Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2003, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

Welk orgaan behoort niet tot de overheid? A de Provinciale Staten B de vakcentrale FNV C het college van burgemeester en wethouders D het kabinet tekst 1 Eerste Kamer akkoord met burgemeestersreferendum Den Haag(ANP)- Met alleen de fracties van het CDA, de ChristenUnie en de SGP tegen, is de Eerste Kamer akkoord gegaan met het burgemeestersreferendum. Gemeenten krijgen daardoor de mogelijkheid over de voordracht van een nieuwe burgemeester een referendum te organiseren. De VVD, die zich lang tegen het voorstel verzette, stemde toch unaniem voor. bron: Trouw van 10 juli 2001

Hieronder volgt een drietal uitspraken op grond van tekst 1. 1 De partijen uit de sociaal-democratische stroming stemden voor het wetsvoorstel. 2 De partijen uit de christen-democratische stroming stemden voor het wetsvoorstel. 3 De partijen uit de liberale stroming stemden tegen het wetsvoorstel. Welke uitspraak is juist of welke uitspraken zijn juist? A alleen uitspraak 1 B uitspraak 1 en 2 C uitspraak 1 en 3 D uitspraak 2 en 3

Het wetsvoorstel uit tekst 1 is aangenomen in de Eerste Kamer. Wat gebeurt er vervolgens met deze door de Eerste Kamer aangenomen wet? De wet gaat A naar de ministerraad en die bekijkt of de wet uitgevoerd kan worden. B naar de Tweede Kamer om in stemming gebracht te worden. C naar elke gemeente om te kijken of de wet uitvoerbaar is. D ter ondertekening naar de Koningin.

De wet uit tekst 1 geeft gemeenten de gelegenheid een referendum te organiseren om met een voordracht te komen voor een nieuwe burgemeester. Wie beslist of wie beslissen uiteindelijk of er in de gemeente een referendum gehouden gaat worden? A burgemeester en wethouders B de burgemeester C de gemeenteambtenaren D de gemeenteraad tekst 2 Brinkhorst stelt MKZ-keuring verplicht Den Haag(ANP)–Minister Brinkhorst (Landbouw) stelt een maandelijkse MKZ- keuring van alle kalveren, schapen en geiten verplicht. Wie geen ‘MKZ-verklaring’ heeft, mag vanaf 5 augustus geen dieren meer houden. Dat heeft de minister bekendgemaakt. De dieren moeten elke vier weken door een dierenarts worden onderzocht en de kosten zijn voor de veehouder. Landbouworganisatie LTO-Nederland noemt de maatregel een "absoluut dwaze, belachelijke vertoning.” Voorzitter R. Boersma van de LTO-vakgroep schapenhouders (30.000 leden) zegt nog nooit zoiets geks meegemaakt te hebben. "Mond- en klauwzeer is bij schapen niet te zien; een dierenarts kan alleen maar rapporteren: ik zie niets.” Tweede-Kamerleden hebben aangekondigd vragen te willen stellen. naar: de Amersfoortse Courant van 10 juli 2001

LTO-Nederland is een voorbeeld van een belangenvereniging. Wat kan LTO-Nederland (zie tekst 2) doen om het besluit van de minister te beïnvloeden? A De leden verplichten de maatregel niet uit te voeren. B Een debat met de minister in de Tweede Kamer voeren. C Het vertrouwen in de minister opzeggen, zodat hij moet aftreden. D Openlijk actie voeren, bijvoorbeeld demonstreren op het Binnenhof.

De minister uit tekst 2 maakt deel uit van één van de drie bestaande machten. Deze machten zouden van elkaar gescheiden moeten zijn, maar dat is niet helemaal het geval. Welke twee machten zijn in Nederland niet zuiver gescheiden? A de rechtelijke macht en de uitvoerende macht B de rechtelijke macht en de wetgevende macht C de wetgevende macht en de uitvoerende macht

Volgens tekst 2 willen Tweede-Kamerleden vragen aan de minister stellen. Welke Tweede-Kamerleden hebben met hun vragen waarschijnlijk de meeste invloed op de minister? A Alle leden van de Tweede Kamer hebben evenveel invloed. B Tweede-Kamerleden hebben geen invloed op het beleid van de minister, want deze mag zelf het beleid bepalen. C Tweede-Kamerleden van de oppositiepartijen hebben de meeste invloed. D Tweede-Kamerleden van de regeringspartijen hebben de meeste invloed.

Niet elke belangenvereniging heeft een even grote invloed op de politiek. De ene groep heeft meer mogelijkheden dan de andere. Een van de verschillen is dat een groep gemakkelijke toegang heeft tot de media. → Noem twee andere redenen waarom de ene groep een grotere invloed heeft op het politieke besluitvormingsproces dan de andere.

In tekst 2 staat dat Tweede-Kamerleden vragen aan de minister wilden stellen. De vakantie was net ingegaan en de Tweede Kamer zou niet meer bij elkaar komen. Welk recht heeft de Tweede Kamer in deze situatie? A De Tweede Kamer mag besluiten de maatregel uit tekst 2 op te houden, totdat overleg heeft plaatsgevonden. B De Tweede Kamer mag de minister terugroepen van vakantie voor overleg in de Tweede Kamer. C De Tweede Kamer mag nu zelfstandig wijzigingen in de maatregel aanbrengen. D De voorzitter van de Tweede Kamer mag overleggen met de minister over de te volgen koers.

De bestrijding van mond- en klauwzeer (zie tekst 2) is een politiek probleem geworden. Waarom is er sprake van een politiek probleem? Het is een politiek probleem, omdat A de media er aandacht aan besteden. B de mensen een oplossing wensen van de overheid. C een belangenorganisatie zich ermee bemoeit. D ook andere landen erbij betrokken zijn.

Alle politieke stromingen hebben uitgangspunten. Vanuit deze uitgangspunten proberen ze tot oplossingen te komen voor maatschappelijke problemen. Welke politieke stroming heeft geen herkenbare uitgangspunten als het gaat om het aanpakken van problemen zoals die in tekst 2? A de christen-democratische stroming B de liberale stroming C de rechts-extremistische stroming D de sociaal-democratische stroming

tekst 3 Maatregel minder streng Na overleg met LTO-Nederland heeft minister Brinkhorst besloten dat de maandelijkse MKZ-keuring van schapen en geiten niet doorgaat (zie tekst 2). Alleen bij de aankoop van nieuw vee wordt de keuring verplicht gesteld. De maandelijkse keuring van kalveren blijft wel van kracht. naar: de Zwolse Courant van 14 juli 2001

Welk politiek verschijnsel herken je in tekst 3? A belangenverstrengeling bij de minister B de verplichting tot overleg met maatschappelijke organisaties C een compromis D het recht van amendement van LTO-Nederland tekst 4 Controle op veiligheid veel strenger Naar aanleiding van verschillende rampen die Nederland hebben getroffen, heeft het kabinet een vijftigtal actiepunten opgesteld. Gebleken is dat de bestaande regelgeving over het algemeen goed is, maar dat de naleving onvoldoende is. De door de gemeente opgestelde rampenplannen zullen voortaan door het Rijk getoetst worden. Het ministerie van VROM krijgt het toezicht op de bouwregels van alle gebouwen. Niet alleen eigenaren van bijvoorbeeld horecagelegenheden moeten de regels beter naleven, maar zeker ook de gemeente, zo stelt het kabinet. naar: de Haagsche Courant van 17 juli 2001

Het kabinet stelt dat de regelgeving ten aanzien van veiligheid op zich wel goed is, zie tekst 4. Maatschappijleer kent een drietal invalshoeken: politiek-juridisch, sociaal-economisch en sociaal-cultureel. → Welke invalshoek heeft het kabinet in tekst 4 als uitgangspunt genomen? Geef een argument voor je antwoord. Doe het zo: De invalshoek is…, want… tekst 5 Demonstratie voor proefdiervrije milieutesten Den Haag- Circa zeventig aanhangers van actiegroep Proefdiervrij demonstreerden voor het ministerie van VROM. Proefdiervrij is boos, omdat de milieuvriendelijkheid van wasmiddelen op vissen wordt getest. bron: Provinciale Zeeuwse Courant van 17 juli 2001

Op welke manier probeert de NCRV zich, volgens tekst 6, te onderscheiden van andere omroepen? Dit gebeurt door A de manier waarop de NCRV zich laat leiden door de publieke opinie. B de manier waarop de NCRV zich presenteert. C het accent dat de NCRV legt op amusement. D zich op een zo breed mogelijke doelgroep te richten.

tekst 7 Premier Kok ‘betreurt’ citeren Beatrix Premier Kok betreurt het dat enkele gasten op de bijeenkomst van het Genootschap van Hoofdredacteuren rechtstreeks uit een vertrouwelijk gesprek met Koningin Beatrix hebben geciteerd. Enkele dagbladen publiceerden daags na de bijeenkomst over de kritiek die de Koningin zou hebben geuit op de rol van de media. Tijdens dat gesprek zou de term ‘de leugen regeert’ zijn gevallen. De premier adviseert hoofdredacties om zich in de toekomst te houden aan de gedragslijn uit gesprekken met de Koningin niet te citeren. bron: De Telegraaf van 4 december 1999

Premier Kok vindt dat de kranten de inhoud van een vertrouwelijk gesprek met de Koningin niet moeten publiceren. Waarom kan premier Kok dit soort publicaties niet verbieden? Hij kan dat niet, omdat A dit probleem nog niet in de Eerste Kamer is behandeld. B eerst de Kamervragen beantwoord moesten worden. C hij geen toestemming heeft van de Tweede Kamer. D in de grondwet het recht op persvrijheid is opgenomen.

Op 2 februari 2002 trouwde kroonprins Willem Alexander met Máxima. Deze gebeurtenis werd volledig uitgezonden op de televisie. Waarom heeft de NOS deze gebeurtenis op televisie uitgezonden en niet, bijvoorbeeld, de KRO? A De KRO heeft onvoldoende geld geboden om de uitzendrechten te krijgen. B De KRO is een commerciële omroep en die mogen dit soort programma’s niet maken. C De NOS is een staatsomroep en heeft daarom de rechten gekregen. D De NOS kreeg volgens de Mediawet deze taak opgedragen.

Welke functie van de media herken je in tekst 8? De filmrubriek heeft een A agendafunctie. B amuserende functie. C onderwijsfunctie. D opiniërende functie. tekst 9 Tv–kijkers bepalen spel Eindhoven Eindhoven- Eerste divisieclub Eindhoven heeft een contract getekend met tv- producent ID&Dtv om een programma te maken waardoor kijkers het verloop van een voetbalwedstrijd mede kunnen bepalen. In de programmareeks kunnen kijkers voor de wedstrijd hun mening geven over de opstelling. Als een wedstrijd van de voetbalclub op tv te zien is, kunnen kijkers via Internet meteen advies geven aan de trainer. De trainer, Leon Vlemmings, heeft zich akkoord verklaard met de bemoeizucht. bron: Algemeen Dagblad van 16 juni 2001

In Nederland zijn er veel praatprogramma’s (talkshows) op de televisie. Soms gaan die over hetzelfde onderwerp. In juni 2001 ging er een abortusboot naar Ierland en dit onderwerp werd veel op de televisie besproken. Niet elk programma deed dat op dezelfde manier. Welk uitgangspunt van de zendgemachtigden zal bij het onderwerp abortus het belangrijkste zijn? A de identiteit of levensbeschouwing van de zendgemachtigde B de kijkdichtheid van het programma C het opleidingsniveau van de kijker tekst 10 Nederlander voelt zich veiliger Nederlanders voelen zich iets veiliger dan de afgelopen jaren. 34 procent van de bevolking geeft aan zich wel eens onveilig te voelen. In voorgaande jaren lag dat percentage vaak boven de 35 procent. naar: Trouw van 21 juni 2001

Beide kranten ontlenen hun conclusies in de kop aan hetzelfde onderzoek. Toch zijn de conclusies verschillend. Welke tekst komt het meest objectief over? A Geen van beide teksten, want de conclusies zijn niet op feiten gebaseerd. B Tekst 10, want die baseert zich op feiten. C Tekst 11, want mensen herkennen zich in die conclusie. D Beide teksten, want beide conclusies zijn juist.

Niet alle mensen nemen alles op dezelfde manier waar. Op grond waarvan zullen veel mensen zich herkennen in de conclusie van tekst 11? Op grond van A het feit dat mensen niet goed lezen wat er eigenlijk staat. B het objectief waarnemen van de werkelijkheid. C het waarnemen vanuit het eigen referentiekader.

De Nederlandse Spoorwegen zijn veelvuldig in het nieuws geweest. Op de televisie, de radio en in de kranten wordt regelmatig verslag gedaan over de problemen bij de NS. Vertragingen, demonstraties, stakingen, computerstoringen enzovoort worden uitgebreid als nieuws gebracht. De media beïnvloeden de beeldvorming van de werkelijkheid. Op welke wijze wordt de werkelijkheid, in dit voorbeeld, tamelijk negatief beïnvloed? A door de eenzijdige berichtgeving B door de objectiviteit van de berichtgeving C door geen aandacht te besteden aan de selectieve perceptie tekst 14 20.30 SBS 6 Death Warrant (USA 1990, Actie) Hoofdrollen: Jean-Claude van Damme, Robert Guillame, Cynthia Gibb. Louis Burke moet als undercoveragent infiltreren in de gevangenis om er achter te komen hoe een moordenaarsbende daar te werk gaat. bron: Spits van 13 juli 2001

tekst 15 12 uur Radio Nieuwsdienst De economische groei staat op hetzelfde niveau als acht jaar geleden. De groei van 1,6% is duidelijk lager dan de voorspelde 2%. Bekende economen hadden al aangegeven dat de groei beduidend lager zou uitkomen. Producenten reageerden daarop met reorganisaties om hun kosten te drukken. Als reactie op al dit nieuws blijken consumenten het tweede kwartaal veel minder besteed te hebben dan oorspronkelijk gepland was. De beurs in Amsterdam staat naar aanleiding van het negatieve nieuws fors lager. naar: het radionieuws van 12.00 uur van Radio 538 van 13 juli 2001

Welke beïnvloedingstheorie van de massamedia herken je in tekst 15? A de agendatheorie B de injectienaaldtheorie C de multi-step-flow-theorie D de selectieve-perceptietheorie tekst 16 http://www.telecomadvies.nl/Overig/gidsen http://intranet.citogroep.nl/ http://www.expedia.co.uk/ http://www.startpagina.nl/ http://teletekst.nos.nl/cgi-bin/tt/nos/page/o/m/i/s3/201 http://www.overheid.nl/404.htm bron: ..…

Als je een maatschappijleerexamen van 10 jaar geleden zou bekijken, zou je de verwijzingen uit tekst 16 niet tegenkomen. Waar zijn de verwijzingen uit tekst 16 een goed voorbeeld van? A Van de beperkte mogelijkheden van informatietechnologie. B Van de versterkte positie van bestaande (traditionele) informatiebronnen. C Van het afnemen van de pluriformiteit van de informatiebronnen. D Van het gemak waarmee informatie opgevraagd kan worden.

tekst 17 Commissariaat: fusies verbieden Het Commissariaat voor de Media moet fusies kunnen verbieden als de informatievoorziening te veel in de handen van één bedrijf komt. Dat voorstel gaat PvdA-Tweede-Kamerlid Marja Wagenaar maandag doen tijdens het mediadebat. "Als de pluriformiteit afneemt, is dat de dood voor een democratie." bron: Algemeen Dagblad van 21 november 2001

Welk gevaar ziet het Tweede-Kamerlid in tekst 17 ontstaan als de informatievoorziening te veel in handen komt van één bedrijf? A te grote concurrentie B te grote persconcentratie C te grote versnippering van de nieuwsvoorziening D vermindering van lobbymogelijkheden tekst 18 Friezin liet geitjes maanden onderduiken Morra- De boerderij van Rita Visser in het Friese gehucht Morra dreigt voor de tweede keer geruimd te worden door de Algemene Inspectie Dienst, omdat de hobbyboerin vijf van haar geitjes heeft laten onderduiken. In verband met de mond- en klauwzeercrisis werden in april al haar dieren afgemaakt. Alleen haar vijf Angorageitjes had Rita stiekem achtergehouden. Als Rita niet vertelt waar haar geitjes zijn geweest, worden al haar dieren afgemaakt. bron: De Telegraaf van 13 juli 2001

Tekst 18 stond in De Telegraaf. Welke omroep (zender) besteedt aandacht aan onderwerpen als die in tekst 18 en waarom? A CNN, want het is nieuws voor een zeer breed publiek. B KRO, want die richt zich op dezelfde doelgroep als De Telegraaf. C NPS, want het is een onderwerp met een culturele achtergrond. D SBS 6, want die richt zich ook op het brengen van amusant, klein en lokaal nieuws.