Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2011, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

Waarom zijn het CDA en de PvdA het volgens de tekst oneens met de SP, PVV en Trots op Nederland? A Er bestaat in Nederland een scheiding tussen de staatsmachten. B Rechters zijn ook mensen en maken daarom wel eens fouten. C Regeringspartijen zijn het nooit eens met oppositiepartijen. tekst 2 naar: Trouw van 27 mei 2009

Criminaliteit heeft materiële en immateriële gevolgen. Materiële gevolgen van criminaliteit voor banken zijn bijvoorbeeld dat er bij inbraak of een overval geld gestolen wordt, of dat er zaken kapot gaan die gerepareerd moeten worden. → Noem een ander materieel gevolg van criminaliteit voor banken dat in tekst 3 naar voren komt. → Waarom is dat een materieel gevolg?

tabel 1 Verkeersovertredingen regio Haaglanden jaar snelheid parkeren/ stilstaan roodlicht overig totaal 1995 67.076 70.083 59.906 34.232 231.297 1996 260.330 174.910 132.877 109.827 677.944 1997 135.473 72.128 52.345 48.341 308.287 1998 145.352 71.956 49.376 55.130 321.814 1999 154.101 75.483 60.756 42.381 332.721 2000 133.301 71.020 40.625 40.314 285.260 2001 245.511 73.212 43.286 43.204 405.213 2002 268.519 80.396 42.447 48.678 440.040 2003 379.676 90.521 48.865 66.472 585.534 2004 506.132 91.030 47.512 111.872 756.546 2005 380.203 83.597 39.790 126.858 630.448 2006 420.274 60.944 30.016 110.956 622.190 2007 347.482 59.101 28.640 113.057 548.280 2008 275.786 44.564 23.123 90.999 434.472 totaal 3.719.216 1.118.945 699.564 1.042.321 6.580.046 bron: www.politie.nl

Welke conclusie kun je trekken naar aanleiding van de gegevens uit tabel 1? A Het aantal mensen dat gepakt is voor het rijden door rood licht, is sinds 2003 gedaald. B Het aantal mensen dat zich aan de verkeersregels houdt, is sinds 2003 gedaald. C In 2008 reden er 50% minder mensen door rood licht dan in 2006.

tabel 2 Crimineel gedrag onder jongeren: percentage dat zegt een bepaalde wetsovertreding te hebben begaan in het voorgaande schooljaar. 25 % 30 20 15 10 5 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Legenda: 1 slaan zonder verwonding 7 diefstal fiets 2 winkeldiefstal onder 5 euro 8 winkeldiefstal meer dan 5 euro 3 graffiti 9 overige diefstal 4 gestolen dingen kopen 10 iemand beroofd 5 vernieling 11 inbraak 6 iemand verwonden 12 diefstal auto bron: www.kennislink.nl van 18 mei 2007

Tabel 2 is gemaakt op basis van een onderzoek onder 1500 leerlingen van verschillende vmbo-scholen in Zuid-Holland. In de tabel zie je dat er duidelijke verschillen zijn tussen de jongens en meisjes en dat de meisjes zich bijvoorbeeld minder schuldig maken aan geweldscriminaliteit dan de jongens. → Leg het begrip socialisatie uit. → Geef nu met behulp van dit begrip een verklaring voor de verschillen in geweldscriminaliteit tussen jongens en meisjes.

Er zijn verschillende algemene maatschappelijke verklaringen voor crimineel gedrag. Welke maatschappelijke verklaring voor crimineel gedrag past het beste bij de verklaring die in tekst 5 gegeven wordt voor het langer dan gemiddeld doorgaan met criminaliteit door Antilliaanse mannen? A Als mensen eenmaal het etiket ‘crimineel’ hebben, gaan ze zich hiernaar gedragen. B De samenleving wordt steeds anoniemer. C Door slechte levensomstandigheden gaan mensen zich sneller crimineel gedragen. D Gebrek aan maatschappelijke bindingen bevordert crimineel gedrag.

Tekst 6 laat zien dat twee centrale uitgangspunten van de rechtsstaat met elkaar kunnen botsen. Eén van deze twee centrale uitgangspunten van de rechtsstaat is rechtsbescherming: de overheid moet de rechten van de burgers beschermen. → Wat is het andere uitgangspunt van de rechtsstaat waarmee het uitgangspunt van rechtsbescherming in conflict kan zijn?

De volgende overheidsorganen zijn betrokken bij het voorkómen en bestrijden van criminaliteit: 1 het parlement 2 de regering 3 het Openbaar Ministerie 4 de politie 5 de rechterlijke macht → Geef voor elk van deze organen aan met welke taak zij zich bezig houden wat betreft het voorkómen en bestrijden van criminaliteit. Je kunt kiezen uit de volgende taken: A belast met opsporing van strafbaar gedrag B belast met rechtspraak C belast met het wettelijk vaststellen wat strafbaar is Doe het zo: neem onderstaande nummers over en vul het antwoord aan met A, B of C. 1 … 2 … 3 … 4 … 5 …

Er zijn verschillende verklaringen voor crimineel gedrag. Met welk van de onderstaande verklaringen kan het uiten van bedreigingen en geweld tegen politie zoals in tekst 9 het beste worden verklaard? A anonieme samenleving B geringe pakkans C slechte levensomstandigheden D veranderend besef van normen en waarden tekst 10 naar: TC Tubantia van 2 februari 2010 Lees tekst 10.

De rechtbank in Rotterdam heeft straffen opgelegd aan relschoppers die een strandfeest in Hoek van Holland ernstig hebben verstoord. Hieronder volgt een aantal uitspraken over de straffen die deze jongeren hebben gekregen: 1 Als een van de jongeren het niet eens is met het vonnis van de rechter, kan hij in hoger beroep gaan bij de Hoge Raad. 2 De 22-jarige Joost P. is op vrije voeten gesteld, omdat hij na vier maanden zijn straf heeft uitgezeten. 3 De 24-jarige Daniël S. is veroordeeld tot 10 maanden cel, maar wanneer hij zich goed gedraagt, kan hij na 6 maanden vrij komen. 4 Het opleggen van een locatieverbod is een maatregel. → Welk van de bovenstaande uitspraken is juist? Kies één nummer uit bovenstaand rijtje.

Is er in tekst 11 sprake van jurisprudentie? A Ja, want de Hoge Raad heeft in deze zaak een wet geïnterpreteerd en toegepast. B Ja, want de Hoge Raad heeft met deze uitspraak de wettekst aangepast. C Nee, want de Hoge Raad is niet de laatste rechterlijke instantie die zich hierover uitspreekt. D Nee, want deze uitspraak van de Hoge Raad heeft niet het karakter van wetgeving.

Sommige kranten berichten vaak en veel over criminaliteit. Welk belang hebben deze kranten bij het plaatsen van berichten over criminaliteit? A Berichtgeving over criminaliteit is goed voor de oplagecijfers. B Door veel te berichten over criminaliteit is de kans groter dat criminelen gepakt worden. C Zij willen door hier veel aandacht aan te besteden criminaliteit op de politieke agenda zetten. D Zij willen het publiek zo objectief voorlichten over criminaliteit.

Wat voor een persoon is Guus Lamers en wat doet hij? Guus Lamers is A ambtenaar en betrokken bij het uitvoeren van besluiten van de provincie. B ambtenaar en betrokken bij het voorbereiden van besluiten van de regering. C kamerlid van een oppositiepartij en hij probeert het economisch beleid te beïnvloeden. D kamerlid van een regeringspartij en hij steunt de minister van Economische Zaken.

In Albanië zijn verkiezingen voor het parlement gehouden. Buitenlandse waarnemers hebben gekeken of de verkiezingen volgens democratische regels verlopen zijn. Waarop hebben de waarnemers onder andere gelet? Ze hebben erop gelet of A de ambtenaren op een juiste manier de namen van de kiezers hebben opgeschreven. B de burgers in het stemhokje zonder toezicht hebben kunnen stemmen op de partij van hun keuze. C de mensen die gaan stemmen op de hoogte zijn van de standpunten van de politieke partijen. D de politieke partijen geen propaganda hebben gemaakt voor hun standpunten.

In een democratie hebben de massamedia verschillende functies. Welke functie vervult RTL Nieuws vooral als je kijkt naar tekst 14? A aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda B burgers informeren over het overheidsbeleid C burgers kennis laten maken met verschillende meningen D optreden als waakhond van de democratie

Uit tekst 15 blijkt dat Wit-Rusland kenmerken van een dictatuur heeft. → Welke kenmerken van een dictatuur kun je in tekst 15 herkennen? Kies twee nummers uit onderstaand rijtje. 1 De oppositie heeft het recht om te protesteren. 2 De Wit-Russische leider heeft de absolute macht. 3 De Wit-Russische leider heeft de meeste stemmen gekregen. 4 Er zijn geen eerlijke verkiezingen geweest. tekst 16 naar: de Volkskrant van 28 oktober 2009

Linze Schaap en anderen stellen voor de burgemeester te laten kiezen door de burgers. Voorstanders van een gekozen burgemeester noemen verschillende voordelen. → Welke voordelen zitten er volgens veel voorstanders aan een gekozen burgemeester? Kies twee nummers uit onderstaand rijtje. 1 meer interesse van de burgers in de politiek 2 meer invloed van de burgers op de politieke besluitvorming 3 meer macht van de gemeente tegenover de landelijke politiek 4 minder macht van de koningin op de politiek in de gemeente tekst 17 naar: www.anwb.nl van 9 november 2009

Er zijn verschillende soorten organisaties: 1 een actiegroep 2 een belangenorganisatie 3 een bestuursorgaan 4 een politieke partij → Wat voor een soort organisatie is de ANWB en uit welke regels van tekst 17 blijkt dit? Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De ANWB is een …. Dit blijkt uit de regels ….

Afbeelding 2 laat zien dat er kritiek is op Europa. → Wat waren de oorspronkelijke doelen van de Europese Unie en haar voorlopers, waaronder de Europese Gemeenschap? Kies twee nummers uit onderstaand rijtje. 1 bestrijden van terrorisme 2 invoeren van eenzelfde munt 3 verbeteren van de mensenrechten 4 verbeteren van de veiligheid 5 verbeteren van het asielbeleid 6 verbeteren van het milieu 7 verhogen van de welvaart

De politieke partijen zijn te verdelen in links - midden - rechts. Tabel 3 is de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen die gehouden zijn op 9 juni 2010. Uitspraak naar aanleiding van tabel 3: “De drie meest linkse partijen hebben gezamenlijk meer zetels dan de drie meest rechtse partijen.” → Onderzoek of deze uitspraak juist is of onjuist. Doe het zo: neem de onderstaande nummers over en vul het antwoord aan. 1 Als de drie meest linkse partijen worden beschouwd: … … … 2 Samen hebben deze linkse partijen … zetels. 3 Als de drie meest rechtse partijen worden beschouwd: … … … 4 Samen hebben deze rechtse partijen … zetels. 5 De uitspraak is … (juist of onjuist invullen)

Drie dagen na de verkiezingen van 9 juni 2010 is de heer Uri Rosenthal aangesteld als informateur. Wie benoemt na de Tweede Kamerverkiezingen de informateur van het nieuw te vormen kabinet? A de koningin B de lijsttrekker van de grootste partij na de verkiezingen C de lijsttrekker van de partij die met de meeste zetels is gegroeid D de minister-president van het vorige kabinet

De informateur moest als eerste onderzoeken of er een kabinet mogelijk is waarin de VVD en de PVV zitting hebben (zie regels 5-7). Waarom heeft de informateur niet onderzocht of de VVD en PVV samen een kabinet konden vormen, maar waarom heeft hij de mogelijkheid van een kabinet van VVD, PVV én CDA onderzocht? A omdat een kabinet bij voorkeur moet steunen op een meerderheid in de Tweede Kamer B omdat een kabinet uit drie partijen moet bestaan C omdat in een kabinet bij voorkeur meerdere politieke stromingen vertegenwoordigd moeten zijn D omdat in een kabinet progressieve en conservatieve partijen moeten zitten

Het parlement heeft twee taken: de medewetgevende taak en de controlerende taak. Om deze taken goed te kunnen uitvoeren heeft het parlement de beschikking over verschillende rechten. Met behulp van welke twee rechten kan het parlement haar controlerende taak uitoefenen? A het recht van amendement en het recht van initiatief B het recht van amendement en het recht van interpellatie C het recht van enquête en het recht van initiatief D het recht van interpellatie en het recht van enquête

Op afbeelding 3 zie je twee personen van de regeringspartijen CDA en PvdA tegenover elkaar staan. De tekening is gemaakt in de tijd dat het kabinet- Balkenende IV (CDA, PvdA, ChristenUnie) met plannen kwam om de gevolgen van de economische crisis in 2009 en 2010 op te vangen. Waar zijn de regeringspartijen CDA en PvdA mee bezig? A het indienen van wetsvoorstellen B het sluiten van compromissen C het stellen van prioriteiten D het uitvoeren van beleid