bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2026, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
De nieuwe Grondwet van 1848 had gevolgen voor de leden van de
Tweede Kamer.
Wat veranderde er voor de leden van de Tweede Kamer vanaf 1848?
De leden van de Tweede Kamer
A konden voortaan de koning ter verantwoording roepen.
B kregen de uitvoerende macht.
C raakten het recht van amendement kwijt.
D werden voortaan gekozen via rechtstreekse verkiezingen.
21p
Rond 1850 waren de liberalen een belangrijke politieke groep in de
Tweede Kamer.
Wie waren de aanhangers van de liberalen? En wat was een belangrijk
politiek uitgangspunt van de liberalen?
A
B
C
D
aanhangers politiek uitgangspunt kleine luyden meer overheidsbemoeienis kleine luyden minder overheidsbemoeienis rijke burgerij meer overheidsbemoeienis rijke burgerij minder overheidsbemoeienis
31p
In 1853 boden de protestanten koning Willem III een petitie aan. Zij
vroegen de koning de rooms-katholieke kerk te verbieden om in
Nederland bisschoppen te benoemen. De koning was het eens met de
protestanten, maar dat mocht hij van de ministers niet zeggen. Door een
onderdeel van de nieuwe Grondwet van 1848 vonden de ministers dat de
koning alleen mocht zeggen wat zij wilden.
Welk onderdeel van de nieuwe Grondwet van 1848 wordt bedoeld?
41p
De Luxemburgse Kwestie in 1866-1867 had een belangrijk gevolg voor de
politiek in Nederland.
Welk gevolg wordt bedoeld?
Door de Luxemburgse Kwestie bleek dat
A de ministers de Grondwet konden wijzigen.
B de ministers de koning konden afzetten.
C de Tweede Kamer de ministers kon dwingen af te treden.
D de Tweede Kamer gebruik kon maken van het recht van enquête.
51p
In de negentiende eeuw werden in Nederland voor het eerst vakbonden
opgericht.
Noem een doel dat de vakbonden wilden bereiken.
61p
Tijdens de verkiezingen van 1881 mochten alleen mannen stemmen die
een bepaald bedrag aan belasting betaalden. Tijdens de verkiezingen van
1891 mochten ook mannen stemmen die voldoende spaargeld hadden of
huur betaalden.
Waardoor werd deze verandering mogelijk gemaakt?
A het algemeen kiesrecht
B het Caoutchouc-artikel
C het districtenstelsel
D het parlementair stelsel
72p
Anke van der Vlies was in 1911 lerares op een school voor bijzonder
onderwijs. Toen zij aanhanger werd van het socialisme, werd zij vanwege
haar politieke opvattingen ontslagen.
Leg uit dat het ontslag past bij de verzuiling.
Doe dit door:
− eerst een zuil te noemen waar bijzondere scholen bij hoorden
− en daarna een reden te geven waarom het ontslag bij de verzuiling
past.
Gebruik bron 1.
81p
De bron gaat over het vrouwenkiesrecht.
Is de bron gemaakt door een voorstander of tegenstander van het
vrouwenkiesrecht? Verklaar je keuze met behulp van de bron.
Doe het zo:
De bron is gemaakt door een … (kies uit: voorstander / tegenstander),
want … (geef een verklaring met behulp van de bron).

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 2.
92p
Hieronder staan zes oorzaken voor het uitbreken van de Eerste
Wereldoorlog:
1 bondgenootschappen
2 industrialisatie
3 militarisme
4 modern imperialisme
5 nationalisme
6 vijandbeelden
Welke twee oorzaken zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de
nummers op.
Gebruik bron 3.
101p
In de prent is een mening te herkennen over de Eerste Wereldoorlog.
Is de mening in de prent positief of negatief over de oorlog? En welk
argument past daarbij?
A Negatief, want uit de prent blijkt dat Duitsland de oorlog gaat
verliezen.
B Negatief, want uit de prent blijkt dat er steeds gevochten wordt om
hetzelfde stukje grond.
C Positief, want uit de prent blijkt dat de moderne wapens heel effectief
zijn.
D Positief, want uit de prent blijkt dat Frankrijk de oorlog gaat winnen.
Gebruik bron 4.
111p
In de bron staat dat door artikel 192 een wens werkelijkheid is geworden.
Welke wens wordt bedoeld?
122p
De schepen van de Stoomvaart Maatschappij Zeeland (SMZ) vervoerden
passagiers van Zeeland naar Groot-Brittannië. In 1914 was er na het
uitbreken van de Eerste Wereldoorlog een grote toename van het aantal
Belgische passagiers dat naar Groot-Brittannië wilde. Vanaf 1 februari
1917 stopte de SMZ met varen naar Groot-Brittannië, omdat de overtocht
door een Duitse maatregel te gevaarlijk werd.
Geef eerst een verklaring voor de toename van het aantal Belgische
passagiers in 1914.
Geef daarna aan welke Duitse maatregel in 1917 bedoeld wordt.
132p
In 1917 vond in Rusland een revolutie plaats. Het staatshoofd van
Rusland werd afgezet. Later dat jaar kwam er een communistische leider
aan de macht.
Noem eerst de titel die de staatshoofden van Rusland hadden tot de
revolutie in 1917.
Noem daarna de naam van de communistische leider die in 1917 in
Rusland aan de macht kwam.
Gebruik bron 5.
141p
De film in de bron werd tijdens de Eerste Wereldoorlog niet in Nederland
vertoond, omdat de film de neutraliteit in gevaar kon brengen.
Geef een reden waarom het vertonen van deze film de Nederlandse
neutraliteit in gevaar kon brengen.
Gebruik bron 6.
151p
Welk begrip past bij de bron?
A Blitzkrieg
B distributiestelsel
C Dodendraad
D loopgravenoorlog

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 7.
161p
Veel mensen in Duitsland gingen na de Duitse nederlaag in 1918 geloven
in de Dolkstootlegende.
Welke uitspraak geeft de Dolkstootlegende weer? Verklaar je keuze
met behulp van de bron.
Doe het zo:
Uitspraak … (kies uit: 1 / 2) geeft de Dolkstootlegende weer, want …
(geef een verklaring met behulp van de bron).
Gebruik bron 8.
171p
Over welke organisatie gaat de toespraak? En wat was een reden dat
Duitsland geen lid mocht worden?
A
B
C
D
organisatie reden Verenigde Naties Duitsland kreeg de schuld van de Eerste Wereldoorlog. Verenigde Naties Duitsland wilde het Verdrag van Versailles niet tekenen. Volkenbond Duitsland kreeg de schuld van de Eerste Wereldoorlog. Volkenbond Duitsland wilde het Verdrag van Versailles niet tekenen.
181p
Elisabeth Koeten-Ooms stelde zich in 1919 verkiesbaar voor de
gemeenteraad van Schiedam. Ze wilde dat arbeiders meer rechten kregen
en vond dat meer vrouwen zich met de politiek moesten bezighouden.
Van welk kiesrecht heeft Elisabeth Ooms gebruik gemaakt door zich
verkiesbaar te stellen? En welke politieke partij past bij haar opvattingen?
A
B
C
D
kiesrecht partij actief kiesrecht ARP actief kiesrecht SDAP passief kiesrecht ARP passief kiesrecht SDAP
Gebruik bron 9.
191p
Uit de bron blijkt dat er een crisis was in Duitsland. De crisis was het
gevolg van een bepaalde economische ontwikkeling.
Welke economische ontwikkeling wordt bedoeld?
201p
In 1924 begon de Duitse economie zich weer te herstellen.
Welke maatregel zorgde ervoor dat de economie zich in 1924 weer kon
herstellen?
A de bezetting van het Ruhrgebied
B de Duitse herbewapening
C de invoering van het Dawesplan
D het afstaan van Duitse gebieden aan Frankrijk
Gebruik bron 10.
211p
De bron gaat over maatregelen van de aanpassingspolitiek van Colijn,
zoals het verlagen van salarissen en het bezuinigen op onderwijs.
Leg uit, met behulp van een onderdeel van de tekening, of in de
tekening een positieve of negatieve mening te herkennen is over de
aanpassingspolitiek.
Doe het zo:
De mening is … (kies uit: positief / negatief).
Dat blijkt uit … (noem een onderdeel van de tekening).
Gebruik bron 11.
221p
Welke gebeurtenis was de aanleiding voor het schrijven van het
dagboekfragment?
A de Anschluss
B de invoering van rassenwetten
C de Kristallnacht
D de vervolging van politieke tegenstanders van de nazi’s
Gebruik bron 12.
231p
Twee kenmerken van het nationaal-socialisme die passen bij de bron zijn
indoctrinatie en persoonsverheerlijking.
Geef voor één kenmerk een verklaring waarom deze past bij de bron.
Doe het zo:
Het kenmerk … (kies uit: indoctrinatie / persoonsverheerlijking) past bij de
bron, omdat … (verklaar je antwoord met behulp van de bron).
Gebruik bron 13.
In 1936 organiseerde Hitler in Duitsland een referendum over zijn politiek.
242p
In de bron is een boodschap te herkennen over de manier waarop het
referendum in 1936 gehouden werd.
Geef met behulp van een onderdeel van de bron aan welke
boodschap dat is.
Doe het zo:
De boodschap is … (noem de boodschap).
Dat blijkt uit … (noem een onderdeel van de bron).
Gebruik bron 14.
252p
Een invulopdracht:
1 De gebeurtenissen vonden plaats in … (1923 / 1933 / 1938).
2 De marcherende mannen hoorden bij de … (Gestapo / Hitlerjugend /
SA).
3 Het maken van de film is een voorbeeld van … (censuur /
propaganda / terreur).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1:... (kies uit: 1923 / 1933 / 1938)
zin 2:... (kies uit: Gestapo / Hitlerjugend / SA).
zin 3:... (kies uit: censuur / propaganda / terreur).
262p
In 1938 waren veel mensen blij met het resultaat van de Conferentie van
München. Door een bepaalde gebeurtenis zagen veel mensen de
conferentie in 1939 toch als een mislukking.
Geef eerst een reden waarom in 1938 veel mensen blij waren met het
resultaat van de Conferentie van München.
Noem daarna een gebeurtenis in 1939 waardoor veel mensen de
Conferentie van München toch als een mislukking zagen.
Doe het zo:
reden: … (noem een reden)
gebeurtenis in 1939: … (noem een gebeurtenis)

opgave 5De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 15.
271p
De afbeelding op de briefkaart is gemaakt tijdens de Tweede
Wereldoorlog.
Noem de naam van het bondgenootschap dat volgens de afbeelding
de oorlog gaat winnen.
Gebruik bron 16.
281p
Welk begrip past bij de bron?
A capitulatie
B deportatie
C distributiestelsel
D mobilisatie
291p
Vanaf 1942 mochten de Joden in kamp Westerbork geen voedsel meer
eten dat volgens de Joodse regels was bereid. Ook mochten ze geen
rekening meer houden met de sabbat, de dag waarop Joden rust moeten
houden. Tegenwoordig is dat ondenkbaar omdat deze maatregelen in
strijd zijn met een grondrecht uit de Nederlandse grondwet.
Welk grondrecht wordt bedoeld?
Gebruik bron 17.
301p
Alle studenten in Nederland moesten dit formulier ondertekenen, anders
mochten ze niet verder studeren. Een groot deel van hen ondertekende
het formulier niet.
Was het niet ondertekenen van het formulier een voorbeeld van
aanpassing, collaboratie of verzet? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
Het niet ondertekenen was een voorbeeld van … (kies uit: aanpassing /
collaboratie / verzet), want … (geef een verklaring).
311p
In april 1944 ontsnapten twee Joodse gevangenen uit kamp Auschwitz.
Het eerste wat zij deden toen zij veilig waren, was informatie over
Auschwitz met andere Joden delen om hen te waarschuwen. Door het
delen van deze informatie wilden zij duidelijk maken dat Auschwitz niet
alleen maar een werkkamp was, zoals de Duitsers beweerden.
Welke informatie over Auschwitz zullen de ontsnapte gevangenen met
andere Joden hebben gedeeld?
Gebruik bron 18.
322p
Op welke twee foto’s zijn voorbeelden van collaboratie te zien? Schrijf
alleen de nummers op.
Gebruik bron 19.
331p
De bron gaat over een gebeurtenis tijdens de Duitse bezetting van
Nederland.
Onder welke naam staat deze gebeurtenis bekend?
342p
Op 16 september 1944 maakte de Nederlandse regering in ballingschap
in een radio-uitzending bekend dat er binnenkort ‘grote gebeurtenissen’
zouden plaatsvinden aan het Nederlandse front, die zouden leiden tot de
bevrijding van Nederland.
Noem eerst het land van waaruit de radio-uitzending plaatsvond.
Geef daarna aan welke militaire operatie werd bedoeld met ‘grote
gebeurtenissen’.
Doe het zo:
land: … (noem land)
militaire operatie: … (noem militaire operatie)
Gebruik bron 20.
352p
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte... (vul nummers
in).
Gebruik nogmaals bron 20.
361p
Iemand beweert dat foto 2 past bij het begrip ‘totale oorlog’.
Geef een argument voor deze bewering.
Gebruik bron 21.
371p
Verwachtte de schrijver van de bron dat Duitsland na de Tweede
Wereldoorlog een dictatuur of een rechtsstaat werd? Verklaar je
antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De schrijver van de bron verwachtte dat Duitsland een
… (kies uit: dictatuur / rechtsstaat) werd, omdat … (geef verklaring met
behulp van de bron).

opgave 6Door de tijd heen

381p
In 1935 werd in de provincie Groningen het kamp De Beetse gebouwd. In
het kamp zijn tussen 1935 en 1948 op verschillende momenten bepaalde
groepen mensen aangekomen om er te verblijven.
Hieronder staan vier groepen mensen die in kamp De Beetse zijn
aangekomen:
1 Joodse mannen, voordat zij werden afgevoerd naar het
doorgangskamp Westerbork
2 mannen die na de bevrijding veroordeeld waren wegens landverraad
3 vrouwen en kinderen van NSB’ers die waren gevlucht na berichten
over de komst van de Geallieerden
4 werkloze arbeiders die ingezet werden voor
werkverschaffingsprojecten
Zet de groepen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 22.
392p
In de periode 1945-1949 maakte de Nederlandse regering propaganda
voor het beleid van Nederland in de kolonie Indonesië. Iemand beweert
dat de regering met de foto een propagandaboodschap kon overbrengen
over dat beleid.
Leg uit dat de bewering juist is.
Doe dit door:
− eerst aan te geven voor welk Nederlands beleid in Indonesië de
regering propaganda wilde maken
− en daarna aan te geven welke propagandaboodschap de Nederlandse
regering met de foto over kon brengen.
401p
Vanaf de jaren 60 begon in Nederland de ontzuiling. Een oorzaak van de
ontzuiling was de opkomst van de televisie.
Geef een reden waarom de opkomst van de televisie bijdroeg aan de
ontzuiling.
411p
Tussen 1949 en 1961 vertrokken jaarlijks meer dan 100.000 mensen uit
de DDR naar de BRD. In 1962 vertrokken er slechts 21.000 mensen uit de
DDR naar de BRD.
Welke gebeurtenis in 1961 was de oorzaak van de afname van het
aantal mensen dat vertrok?
422p
Op 21 augustus 1968 vielen soldaten van een bepaald bondgenootschap
Tsjechoslowakije binnen. De soldaten maakten een einde aan de
hervormingen die de regering van Tsjechoslowakije had ingevoerd.
Noem eerst de naam waaronder de periode bekend staat waarin de
hervormingen plaatsvonden.
Geef daarna aan bij welk bondgenootschap de soldaten hoorden die
Tsjechoslowakije binnenvielen.
431p
Vanaf 1971 mochten studenten in Tilburg meebeslissen over het
onderwijs op hun universiteit.
Van welke ontwikkeling is deze gebeurtenis een voorbeeld?
A amerikanisering
B groeiende pluriformiteit
C individualisering
D toenemende democratisering
Gebruik bron 23.
441p
Welk begrip past bij de bron?
A consumptiemaatschappij
B jongerencultuur
C multiculturele samenleving
D verzorgingsstaat
Gebruik bron 24.
451p
Iemand beweert dat de doelen van de vrouwen ondersteund werden door
de invoering van artikel 1 in de nieuwe Grondwet van 1983.
Geef aan wat door artikel 1 wordt bepaald waardoor de doelen van de
vrouwen ondersteund worden.
462p
In 1987 tekenden de leiders van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten
een akkoord over de vermindering van het aantal kernwapens. Iemand
beweert dat door het tekenen van het verdrag vrede tussen het Westen
en het Oostblok mogelijk werd.
Geef een historische verklaring waaruit blijkt dat de bewering juist is.
Gebruik daarbij de volgende twee begrippen in een juiste samenhang
en betekenis: Koude Oorlog en wapenwedloop.

opgave 8Door de tijd heen

Gebruik bron 25.
472p
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst..., dan …, daarna..., vervolgens... en ten slotte... (vul nummers
in).

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

482p
In 1989 had Polen drie buurlanden. Tussen 1990 en 1993 hielden deze
buurlanden op te bestaan. In 1993 had Polen zeven nieuwe buurlanden.
Noem eerst een buurland van Polen dat tussen 1990 en 1993 ophield
te bestaan.
Noem daarna een historische reden voor het ontstaan van de nieuwe
buurlanden van Polen.
Doe het zo:
buurland dat ophield te bestaan: … (noem land).
historische reden: … (noem reden).
491p
Sommige mensen in Nederland vonden na de oprichting van de Europese
Unie in 1993 dat er een ‘democratisch tekort’ was binnen de Europese
Unie.
Wat was een reden dat sommige mensen in Nederland vonden dat er een
democratisch tekort was?
A Europese burgers hadden geen stemrecht voor het Europees
Parlement.
B Europese landen hoefden zich niet aan Europese wetten te houden.
C Het Europees Parlement had te weinig macht.
D In het Europees Parlement zaten geen Nederlandse politici.
Gebruik bron 26.
501p
Welk begrip past bij de bron?
A globalisering
B poldermodel
C populisme
D secularisatie
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.