bronnen

Eindexamen natuurkunde vmbo gl/tl 1997, tijdvak 2Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveMeten van de stroom Een lampje is aangesloten op een accu. In de schakeling is ook een stroommeter opgenomen om de stroom door het lampje te meten. In figuur 1 zijn twee schakelschema's getekend. figuur 1 schema 1 schema 2 In welk(e) van deze schema's is de meter juist geschakeld? alleen in schema 1 A B alleen in schema 2 C zowel in schema 1 als in schema 2 De gehoortest Met behulp van een toongenerator wordt bij Peter een gehoortest afgenomen bij een aantal frequenties tussen 100 Hz en 5000 Hz. Daartoe wordt op de toongenerator een luidsprekertje aangesloten. Bij elke frequentie wordt de geluidssterkte bepaald waarbij Peter het geluid nog net kan horen. Zie voor de metingen tabel 1. tabel 1 frequentie (Hz) geluidssterkte (dB) 100 50 200 45 300 45 400 40 500 35 600 30 700 25 800 20 900 15 1000 10 2000 20 3000 30 4000 40 5000 50 Teken in de figuur op de bijlage de bij de metingen behorende grafiek. Ap 2 Bij welke van de gemeten frequenties hoort Peter het best? 2 3 100 Hz B 1000 Hz C 5000 Hz 100 Hz en 5000 Hz D Lees verder“ 732013 13
figuur bij de opgaveTwee thermometers In figuur 2 zijn twee thermometers afgebeeld. De meetbereiken zijn niet hetzelfde hoewel alle afmetingen van de thermometers gelijk zijn. 2 110 100 80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10 thermometer 1 thermometer 2 4 D Leg uit hoe men ervoor gezorgd heeft dat thermometer 2 hogere temperaturen kan aanwijzen dan thermometer 1. 5 B Met welke thermometer kun je de kamertemperatuur het nauwkeurigst meten? ke A __met thermometer 1 B 2 c Dat maakt niet uit. Drank Ans en Tineke gaan op een terrasje wat drinken. Tineke bestelt een glas mineraalwater Prnineraalwater = L.O g/cm³) en Ans een glas whisky (Pwnisky = 0,94 g/cm3). In beide glazen wordt een ijsblokje gedaan. De ijsblokjes zijn even zwaar en hebben dezelfde vorm. 6 In welk glas ligt het drijvende ijsblokje het diepst? A in het glas met mineraalwater B in het glas met whisky c In beide glazen ligt het ijsblokje even diep. Krazors 13 3 Lees verder
figuur bij de opgaveHans doet aan bungee-jumping. Hij valt daarbij van een bepaalde hoogte, terwijl hij met zijn voeten vastgemaakt is aan een elastieken koord. Zie figuur 3. figuur 3 Hoe heet de kracht die ervoor zorgt dat Hans niet te pletter valt? A spierkracht B veerkracht C wrijvingskracht D zwaartekracht 732013 13 Lees verder
figuur bij de opgaveC € Hans maakt een vrije val totdat het koord zich spant. In figuur 4 zie je vijf (v‚t)-diagrammen. figuur 4 (m/s) {m/s) (m/s) eeeeeece eee ec t(s) t(s) diagram 1 diagram 2 diagram 3 (m/s) (m/s) t(s) t(s) diagram 4 diagram 5 Welk diagram geeft de vrije val van Hans weer? A diagram 1 B diagram 2 C diagram 3 D diagram 4 E diagram 5 Op het tijdstip dat het koord zich gaat spannen, heeft Hans een vrije val van 45 m gemaakt. Bereken de snelheid van Hans op dit tijdstip. Het elastieken koord remt daarna de snelheid van Hans in korte tijd sterk af. Net als astronauten en straaljagerpiloten ondervindt Hans dan een grote vertraging. Deze kan wel 10-g zijn. ee Wat bedoelt men met een vertraging van 10-g? 2p 10 A 10 gram B 10 m/s C 10 m·s⁻² D 100 m/s E 100 m·s⁻² Bij de vertraging tijdens het afremmen lopen springers als Hans het risico dat er bloedingen in de ogen optreden. Dit komt omdat er dan meer bloed naar het hoofd gaat. Waarom gaat bij het afremmen meer bloed naar het hoofd? ip 11 5 Lees verder Orres: 13
figuur bij de opgaveAardgas De PNEM (Provinciale Noordbrabantse Energie Maatschappij) levert energie aan huishoudens en bedrijven. Om de gebruikers energiebewuster te maken, verstrekt deze maatschappij informatie. In tabel 2 staan gegevens over het gemiddelde aardgasverbruik per jaar van de centrale verwarming. tabel 2 Aardgasverbruiken (in m3 per jaar) Centrale verwarming soort woning vóór 1982 vanaf 1982 Vrijstaand 2685 1785 Hoekwoning 1785 1255 Tussenwoning 1505 920 Flat 1280 915 Geef drie redenen waarom er vanaf 1982 gemiddeld per type woning minder aardgas is 2p 12 verbruikt voor verwarming dan daarvoor. Waarom heeft een hoekwoning een hoger verbruik dan een tussenwoning? zo 13 Tabel 3 is een andere tabel van de PNEM. tabel 3 Warmwatervoorziening Toestel Aardgasverbruik (in per jaar) Keukengeiser 255 Badgeiser 472 Combi-tap 505 557 Gasboiler 699 C C C Een gemiddelde gasboiler verwarmt water van 15 °C tot 70 °C. Daarbij wordt de warmte uit 454 m3 aardgas uiteindelijk aan het water afgestaan. De rest gaat verloren. Bereken hoeveel kg water er per jaar door deze gasboiler op temperatuur gebracht wordt. Hoe groot is het rendement van deze gasboiler? A 1,5% B 4,5% D 45 % E 65 % F 70 % Lees verder 732013 13
figuur bij de opgaveEen schakeling met twee weerstanden Wo Bekijk het schakelschema uit figuur 5. figuur 5 2p 16 In welke weerstand wordt het grootste vermogen ontwikkeld? A geen van beide: dat vermogen is even groot. B in Ri C in Ry Een elektrische schakeling in de auto In een auto zit een accu van 12 V. Deze accu levert stroom aan o.a. de startmotor en de verlichting. In de meeste autotypen kun je met behulp van de contactschakclaar de startmotor inschakelen zonder de verlichting in te schakelen. Zonder de contactschakelaar in te schakelen kun je de verlichting toch aan doen. Je kunt dus de verlichting en de startmotor onafhankelijk van elkaar inschakelen. 2p 17 Teken het schema voor deze elektrische schakeling met accu, startmotor, verlichting en schakelaars. De verlichting mag je voorstellen door het symbool van een lamp. € De deurbel Een elektrische deurbel (8 V ; 0,6 A) is aangesloten op een transformator. De transformator is met een stekker aangesloten op het lichtnet (230 V). Beschouw de transformator als ideaal. 2p 18 Hoe is de verhouding van het aantal windingen in de primaire spoel en het aantal windingen in de secundaire spoel? A np:ns= 1:13 B p'ns= 1:29 C 1:383 D p'ns= 13:1 E ins= 29:1 F n 3p 19 Bereken de grootte van de stroom die het lichtnet levert als de bel werkt. De klos draad Lodewijk heeft een grote klos geïsoleerd ijzerdraad gevonden. Hij wil weten hoeveel meter draad er op die klos zit. Op de klos staat dat de oppervlakte van de doorsnede van de draad 0,20 mm² is. Lodewijk neemt de klos mee naar school. Daar zet hij over de draad een spanning van 12 V. Hij leest op een ampèremeter af dat de stroomsterkte door de draad 0,12 A is. Lodewijk kan nu de lengte van de ijzerdraad berekenen. sp 20 Bereken de lengte van de ijzerdraad. \zar 732013 13 7 Lees verder
figuur bij de opgaveVerwarmen Els wil in een reageerbuisje voorzichtig kaarsvet smelten. Zij brengt daarom het reageerbuisje niet in de vlam, maar verwarmt het buisje met kaarsvet in een blik met water. Zie figuur 6. figuur kaarsvet 2p 21 A Welke manieren van warmtetransport vinden achtereenvolgens vooral plaats door het blik en door het water’? door het blik door het water A geleiding geleiding B geleiding stroming C stroming geleiding D stroming stroming Nachtvorst Als nachtvorst de bloesem van de fruitbomen dreigt te vernietigen, wordt in boomgaarden wel gesproeid met water. Er wordt dan ijs gevormd op de bloesemtakken. Waarom zal door het stollen van het water de temperatuur van de bloesem minder dalen 2p 22 dan wanneer er niet gesproeid wordt? Dubbel glas We bekijken 2 ruiten in dwarsdoorsnede. Zie figuur 7. Ruit 1 bestaat uit dubbel glas met lucht ertussen. Ruit 2 is een gewone ruit, die net zo dik is als de twee glasplaten van ruit 1 samen. figuur 7 N N Welke ruit isoleert de warmte het best? 2p 23 A ruit 1 ruit 2 B C Dat maakt geen verschil. Lees verder 732013 13
figuur bij de opgaveIn het ziekenhuis Bij een onderzoek in het ziekenhuis gebruikt men een bepaalde isotoop. Welke van onderstaande uitspraken over de atomen van verschillende isotopen van één element is of zijn juist? 1 het aantal neutronen is gelijk 2 het aantal protonen is gelijk A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 D zowel 1 als 2 De isotoop zendt B-straling uit. 25 Waaruit bestaat B-straling? A B-straling is elektromagnetische straling. B B-straling bestaat uit elektronen. C B-straling bestaat uit heliumkernen. Brommen In het Brabants Dagblad stond onderstaand krantenartikel. krantenartikel 1 Schijndel pakt geluidsoverlast brommers aan Van een verslaggever SCHIJNDEL Het komende jaar gaan de gemeente Schijndel en de politie samen de geluids- overlast van brommers te lijf met zes grote acties. Uit een on- langs gehouden steekproef ble- ken van de acht bromfietsers er twee veel te veel herrie te ma- ken, meer dan 102 decibel. Dit is voor de politie en de gemeente reden voor een grootschaliger aanpak van de geluidsoverlast die de Schijndelse brommers veroorzaken. Leg met behulp van je informatiemateriaal uit of het terecht is dat de politie de 2p 26 D geluidsoverlast van de brommers aanpakt. Een zonsverduistering Bij een zonsverduistering valt er op sommige plaatsen op de aarde geen direct zonlicht. Dat komt omdat de maan de zonnestralen tegenhoudt. Op een bepaald moment wordt er op aarde zo’n totale zonsverduistering gezien. In de figuur op de bijlage zijn de drie hemellichamen in deze situatie getekend. Deze tekening is niet op schaal. Teken in de figuur op de bijlage nauwkeurig het gebied op aarde waar deze totale sp 27 zonsverduistering kan worden waargenomen. Geef dat gebied duidelijk aan. e 9 Lees verder 732013 13
figuur bij de opgaveDe overheadprojector Een overheadprojector is bedoeld om een beeld te projecteren van wat er is geschreven en getekend op een doorzichtig stuk plastic, de zogenaamde sheet. De spiegel zorgt ervoor dat het beeld op het scherm komt. Zie figuur 8. figuur 8 scherm Een sheet met de afbeelding van een boom erop wordt tussen P en Q op de overheadprojector gelegd. In figuur 9 zijn vier manieren getekend waarop dat kan. figuur 9 2p 28 Welke van de manieren in figuur 9 moet men kiezen, om het beeld van de boom rechtop op het scherm te krijgen? A Î B manier 2 C 3 D manier 4 732013 13 10 Lees verder
figuur bij de opgaveAls bij een overheadprojector de spiegel weggedraaid is, komt het beeld van de sheet op het plafond van het lokaal. Zie figuur 10. plafond figuur 10 In deze figuur zijn enkele maten gegeven in het geval dat er een scherp beeld op het plafond ontstaat. ap 29 Bereken hieruit de brandpuntsafstand van de lens van de overheadprojector. Op de overheadprojector ligt een sheet, waarop onder andere een vierkant is afgebeeld met een zijde van 10 cm. 3p 30 Bereken de oppervlakte van het vierkant dat op het plafond ontstaat. Snaarinstrumenten Iemand die op een snaarinstrument speelt, kan er voor zorgen dat een snaar een lagere toon gaat geven. 2o 31 B Op welke van de onderstaande manieren kan hij dat doen? 1 Hij kan de snaar minder spannen. 2 Hij kan zijn vingers zo plaatsen dat hij daarmee het trillende deel van de snaar korter maakt. A op geen van beide manieren B alleen op manier 1 C alleen op manier 2 D zowel manier 1 als 2 is juist Lees verder 732013 13
figuur bij de opgaveSnel fietsen Fred Rompelberg uit Maastricht heeft in 1995 op de zoutvlakte bij Salt Lake City in Amerika op zijn fiets de ongelooflijke snelheid van 268 km/uur gehaald. Voor zijn record is een speciale fiets ontwikkeld. Zie figuur 11. Om dit record te vestigen, moest Fred deze snelheid gedurende 1 mijl volhouden. Fred reed daarbij vlak achter de race-auto die hem had aangesleept. figuur ontkoppelen sleepkabel rol waarmee tegen steunbalk op auto wordt geduwd bij remmen profielloze tubeless motorbanden gewicht: 19,5 kg Na 5 km wordt Bij 100 km gedurende één [mo wordt 1 per uur mijl snelheid met aangesleept. fiets los. laser gemeten. 4 km uitloop © DE TELEGRAAF illustratie. KEES VAN DE NES ap 32 D Bereken hoeveel seconden Fred nodig had om 1 mijl (= 1609 m) af te leggen met een snelheid van 268 km/h. De fiets van Fred heeft een speciale tandwieloverbrenging. Zie figuur 12. figuur 12 72 tanden 60 tanden 16 tanden d 15 tanden De omtrek van het achterwiel is 1,95 m. 4p 33 Bereken hoeveel meter Fred heeft afgelegd, als hij met de trappers eenmaal rond is gegaan. 732013 13 12 Lees verder
figuur bij de opgaveStemvorken Twee stemvorken worden aangeslagen. Op stemvork A staat 440 Hz. Op stemvork B staat 220 Hz. 34 Welke stemvork produceert het sterkste geluid? A stemvork A B stemvork B Dat kun je niet zeggen omdat je niet weet hoe hard elke stemvork wordt aangeslagen. € € € De accutester Met een accutester kun je de ladingstoestand van een accu bepalen. De accutester is een pipet waarmee accuzuur kan worden opgezogen. Zie figuur 13. figuur 13 € € accuzuur 35 Vergelijk de druk van de lucht bovenin de pipet met de druk van de buitenlucht. € € € € € € De druk van de lucht bovenin de pipet is A kleiner dan de druk van de buitenlucht. B gelijk aan de druk van de buitenlucht. E groter dan de druk van de buitenlucht. Wbr 732013 13 13 Lees verder
figuur bij de opgaveIn de pipet zitten drie balletjes. De balletjes hebben verschillende dichtheden. De ladingstoestand van de accu hangt samen met de dichtheid van het accuzuur. Uit het aantal balletjes dat drijft, kun je dus bepalen hoe de ladingstoestand van de accu is. In figuur 14 zijn vier situaties getekend, die zich kunnen voordoen. figuur 14 1,2en3 links rechts 2p 36 Welk van de drie balletjes heeft de grootste dichtheid? In welke accutester zit het accuzuur met de grootste dichtheid? balletje met de accuzuur met de grootste dichtheid grootste dichtheid A 1 in de linker tester B 1 in de rechter tester C 3 in de linker tester D 3 in de rechter tester 732013 13 14 Lees verder Ne
figuur bij de opgaveProjecteren Jeanne projecteert de gloeispiraal van een lampje vergroot op een scherm. In figuur 15 zijn 4 opstellingen getekend. figuur 15 A lampje lens scherm lampje lens scherm lampje lens scherm D lampje lens scherm In welke opstelling wordt de gloeispiraal vergroot op het scherm geprojecteerd? A in opstelling A B in opstelling B C in opstelling C D in opstelling D € 15 “732013 43