Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2005, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

In de jaren zestig en begin zeventig van de vorige eeuw kwamen de eerste groepen moslims naar Nederland. Wat was toen het beleid van de Nederlandse overheid? A Deze groepen werden geweerd en moesten zo snel mogelijk Nederland uit. B Er was nauwelijks beleid. Er werd gedacht dat het verblijf van tijdelijke aard zou zijn. C Integreren met behoud van eigen identiteit. D Zo snel mogelijk volledig aanpassen aan de Nederlandse cultuur.

Hoewel de werkloosheid onder allochtonen vanaf 1995 sterk is gedaald, is in 2002 10,5% van de allochtonen werkloos tegenover 3,3% van de autochtonen ( bron: Rapportage Minderheden van het Sociaal Cultureel Planbureau, oktober 2003 ). Hieronder staan vier mogelijke verklaringen voor het feit dat de werkloosheid onder allochtonen hoger is dan onder autochtonen: 1 Er bestaat bij werkgevers weerstand om allochtonen aan te nemen. 2 Allochtonen zijn gemiddeld lager opgeleid dan autochtonen. 3 Niet alle allochtonen zijn bekend met sollicitatieprocedures. 4 Bedrijven stellen steeds hogere scholingseisen. → Welke twee van deze verklaringen voor de achterstand van allochtonen hebben te maken met allochtone groepen zelf en welke twee met de samenleving als geheel? Doe het zo: Neem de onderstaande regels over en vul de juiste nummers in. allochtone groepen zelf: de nummers … en … samenleving: de nummers … en … tekst 2 Leuke Indische oma's in Zonnehof Tilburg raakt weer in de ban van het muziekfestival Festival Mundial. Gisteren bezocht de muziekgroep Anak Wayang uit Indonesië de ouderen in zorgcentrum Zonnehof. De 74-jarige Prully Pfeiffer schuifelt naar de tafel met de jonge artiesten toe. Ze maakt een praatje met de 13-jarige Dhika Mayasara Fitrina. In het Javaans. Dhika lacht verlegen. "Echt leuk dat deze groep hier langskomt", vindt Prully. Ze woont in een van de aanleunwoningen van zorgcentrum Zonnehof en komt elke woensdag naar het Kumpalan Orang Tua, de inloopdag voor Indische en Molukse ouderen in Zonnehof. naar: Brabants Dagblad van 12 april 2002

tekst 3 Ambon Atus Kappuw werd op 3 december 1924 geboren in het dorpje Hutumuri op Ambon. Aan de muur van zijn huis in de Molukse wijk in Capelle aan den IJssel hangt een grote foto van zijn dorp. Rieten daken steken uit boven een groene golf van palmbomen. bron: Rotterdams Dagblad van februari 2003

Uit tekst 3 blijkt een gevoel van heimwee naar Ambon. De integratie van de Molukse groep in de Nederlandse samenleving is moeizaam verlopen. Wat is de belangrijkste reden waarom de integratie van de Molukse groep moeizaam is verlopen? A De Molukkers hadden geen verblijfsvergunning. Die is pas veel later gekomen. B De Molukkers leefden in kampen in afwachting van de terugkeer naar de Molukken. C De Molukkers verstonden in de eerste periode geen Nederlands. tekst 4 Taaltoets voor alle kleuters DEN HAAG - Kleuters die voor het eerst naar de basisschool gaan, moeten een verplicht taalexamen afleggen. Als blijkt dat de kinderen de Nederlandse taal niet of nauwelijks beheersen en een taalachterstand hebben, dan volgt verplicht bijles. bron: De Telegraaf van 27 juni 2002

De taaltoets uit tekst 4 is een voorstel van het kabinet. Het goed beheersen van de Nederlandse taal is belangrijk om geen achterstand in het onderwijs op te lopen. Dit geldt met name voor allochtone groepen. → Noem twee andere overheidsmaatregelen om achterstanden van allochtone leerlingen in het onderwijs te bestrijden.

→ Welk cultuurtype (ik-cultuur of wij-cultuur) hoort bij 1, 2 en 3 uit tekst 5? Doe het zo: Neem onderstaande nummers over en schrijf achter de nummers ik-cultuur of wij-cultuur . 1 … 2 … 3 … tekst 6 Als we niets doen, neemt het antisemitisme toe … Joden worden weer rijk en machtig genoemd. Op straat worden ze regelmatig uitgescholden en op school soms weggetreiterd. Het Meldpunt voor Discriminatie Amsterdam noteerde het laatste jaar een verdubbeling (105 in totaal) van het aantal klachten over antisemitisme. Ook het meldpunt Discriminatie Internet spreekt met 600 klachten van een verdubbeling. Daarmee is het aantal antisemitische uitlatingen bijna net zo groot als de hoeveelheid discriminerende opmerkingen tegenover moslims, terwijl er maar 40.000 joden in Nederland zijn. naar: Nederlands Dagblad van 14 juni 2003

In de tekst staat dat het aantal klachten over antisemitisme is verdubbeld. Wat is een oorzaak van de toename van discriminerende en antisemitische opmerkingen? A Mensen maken steeds meer kennis met de cultuur van minderheidsgroepen. B Steeds meer mensen uit allochtone groepen voelen zich bedreigd door autochtone Nederlanders. C Steeds meer mensen vinden dat de integratie van veel allochtonen geheel of gedeelteliijk geslaagd is. D Wanneer het economisch slecht gaat, krijgen leden van minderheidsgroepen de schuld van deze verslechtering.

tekst 7 Slavernijmonument in Amsterdam onthuld AMSTERDAM - In aanwezigheid van koningin Beatrix is in het Oosterpark het Nationaal Monument Slavernij-verleden onthuld. Bij de onthulling waren tal van genodigden aanwezig, maar de afstammelingen van de slaven stonden voornamelijk op grote afstand achter de hekken. naar: De Telegraaf van 1 juli 2002

Onder welke groepen allochtonen in Nederland komen vooral afstammelingen voor van de slaven? A Antillianen en Surinamers B Chinezen en Japanners C Marokkanen en Turken Opvattingen van twee politieke partijen: tekst 8 Nieuwe Nederlanders en zij die al geruime tijd in ons land wonen, moeten Nederlands leren en de overheid biedt daarvoor de mogelijkheden. Nieuwkomers moeten zich vertrouwd maken met de normen die in onze wetten staan. Niet- Nederlanders krijgen kiesrecht. tekst 9 Vreemdelingen wordt zo snel mogelijk geleerd zich als zelfstandige burger staande te houden. Daarom wordt een verplichte inburgeringscursus aangeboden. Wie deze verplichting niet nakomt, krijgt een straf. Ook iedereen die al in Nederland is, moet onze taal beheersen en zich naar de Nederlandse waarden en normen, die in de Grondwet staan, gedragen. bron: Inburgeren De perfecte allochtoon, Trouw dossier nr. 27, 2003

Alle partijen zijn voor maatschappelijke integratie van allochtone groepen met uitzondering van rechts-extremistische partijen. Wel leggen de verschillende politieke partijen verschillende accenten. Van welke politieke partij komt tekst 8 en van welke tekst 9? tekst A GroenLinks 8 PvdA tekst 9 B PvdA VVD C VVD GroenLinks

tekst 10 De bruiden blijven komen Wie aan immigranten denkt, denkt aan asielzoekers. Dat is merkwaardig, want asielzoekers vormen een kleine minderheid. Over de grootste groep is veel minder discussie: dat zijn de mensen die naar Nederland komen om er te trouwen of zich bij een gezin te voegen. De VVD en het CDA stellen strengere regels voor: laat een bruid in Marokko eerst de taal leren, voordat ze naar Nederland mag reizen. Of stel hogere eisen aan het inkomen van de bruidegom. bron: Allochtonië, Migranten in Nederland, samenstelling Toine Heijmans, de Volkskrant en J.M. Meulenhof bv, Amsterdam 2003 Zie tekst 10.

Nederland voert een restrictief toelatingsbeleid, maar mag migranten die hier komen door gezinshereniging en gezinsvorming niet weigeren. Op grond van welke overeenkomst mag de overheid deze migranten geen verblijfsvergunning weigeren? A artikel 1 van de Grondwet B de Europese Verklaring van de Rechten van de Mens C het akkoord van Schengen D het vluchtelingenverdrag van Genève

Deze uitspraak stond boven een krantenartikel over de problemen die Marokkaanse jongeren hebben in Nederland. Wat wordt met deze uitspraak ‘Klem tussen twee werelden’ bedoeld? A Marokkaanse jongeren leven met hun ouders in wijken van grote steden met veel allochtonen. Deze manier van wonen wijkt sterk af van de manier waarop de meeste autochtone Nederlanders wonen en leven. B Marokkaanse jongeren moeten rekening houden met de cultuur van hun ouders. Deze cultuur is vaak anders dan de Nederlandse normen en waarden die deze jongeren ook leren via school en de media. C Marokkaanse jongeren vormen een jongerensubcultuur. Deze cultuur is anders dan de waarden en normen die op school gelden. Gevolg is dat deze jongeren minder goed leren.

De regering komt met een nieuwe wet om het voor burgers moeilijker te maken een bruid of bruidegom uit het buitenland te halen. Als Eddie de Boer uit Zwolle dit op de tv hoort, besluit hij zijn Italiaanse vriendin Maria zo snel mogelijk naar Nederland te halen. Hij wil met haar gaan trouwen, voordat de wet er is. Waarom hoeft Eddy zich eigenlijk geen zorgen te maken? A De nieuwe wet geldt voor allochtonen en niet voor autochtone Nederlanders. B Maria is afkomstig uit een land van de Europese Unie en dan heb je geen toestemming nodig. C Volgens het Verdrag van Genève kan de regering het over laten komen van een huwelijkspartner naar Nederland niet moeilijker maken.

Zinloos geweld is een maatschappelijk vraagstuk. Om vast te stellen of een kwestie of probleem een maatschappelijk vraagstuk is, moet het vraagstuk voldoen aan een aantal kenmerken. → Waarom is zinloos geweld een maatschappelijk vraagstuk? Noem in je antwoord twee kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk en noem per kenmerk een reden uit tekst 26 of 27. Doe het zo : Zinloos geweld is een maatschappelijk vraagstuk, omdat kenmerk 1: … reden uit de tekst: … kenmerk 2: … reden uit de tekst: …

tekst 28 ‘Scholen verzwijgen geweld’ Gepubliceerd op vrijdag 16 januari 2004 Veel scholen zwijgen over gewelddadige incidenten, stelt minister Van der Hoeven van Onderwijs. De minister vindt dat te veel scholen niet genoeg werk maken van de geweldsbestrijding. “Daarom kan de moord op leraar Hans van Wieren niet als 5 een incident worden beschouwd”, zei Van der Hoeven. Uit een recent onderzoek van de Algemene Onderwijsbond (AOb) blijkt dat veel docenten zich niet door de leiding gesteund voelen bij de aanpak van agressieve leerlingen. Directeur P. Geelkerken van VOS/ABB, de vereniging van openbare 10 schoolbesturen en management, vindt de reactie van de minister te kort door de bocht. Juist het Terra College was heel open over geweld op school en uitgerekend daar valt een dode. Volgens Geelkerken laat dat zien dat agressie geen probleem van de scholen alleen is, maar van de hele maatschappij. Ook premier Balkenende vindt het geweld op scholen een maatschappelijk 15 probleem. “Er zijn groepjes jongeren die geen begrip hebben voor waarden als respect en het afzien van geweld. De samenleving mag daar niet voor buigen.” Maar de premier vindt dat scholen en ouders er in de eerste plaats verantwoordelijk voor zijn om het geweld te voorkomen en niet het kabinet. bron: 2004 Neos.nl / Planet Internet op basis van nieuws van NOS en De Telegraaf Het vraagstuk van zinloos geweld kun je op verschillende manieren bekijken: vanuit de politiek-juridische invalshoek, de sociaal-economische invalshoek en de sociaal-culturele invalshoek.

Het politieke besluitvormingsproces verloopt in een aantal fasen: fase 1: (h)erkennen van problemen of wensen fase 2: vergelijken of afwegen van wensen fase 3: beslissen over problemen fase 4: besluiten uitvoeren en terugkoppeling → Welke fase van het politieke besluitvormingsproces over geweld op school is volgens tekst 28 achter de rug ? Geef een reden voor je antwoord.

tekst 29 Stop het Geweld op TV Woedend ben ik. Woedend over al het geweld. Maar ik gebruik mijn woede niet om iemand neer te knallen. Ik ga er iets creatiefs mee doen. Ik ga ervoor zorgen dat het geweld van de tv verdwijnt. Ik ga actie voeren: Stop het Geweld op TV. (…). 5 Waarom beginnen bij het geweld op tv? Omdat iedereen weet dat onze omgeving ons beïnvloedt. Zeker als je zelf niet weet hoe je met woede en frustratie om moet gaan, kijk je naar je omgeving. En die omgeving bestaat uit ouders en leerlingen die het ook niet weten - die het ook nooit geleerd hebben. Maar ook uit tv, krant, film en videospelletjes. En daar zie je niets anders dan 10 geweld. Geweld is daar hèt middel om je eigen belangen na te streven. Daar wen je aan. Dat ga je nadoen. Leren omgaan met je frustraties is moeilijk en kost tijd. Dus laten we snel beginnen met iets makkelijks en effectiefs. Laten we zorgen dat onze omgeving het goede voorbeeld geeft: Stop het Geweld op TV. 15 Dus doe mee om iets aan de omgeving te veranderen en zet hierna je ‘handtekening’. De handtekeningen worden aangeboden aan Balkenende en de omroepen. Annet Polman, annetpolman@wanadoo.nl Ik vind ook dat het geweld op tv moet stoppen. 20 Daarom steun ik de actie Stop het Geweld op TV. Handtekening: ………………………….. bron: website van de Werkgroep TV-geweld

Individuen en groeperingen hebben verschillende mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het politieke besluitvormingsproces. Annet Polman in tekst 29 heeft actie gevoerd door het verzamelen van handtekeningen via e-mail en door deze aan te bieden aan premier Balkenende. → Van welke andere mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het beleid van de overheid kan Annet gebruikmaken om geweld op tv te stoppen? Noem er twee.

Waarom is deze visie van toepassing op de opvatting van Annet in tekst 29? Omdat A alleen mensen die gevoelig zijn voor geweld, zich laten beïnvloeden door geweld in de media. B mensen van de media klakkeloos overnemen dat geweld een normaal verschijnsel is. C via de media de mensen leren dat geweld een middel is om je eigen belangen na te streven. tabel 2 Percentage slachtoffers geweldsdelicten (seksuele mishandeling, bedreigingen, mishandeling) naar stedelijkheid gemeente Jaar Niet Weinig Matig stedelijk stedelijk stedelijk 1992 3,3 5,5 4,9 1993 2,4 3,4 5,7 1994 2,8 4,4 5,4 1995 4,0 4,7 5,3 1996 3,3 4,1 4,2 1997 3,3 3,7 4,7 1998 4,2 4,1 5,7 1999 3,5 3,5 5,7 2000 3,3 4,6 5,6 bron: www.maatschappijleerwerkstuk.nl (CBS Statline)

Hieronder staan twee conclusies over tabel 2: 1 De kans om slachtoffer te worden is in de grote steden groter dan op het platteland. 2 De kans om als burger slachtoffer te worden van een geweldsdelict is in 2000 veel groter dan in 1992. → Geef per conclusie aan of deze juist is of onjuist. Doe het zo : Conclusie 1 is … . Conclusie 2 is … .

Politici, diverse organisaties en burgers hebben de afgelopen jaren verschillende voorstellen gedaan om zinloos geweld te bestrijden. → Geef in ongeveer 50 woorden je eigen mening over de vraag hoe je zinloos geweld het beste kunt bestrijden. Noem in je betoog een maatregel die de overheid kan nemen en een maatregel die burgers of maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld ouders, scholen, sportverenigingen, StichtingTegenZinloosGeweld) kunnen nemen. Geef een reden waarom je die maatregelen geschikt vindt.