lente
D de stichting van de DDR
Gebruik bron 17.
401p
Welke twee begrippen passen bij de bron?
A amerikanisering + consumptiemaatschappij
B amerikanisering + secularisatie
C secularisatie + verzorgingsstaat
D verzorgingsstaat + consumptiemaatschappij
Gebruik nogmaals bron 17.
411p
In de jaren 60 begon de Tweede Feministische Golf.
Geef een reden waarom de bron niet past bij de doelen van de
Tweede Feministische Golf.
421p
Hieronder staan twee ontwikkelingen:
1 Tussen 1946 en 1958 emigreerde een groep van ongeveer 400.000
mensen van Indonesië naar Nederland.
2 Tussen 1970 en 1980 emigreerde een groep van ongeveer 300.000
mensen van Suriname naar Nederland.
Deze twee ontwikkelingen hadden eenzelfde politieke oorzaak.
Welke politieke oorzaak wordt bedoeld?
431p
Er kwam in 1983 een nieuw artikel 1 in de Grondwet.
Geef aan wat door artikel 1 wordt bepaald.
441p
Een omschrijving van een gebeurtenis:
In 1986 verscheen in de Sovjet-Unie een film over allerlei problemen die
jonge inwoners van de Sovjet-Unie hadden. Veel van die problemen
werden veroorzaakt door het beleid van de overheid. Ruim 20 miljoen
inwoners van de Sovjet-Unie zagen deze film in de bioscoop.
Deze gebeurtenis was alleen mogelijk dankzij de invoering van de
glasnost.
Geef een reden waarom deze gebeurtenis alleen mogelijk was dankzij
de invoering van de glasnost.

opgave 8Door de tijd heen

452p
Colijn en Drees zijn allebei minister-president van Nederland geweest.
Hieronder staan vijf uitspraken:
1 Hij voerde de aanpassingspolitiek in.
2 Hij was betrokken bij de opbouw van de verzorgingsstaat.
3 Hij was minister-president in de tijd van de wederopbouw.
4 Hij was minister-president tijdens de crisis van de jaren 30.
5 Hij was minister-president tijdens de soevereiniteitsoverdracht met
Indonesië.
Geef per uitspraak aan of deze over Colijn of Drees gaat.
Doe het zo:
Uitspraak 1 gaat over … (kies uit: Colijn / Drees).
(enzovoort tot en met uitspraak 5)
461p
Hieronder staan vier gebeurtenissen die te maken hebben met de
Amsterdamse wijk de Jordaan tussen 1917 en 1988:
1 Bij een stempelkantoor in de Jordaan veroorzaken werklozen relletjes,
omdat de werklozensteun is verlaagd.
2 Tijdens een bezoek aan de Jordaan krijgt koningin Beatrix
onverwachts twee zoenen van iemand uit het publiek.
3 Veel jongeren uit de Jordaan sluiten zich aan bij de nozems, een van
de eerste jeugdculturen van Nederland.
4 Vrouwen uit de Jordaan proberen schepen met aardappelen te
plunderen, omdat er in het neutrale Nederland voedseltekorten zijn
ontstaan.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

Gebruik bron 18.
472p
In de grafiek zijn verschillende ontwikkelingen te zien over de periode
tussen 1899 en 2008 in Nederland.
Een invulopdracht bij de grafiek:
1 De ontwikkelingen in de grafiek in de periode 1960-2008 hebben
onder andere te maken met het proces van … (globalisering /
secularisatie).
2 In de periode 1960-2008 is er sprake van … (individualisering /
indoctrinatie) binnen de Nederlandse samenleving.
3 De toename van het percentage bij overige religies in de periode
1980-2008 is mede een gevolg van de … (multiculturele
samenleving / verzorgingsstaat).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: globalisering / secularisatie)
zin 2: … (kies uit: individualisering / indoctrinatie)
zin 3: … (kies uit: multiculturele samenleving / verzorgingsstaat)

opgave 10Door de tijd heen

Gebruik bron 19.
482p
In de bron staan vijf foto’s die te maken hebben met gebeurtenissen in
Duitsland tussen 1926 en 1990.
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.