bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld
twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de
eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een
gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede
uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Lampen
1 De gloeidraad van een gewone gloeilamp is gemaakt van 2 zuiver wolfraam. Tijdens het branden van een gloeilamp is gloeidraad 3 de gloeidraad zo heet, dat deze licht uitzendt. Daarbij gaat het 4 vaste wolfraam langzaam over in wolfraamdamp. De 5 wolfraamdamp slaat vervolgens neer op de binnenkant van 6 het glas van de lamp. Het glas wordt hierdoor donkerder. En 7 de gloeidraad is na verloop van tijd zo dun geworden dat hij 8 breekt. Om ervoor te zorgen dat de gloeilamp langer 9 meegaat, is deze gevuld met een mengsel van argon en stikstof.
Gebruik bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 3 zo nodig
bovenstaand tekstfragment.
11pOp welke manier kan het verdampen van wolfraam (regels 3 en 4) worden
weergegeven?
A W (s) → W (aq)
B W (s) → W (g)
C W (s) → W (l)
21pWat is de notatie van het gasmengsel waarmee de gloeilamp is gevuld?
A Ar + N
B Ar + N2
C ArN
D ArN2
31pWaarom mag het gasmengsel in de gloeilamp geen zuurstof bevatten?
A De zuurstof zal met het glas van de gloeilamp gaan reageren.
B De zuurstof zal met het wolfraam van de gloeidraad reageren.
C Door de zuurstof wordt de gloeidraad niet heet genoeg om licht te geven.
D Door de zuurstof zal het wolfraam onvoldoende verdampen.
10 Bij een halogeenlamp is een kleine hoeveelheid van een halogeen (meestal 11 broom) toegevoegd aan de gasvulling van argon en stikstof. Als deze 12 halogeenlamp brandt, komen er wolfraamatomen van de gloeidraad vrij. Door de 13 zeer hoge temperatuur van de halogeenlamp vallen de broomdeeltjes in de 14 gasvulling uiteen: Br → 2 Br 2 15 De vrijgekomen wolfraamatomen reageren vervolgens met de ontstane 16 broomdeeltjes: W + 2 Br→ WBr 2 17 Dit wolfraambromide slaat niet neer op het glas van de lamp, maar wordt in de 18 buurt van de hete gloeidraad omgezet tot broom en wolfraam. Het wolfraam 19 slaat neer op de gloeidraad.
Gebruik bij de beantwoording van de vragen 4 tot en met 8 zo nodig
bovenstaand tekstfragment.
41pGeef het nummer van de groep in het Periodiek Systeem waarin de halogenen
staan.
51pMet welke soort deeltjes reageren de wolfraamatomen die van de gloeidraad
komen?
A broomatomen
B broomionen
C broommoleculen
61pGeef de formule van het wolfraamion in WBr2.
71pWelk soort reactie vindt plaats bij de zeer hete gloeidraad (regel 18)?
A neerslagreactie
B ontledingsreactie
C verbrandingsreactie
81pEen gewone gloeilamp heeft een gemiddelde levensduur van 1000 branduren.
De levensduur van een halogeenlamp is gemiddeld 2,5 maal zo groot. Dit komt
doordat de gloeidraad van dit type lamp langer meegaat.
Geef aan waardoor de gloeidraad van een halogeenlamp langer meegaat
dan die van een gewone gloeilamp.
opgave 3Geconcentreerd zwavelzuur
Geconcentreerd zwavelzuur (98,3%) mag niet in ijzeren vaten worden vervoerd of bewaard. Het reageert namelijk met ijzer, waarbij waterstofgas ontstaat. Dat kan leiden tot gevaarlijke situaties. Geconcentreerd zwavelzuur kan uit moleculen van bepaalde stoffen (zoals huidweefsel, hout, papier, katoen) waterstof- en zuurstofatomen onttrekken. Daaruit ontstaat dan water; hierbij loopt de temperatuur sterk op. De stoffen worden zwart en vallen uit elkaar. Volgens de veiligheidskaart moet bij gemorst geconcentreerd zwavelzuur op de volgende zaken worden gelet: Raadpleeg een deskundige! Ontruim de gevarenzone! NIET laten opslorpen in zaagsel of in ander vergelijkbaar materiaal. Zorg voor goede persoonlijke beschermingsmiddelen. Deze stof NIET in het milieu terecht laten komen.
Gebruik bij de beantwoording van de vragen 16 tot en met 20 zo nodig
bovenstaand tekstfragment.
162pGeef de formule van zwavelzuur.
171pGeconcentreerd zwavelzuur kan wel worden vervoerd en bewaard in vaten van
roestvrijstaal, een legering waarin ijzer voorkomt.
Geef de formule van een metaal dat, behalve ijzer, ook voorkomt in
roestvrijstaal.
181pWaarom kan het ontstaan van waterstofgas leiden tot gevaarlijke situaties?
191pPapier bestaat grotendeels uit cellulose. Cellulose kan worden weergegeven
met de formule (C6H10O5)n.
Geef de naam van de zwarte stof die ontstaat als papier wordt aangetast
door geconcentreerd zwavelzuur.
202pVolgens de veiligheidskaart mag zaagsel niet worden gebruikt om gemorst
geconcentreerd zwavelzuur 'op te slorpen'.
Noem twee waarnemingen die kunnen worden gedaan als iemand toch
zaagsel gebruikt om geconcentreerd zwavelzuur 'op te slorpen'.
opgave 4Aluminiumbrand
Bij het maken van velgen voor sportauto’s ontstaat afval in de vorm van aluminiumkrullen. Dit zijn dunne rafelige slierten aluminium. Het aluminiumafval is verontreinigd met de stof aluminiumfosfide (AlP). Het afval moet volgens de veiligheidsvoorschriften snel worden opgeslagen in dichte containers. Dit gebeurt soms niet op de juiste manier. Wanneer het afval in contact komt met water, treden de volgende reacties op: reactie 1: Het aluminiumfosfide reageert met water volgens de reactie AlP + 3 H O → Al(OH) + PH 2 3 3 Bij deze reactie ontstaat veel warmte. reactie 2: Door de warmte ontbrandt de PH (fosfine) die is ontstaan. 3 Daarbij ontstaan P O en waterdamp. 2 5 reactie 3: De brandende fosfine ontsteekt vervolgens de aluminiumkrullen in de container: het aluminium verbrandt.
211pBij reactie 1 ontstaan twee reactieproducten. Eén van deze reactieproducten is
fosfine.
Wat is de naam van het andere reactieproduct?
223pGeef de vergelijking van reactie 2.
231pWat is de naam van P2O5?
A fosforoxide
B fosfordioxide
C fosforpentaoxide
D difosforpentaoxide
241pGeef de naam van de stof die ontstaat bij reactie 3.
Bij het blussen van brandende aluminiumkrullen mag de brandweer geen water gebruiken. Bij hoge temperatuur reageert het bluswater met aluminium. Hieronder staat de onvolledige vergelijking van deze reactie. 2 Al + .. H O → 2 Al(OH) + .. H 2 3 2
251pWelke coëfficiënt staat er voor H2O als de bovenstaande vergelijking kloppend is
gemaakt?
A 2
B 4
C 6
D 8
opgave 5Kampvuur
Op het Internet zijn diverse sites van scoutinggroepen te vinden. Daarop staan
onder andere aanwijzingen voor het maken van verschillende soorten
kampvuren.
De volgende aandachtspunten worden daarbij onder andere genoemd:
- baken het vuur af met stenen;
- wees bij droogte extra voorzichtig;
- zorg dat er blusmateriaal aanwezig is.
Eén van de mooiste kampvuren is het pagodevuur.
Het vuur heeft de vorm van een oosterse pagodetempel
(zie de afbeelding hiernaast).
De opbouw van de houtstapel is een combinatie van twee constructies. De
binnenste constructie is een soort piramide van takjes waarbij de takjes van
binnenuit naar buiten steeds dikker worden. De kern van deze piramide bevat
houtspaanders die gemakkelijk aan te steken zijn.
De buitenste constructie bestaat uit dikke balken die op een speciale manier
gestapeld worden (figuur 1).
figuur 1
261pNoem een oorzaak waardoor de takjes en de houtspaanders van de binnenste
constructie gemakkelijker vlam vatten dan de dikke balken in de buitenste
constructie.
271pDe verbranding in het kampvuur is een onvolledige verbranding. Uit welke
waarneming kan dat worden afgeleid?
A De vlammen zijn geel.
B Er komt warmte vrij.
C Er ontstaat waterdamp.
D Het vuur knettert.
281pIn sommige delen van het vuur zijn roze vlammen te zien. Welke ionsoort kan
deze kleur in de vlam veroorzaken?
A calciumionen
B kaliumionen
C koperionen
D natriumionen
Op de scouting websites staan ook verschillende recepten voor gerechten die op een kampvuur kunnen worden bereid. Hieronder een voorbeeld: Ei in sinaasappel (lukt altijd!) - Neem een sinaasappel en snij het topje eraf. - Hol vervolgens de sinaasappel volledig uit. - Breek een ei en giet het in de holle sinaasappel. - Plaats de gevulde sinaasappel nu voorzichtig in de hete as. - In de volgende ongeveer 10 minuten zal het ei hard worden. - Haal de gevulde sinaasappel uit het vuur en lepel hem uit.
291pIn hoeveel regels van het recept 'Ei in sinaasappel' wordt een chemische reactie
beschreven?
A 0
B 1
C 2
D 3
302pWelke stof kan worden gebruikt om het kampvuur te doven en waardoor blust
deze stof het brandende kampvuur?
Noteer je antwoord als volgt:
te gebruiken stof:...
brand gestopt door: …
311pNa een kampvuur blijft altijd een hoeveelheid as over. Wanneer deze as met
water wordt geschud, ontstaat een troebel mengsel.
Hoe noemt men het soort mengsel dat is ontstaan?
A emulsie
B neerslag
C oplossing
D suspensie
opgave 6Vitamine-C bruis
Bij de drogist zijn vitamine-C bruistabletten te koop. Als zo’n tablet in een glas water wordt gedaan, lost deze op terwijl er bruisend een gas vrijkomt. Vitamine-C is een zure stof die ook in veel voedingsmiddelen voorkomt. Om gezond te blijven heeft de mens dagelijks een hoeveelheid vitamine-C nodig. Op de verpakking van een bepaald merk vitamine-C bruistabletten staat dat een tablet onder andere vitamine-C (1000 mg), citroenzuur en natrium- waterstofcarbonaat bevat. Als citroenzuur en natriumwaterstofcarbonaat zijn opgelost, reageren ze met elkaar. Daarbij ontstaat het gas. Lineke gaat zo’n tablet onderzoeken. Ze doet de volgende proeven: proef 1: Ze zet een bekerglas met 100 mL koud water op een balans en doet er een vitamine-C bruistablet in. Vervolgens noteert ze om de 10 seconden de massa die de balans aangeeft. proef 2: Om aan te tonen dat bij het bruisen koolstofdioxide ontstaat, leidt Lineke het ontstane gas door een wasfles. In de wasfles bevindt zich een oplossing waarmee koolstofdioxide kan worden aangetoond.
Gebruik bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 36 zo nodig
bovenstaand tekstfragment.
322pBij proef 1 blijkt dat aan het eind van proef 1 de balans 0,54 gram minder
aangeeft dan aan het begin van proef 1. Er is dus tenminste 0,54 gram gas
ontstaan. Om te berekenen hoeveel gram natriumwaterstofcarbonaat (NaHCO3)
heeft gereageerd, gebruikt Lineke de volgende reactievergelijking:
H+ + NaHCO3 → CO2 + H2O + Na+
Bereken met bovenstaande gegevens hoeveel gram
natriumwaterstofcarbonaat ten minste aanwezig is in een bruistablet.
332pGeef de naam van de oplossing die zich bevindt in de wasfles die Lineke
gebruikt bij proef 2 en noem de waarneming waaruit blijkt dat het gas
koolstofdioxide is.
Noteer je antwoord als volgt:
naam oplossing:...
waarneming:...
341pBij proef 2 is het gas door een wasfles geleid. In welke van onderstaande
tekeningen wordt het gas op de juiste wijze door de wasfles geleid?
B tekening 2
C tekening 3
D tekening 4
351pAls het bruisen bij proef 1 is opgehouden, bepaalt Lineke de pH van de ontstane
oplossing. De pH blijkt 4 te zijn.
Waarmee heeft Lineke de pH van deze oplossing kunnen vaststellen?
A blauw lakmoespapier
B rodekoolsap
C rood lakmoespapier
D universeelindicatorpapier
361pBij proef 1 stopte het bruisen na 90 seconden. Nadia herhaalt proef 1 van Lineke
met 100 mL warm water.
Na hoeveel tijd stopt het bruisen bij de proef van Nadia?
A na minder dan 90 seconden
B na 90 seconden
C na meer dan 90 seconden
opgave 7Kunstmest
Planten hebben voor hun groei onder andere stikstof nodig. Daarom bevatten meststoffen verbindingen waarin dit element voorkomt. Een voorbeeld van zo’n verbinding is het zout Ca(NO ) . Alleen wanneer Ca(NO ) is opgelost, kan het 3 2 3 2 worden opgenomen door planten.
372pGeef de naam van het zout Ca(NO3)2.
383pBereken het massapercentage stikstof in Ca(NO3)2.
391pWat is de vergelijking voor het oplossen van Ca(NO3)2?
A Ca(NO3)2 (s) → Ca(NO3)2 (aq)
B Ca(NO3)2 (s) → Ca (aq) + (NO3)2 (aq)
C Ca(NO3)2 (s) → Ca2+ (aq) + (NO3–)2 (aq)
D Ca(NO3)2 (s) → Ca2+ (aq) + 2 NO3– (aq)
opgave 8Citroenzuur
Veel frisdranken, waaronder zogenoemde Up-dranken, bevatten citroenzuur. Joost bepaalt het citroenzuurgehalte van een bepaald soort Up-drank. Hij gebruikt daarvoor het volgende voorschrift: − Doe Up-drank in een bekerglas en laat dit een paar dagen staan zodat de oplossing geen koolstofdioxide meer bevat; − meet daarna nauwkeurig 10,0 mL van de Up-drank (zonder koolstofdioxide) af en breng dit over in een erlenmeyer; − voeg enkele druppels fenolftaleïen toe; − titreer de kleurloze oplossing met natronloog tot kleuromslag.
402pGeef de formules van de ionen die voorkomen in natronloog.
411pWelke kleur heeft de oplossing bij het eindpunt van de titratie?
423pJoost blijkt bij het eindpunt van de titratie 9,1 mL natronloog te hebben
toegevoegd. Uit een andere proef weet hij dat 1,0 mL van de gebruikte
natronloog reageert met 3,2 mg citroenzuur.
Bereken hoeveel gram citroenzuur in 100 mL van de Up-drank aanwezig is.
Ga er bij de berekening vanuit dat de Up-drank geen andere zuren bevat.
opgave 9De (on)zin van waterontharders
1 Hard water veroorzaakt kalkaanslag (kalksteen). Maar hard water komt nog 2 slechts op enkele plekken in Nederland voor. Is apparatuur om het leidingwater 3 te ontharden dan wel nodig? Wie kent de vervelende effecten van kalkaanslag 4 niet? Dof sanitair, een verstopte douchekop en soms zelfs kapotte apparaten. 5 Heeft het zin om leidingwater te ontharden, is een vraag die veel gesteld wordt 6 aan de Consumentenbond. Het antwoord: eigenlijk niet. Vrijwel nergens in 7 Nederland stroomt nog hard water uit de kraan, omdat de meeste waterbedrijven 8 het water eerst gedeeltelijk ontharden. De hoeveelheid calcium en magnesium in 9 het water wordt dan verminderd. 10 De waterbedrijven geven nog als tip dat de meeste huishoudelijke apparaten 11 eenvoudig te ontkalken zijn met huishoud- of schoonmaakazijn. naar: Consumentengids
431pUit welke stof bestaat kalkaanslag (regel 1)?
A calciumcarbonaat
B calciumhydroxide
C calciumoxide
442pNoem twee manieren waarop water geheel of gedeeltelijk onthard kan worden.
451pChemisch gezien is de beschrijving in de regels 8 en 9 niet juist.
Neem onderstaande zin over en vul de juiste woorden in.
De hoeveelheid.......................... en..................... in het water wordt dan
verminderd.
461pWat is de notatie van de oplossing die volgens bovenstaand artikel gebruikt kan
worden om huishoudelijke apparaten te ontkalken?
A H+ + Ac–
B H+ + Cl–
C 2 H+ + CO32–
D H+ + NO3–
472pOp een fles huishoudazijn staat: bevat 40 g azijnzuur per liter azijn.
Op een fles schoonmaakazijn staat: bevat 8 g azijnzuur per 100 mL.
In welk van deze twee azijnsoorten is de concentratie azijnzuur het grootst?
Motiveer je antwoord met behulp van een berekening.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
