Eindexamen aardrijkskunde vwo 1999 tijdvak 1

opgave 1Bevolkingsgeografie

tekst 1 Hogere huursubsidie wenselijk in Den Haag In Den Haag leven 23.000 huurders onder het door het Nederlands Instituut voor Budgetvoorlichting berekende bestaansminimum; een nog groter aantal huurders houdt na aftrek van de woonlasten onvoldoende geld over om volwaardig te kunnen leven. Dat blijkt uit het rapport ’Huren in de hofstad’ van Onderzoeksinstituut OTB. Een verhoging van de huursubsidie voor Haagse huurders zou daarom wenselijk zijn. Het zijn vooral de alleenstaande ouderen en jongeren die te maken hebben met een te hoge huur. vrij naar:Overheidsstatistiek nr.4,8 maart 1996 kaart 1 Groene druk 1996 bron:Statistiek bij De Grote Bosatlas,51 e druk,1997

kaart 2 Demografische druk 1996 bron:Statistiek bij De Grote Bosatlas,51 e druk,1997 Uit tekst 1 blijkt dat er een samenhang is tussen de leeftijdsopbouw en de behoefte aan goedkope huurwoningen. Voor het Onderzoeksinstituut OTB is het interessant iets te weten over deze leeftijdsopbouw. Uit de kaarten 1 en 2 kan worden afgeleid welke van de in tekst 1 genoemde leeftijdsgroepen in Den Haag relatief veel voorkomt.

■ Noem de bedoelde leeftijdsgroep en leg uit op welke wijze je uit de kaarten 1 en 2 deze conclusie kunt trekken. Om huursubsidies te beperken zou een strakker toewijzingsbeleid kunnen worden gevolgd.Daarbij zou men niet te duur maar ook niet te goedkoop mogen wonen.Toch is men bang voor de gevolgen van zo’n maatregel.

■ Noem een volgens de overheid ongewenst ruimtelijk gevolg van zo’n maatregel. Uit kaart 1 blijkt dat de groene druk in de grote steden van de zuidvleugel van de Randstad afwijkt ten opzichte van de omringende gemeenten.

kaart 3 De bevolkingsgroei in Nederland per provincie, 1985-1993 vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1997

■ Geef aan voor welke provincie (op kaart 3) de bevolkingsgroei negatief is en verklaar de omvang van beide gegevens die in dit gebied op de kaart zijn afgedrukt. tekst 2 Woonmilieus in 1986 De grote differentiatie van woonmilieus in de Randstadprovincies is opvallend. Een belangrijke verklaring hiervoor is dat de druk op het ruimtegebruik in de Randstad een aantal woonmilieutypen heeft doen ontstaan die in de rest van het land niet of nauwelijks kunnen ontstaan. vrij naar:Hanou,M.,c.s.,RuimtelijkeVerkenningen 1997,Rijksplanologische Dienst

kaart 4 y y vrij y y naar:Hanou,M.,c.s.,RuimtelijkeVerkenningen y y y y y y y y 1997,Rijksplanologische Dienst Drie van de woonmilieus y y y aangegeven in de legenda van kaart 4 zijn ontstaan door suburbanisatie.

■ Noem twee van deze drie woonmilieus. De welgestelde woonmilieus blijken,volgens kaart 4,vooral op de zandgronden voor te komen.

opgave 2Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke

factoren (toegepast op het veenlandschap en het

zeekleilandschap)

De overgang van veenweidegebied naar droogmakerij is in het algemeen goed in het

landschap te herkennen als je let op de verkaveling.

72p

Beschrijf de overheersende verkaveling in beide gebieden.

opgave 3kaart 5^De Loosdrechtse Plassen en het Gooi

vrij naar:Berendsen,H.J.A.,Landschappelijk Nederland,1997 De Loosdrechtse Plassen (zie kaart 5) zijn nooit drooggemaakt.Dat heeft onder andere te maken met de nabijheid van de pleistocene zandgronden van het Gooi.

kaart 6 Een deel van Noordwest-Overijssel bron:Topografische Dienst Emmen,kaart 16 West,1988 Het op kaart 6 afgebeelde gebied ’De Weerribben’ heeft uiteraard niet zomaar de status van natuurreservaat gekregen.

■ Noem twee kenmerken waaruit je kunt afleiden dat dit een gebied is met hoge natuurwaarden. Plassengebieden als afgebeeld op kaart 6 zijn vaak in gebruik voor de recreatie. De recreatie vormt echter vaak een bedreiging voor dergelijke,kwetsbare gebieden.

kaart 7 Zeeland bron:De Pater,B.C.,Nederland in delen,deel 1,1989 De letters A,B en C hebben elk betrekking op een apart gebied/deel van de legenda van kaart 7. Deze gebieden liggen op verschillende hoogte ten opzichte van het NAP.

kaart 8 Een historische kaart van Walcheren vrij naar:De Pater,B.C.,Nederland in delen,deel 1,1989

kaart 9 Bedijkingen in Groningen (16e tot 20e eeuw) vrij naar:Van de Ven,G.P.,Leefbaar Laagland,Matrijs,1993 Door de inpolderingen,zoals afgebeeld op kaart 9,ontstonden problemen met de afwatering.

■ Waaruit bestaat dit afwateringsprobleem en waardoor wordt dit veroorzaakt? figuur 1 West-oost doorsnede door Laag-Nederland

■ Figuur 1 laat zien dat in het gebied tussen duinen en stuwwallen afwisselend Hollandveen en afzettingen van Calais aan het oppervlak voorkomen.

opgave 4Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en

de internationale milieuproblemen en de Nederlander en de

milieugebruiksruimte)

De zwaveluitstoot in kilogram per inwoner is in landen als Polen,Tsjechië, Slowakije,

Slovenië en Bulgarije opvallend hoog.

In Nederland is de zwaveluitstoot geringer.

162p

Noem twee redenen – afgezien van de technische voorsprong – voor de geringere

zwaveluitstoot van Nederland.

Nederlandse elektriciteitsproducenten zijn medeveroorzakers van een milieuprobleem.

Door de aanplant van bos willen ze dit probleem verminderen.

172p

Welk milieuprobleem wordt hier bedoeld en wat is de functie van de aanplant van bos?

De Nederlandse elektriciteitsproducenten kunnen kiezen uit bosaanplant in Laag-Nederland

of in Polen.

182p

Geef twee argumenten voor het aanplanten van bos in Polen.

Bodemaantasting

vrij naar: De Grote Bosatlas, 51^e druk, 1997

Bovenstaande kaart vormde de aanleiding tot een debat over de mate van bodemaantasting

op mondiale schaal. Eén van de debattanten verklaarde: „Zie je wel, het valt wel mee met

die bodemaantasting.Als je alle gebieden optelt, dan is de helft van de aarde nauwelijks of

niet aangetast”.

194p

Stel, jij bent het niet eens met de uitspraak van bovenstaande debattant. Noem vier

argumenten om de uitspraak van deze debattant te relativeren.

In de legenda van kaart 10 worden onder andere gebieden onderscheiden die worden

aangetast door afstromend water. Dit komt bijvoorbeeld in Zuid-Oost-Azië op nogal grote

schaal voor.

De ontbossing wordt hierbij vooral als oorzaak genoemd. Het stopzetten van de ontbossing

is echter geen eenvoudige zaak.

202p

Geef hiervoor een demografische verklaring.

opgave 6Yangtze verdeelt China

vrij naar: NRC/Handelsblad, 8 november 1997

Een deel van de rivier de Yangtze in China

Wuhan Gezhoubadam Yichang Sandouping Wanxian e gtz n a Y Chongging 0 50 100 km

vrij naar: NRC/Handelsblad, 8 november 1997

De monsterdam in de rivier Yangtze verdeelt China in voorstanders en tegenstanders (zie

tekst 3 en kaart 11).

Voorstanders van de aanleg beweren onder andere dat de uitstoot van koolstofdioxide

aanzienlijk kan worden verlaagd.

Tegenstanders van de aanleg beweren daarentegen dat de stuwmeren wel eens snel

zouden kunnen dichtslibben.

214p

Maak voor zowel de voorstanders als voor de tegenstanders duidelijk waarop zij

bovenstaande bewering baseren.

Matig en sterk verdroogde terreinen in West-Nederland op basis van ecologische

indicatoren

vrij naar: Natuurbeleidsplan, regeringsbeslissing, 1989-1990

Kaart 12 laat de mate van verdroging in West-Nederland zien. Deze verdroging hangt

samen met een daling van de grondwaterspiegel.

223p

Waar vindt deze verdroging vooral plaats en noem twee oorzaken waarom de verdroging

daar zo sterk is.

Natuurbehoud

bron: Edumedia, 1989

Een deel van de ecologische hoofdstructuur van Nederland

Legenda: natuurgebied: bestaand of te ontwikkelen ecologische verbindingszone: te versterken of te ontwikkelen 0 30 60 km

vrij naar: De Grote Bosatlas, 51^e druk, 1997

In figuur 2 wordt een vorm van natuurbeleid getypeerd waarmee je kunt zorgen dat

bepaalde waardevolle ecosystemen bewaard blijven.

232p

Ligt aan ’de ecologische hoofdstructuur van Nederland’ (zie kaart 13) een dergelijke

beleidsvisie ten grondslag?

Geef de verklaring voor het bedoelde antwoord.

opgave 7Internationalisering

kaart 14 Aantal verschillende bestemmingen van directe lijnvluchten vanaf 46 Europese luchthavens, januari 1992 intercontinentaal vrij naar:Bosman,Jeroen,Vluchtbestemmingen,Geografie,1993 Uit kaart 14 blijkt dat er in Europa kan worden gesproken van een tweedeling in soorten luchthavens.Deze tweedeling bestaat uit enerzijds een beperkt aantal grote luchthavens zoals Schiphol en anderzijds een behoorlijk aantal kleine(re) luchthavens zoals Kopenhagen.

■ Beschrijf het verschil tussen deze twee soorten luchthavens. Tussen deze twee soorten luchthavens bestaat een relatie.

kaart 15 Spreiding van de auto-industrie in het grensgebied van de VS en Mexico vrij naar:Verkoren,Otto,Autoproductie in de VS,Geografie,1997 tekst 4 „(…) Tegenwoordig worden steeds meer afzonderlijke onderdelen elders van tevoren geassembleerd tot min of meer kant-en-klare gehelen. Zo wordt op de eindassemblagelijn gewerkt met complete automotoren, met min of meer volledige dashboard-panelen, met complete stereo-sets, of met bekabelingsystemen die al gereed zijn gemaakt voor het juiste autotype. Voorafgaande aan de eindassemblage zijn er inmiddels dus tal van subassemblage activiteiten, die verricht worden door gespecialiseerde bedrijven. (…)” vrij naar:Verkoren,Otto,Autoproductie in de VS,Geografie,1997 In de Amerikaanse auto-industrie zijn grote veranderingen opgetreden (zie tekst 4). In Noord-Amerika is in de afgelopen decennia een wijziging opgetreden in de locatie van de auto-industrie.Het resultaat daarvan is (ten dele) zichtbaar op kaart 15. Een dergelijke ontwikkeling in locatiekeuze van delen van het productieproces is ook in Europa gaande.

tekst 5 Singapore, een helder vizier op de toekomst Singapore behoort met Hong Kong, Taiwan en Zuid-Korea tot de eerste generatie nieuwe industrielanden, de vier Aziatische ’tijgers’. In Zuid- en Zuid-Oost-Azië zijn inmiddels ook nieuwe ’welpen’, zoals Thailand en Maleisië opgekomen, terwijl eveneens in dat gebied drie ’slapende reuzen’ tot ontwikkeling zijn gekomen. vrij naar:Kieboom,J.P.,Singapore,een helder vizier op de toekomst,in:Technieuws,mei 1997 In tekst 5 wordt gesproken over drie ’slapende reuzen’.Eén van deze ’slapende reuzen’ is China.

■ Noem de twee andere ’slapende reuzen’. tekst 6 Het gevaar dreigt dat alle ’Emerging Markets’ (’tijgers’, ’welpen’ en ’slapende reuzen’) op een hoop worden gegooid. Maar de verschillen zijn vaak groter dan de overeenkomsten. vrij naar:Kieboom,J.P.,Singapore,een helder vizier op de toekomst,in:Technieuws,mei 1997 Door de opkomst van ’welpen’ en ’slapende reuzen’ heeft Singapore zijn economie sterk moeten aanpassen.

■ Noem de verandering die Singapore in zijn economie heeft moeten aanbrengen en leg uit waarom deze aanpassing noodzakelijk was. tekst 7 De bas in de kas – De muzikale droom van kweker Pieter van Egmond Veel van wat Pieter van Egmond heeft ondernomen was bedoeld om meer vrije tijd voor zichzelf te creëren. Wat in zijn kwekerij maar even automatisch kan worden gedaan, wórdt automatisch gedaan. Maar vaak zo revolutionair, dat van het een dan weer het ander komt. Zijn bedrijf is de top. Maar Van Egmond wil nog steeds maar één ding: tijd! Om zich te ontwikkelen tot operazanger. „In plaats van kweker kun je mij beter eind aan het familiebedrijf zal zijn een computergestuurde fabrikant van gekomen. Van Egmond rouwt daar niet babyplantjes noemen, want dat is in om: „Die geschiedenis laat mij feite wat ik ben”, zegt Pieter van Egmond weliswaar niet koud, maar veel warmer met bedaarde basstem. En inderdaad word ik bij de gedachte dat de ruim zijn elektronisch beveiligde kwekerij honderd mensen die hier in vaste en Vegmo Plant in het Noord-Hollandse losse dienst werken een toekomst wordt Rijsenhout is net een hightech fabriek, geboden en dat ik het zaad heb gestrooid zij het geheel onder glas, met een totale voor Vegmo Plant als een mini- vloeroppervlakte van 54.000 vierkante wereldconcern”. meter. Alle aandelen heeft hij namelijk verkocht (…) aan de Amerikaanse Ball Horticulture Geen van zijn kinderen zal hem opvolgen, Group, een multinational in zaden voor waarmee na bijna vierhonderd jaar een groenten, planten en bloemen. vrij naar:Wennekes,Wim,SAFE,augustus/september 1997 Kweker Pieter van Egmond zal zijn „hightech-fabriek (Vegmo Plant)”niet alleen hebben ontwikkeld om meer vrije tijd voor zichzelf te creëren.

■ Noem twee andere overwegingen die zullen hebben meegespeeld. Dat een zo goed lopend tuinbouwbedrijf verkocht wordt (zie tekst 7) is enerzijds jammer voor Nederland,maar anderzijds zijn er ook grote voordelen aan verbonden.

tekst 8 Waar andere shuttle-initiatieven jammerlijk tot stilstand kwamen, loopt de shuttle van het project ’Verleggen Versgrenzen’ als een trein. Momenteel dendert er twee keer per week een trein volgeladen met onder andere verse groenten en vlees van Rotterdam naar Moskou. Het gaat zo goed dat de deelnemers van het project zich nu buigen over de vraag hoe dit systeem verder is uit te breiden. Waarom verloopt juist dit shuttle- project zo succesvol? Harm Holthuizen: „We hebben alle knelpunten uit het traject gehaald”. vrij naar:Willemsen,Corinne,Platform,september 1997 Tot september 1998 verliep dit shuttle-project succesvol!

opgave 8Marokko

■ Noem het bedoelde milieuprobleem en beschrijf op welke wijze het menselijk handelen het (hier) bedoelde probleem veroorzaakt. tekst 9 Een reis door Marokko Onderstaande tekst is vrij naar een reisbeschrijving in ’De Schakel’ van week 36 in 1997. (De Schakel is een huis-aan-huisblad dat in de Hoeksche Waard wordt verspreid.) Enkele tekstfragmenten zijn met de letters A, B, C en D aangegeven. Deze tekstfragmenten hebben betrekking op verschillende gebieden in Marokko. Tijdens de reis, zoals in het artikel beschreven, worden achtereenvolgens de gebieden A, B, C en D bezocht. ADe eerste dag rijden we door een weinig inspirerend landschap met veel kale hellingen waarop boeren hun land bewerken op dezelfde manier als duizend jaar geleden. BHet doet vreemd aan om na alle droogte tussen de ceders te rijden. Het heeft niet veel weg van het Marokko dat we van de plaatjes kennen. Het dorpje Ifrane lijkt vooral op een Alpendorpje en het blijkt dan ook een wintersportplaats te zijn. CNa Ifrane begint weer het stoffige Marokko. De route naar Erfoud voert door een landschap met prachtige palmoases en dorpjes met huizen van aangestampte leem. Het wordt steeds warmer, droger en vlakker. DAls we op weg gaan naar de ’gorges du Todra’ laten we de kale vlakten en het zand achter ons. De ’gorges du Todra’ is een lange diepe kloof met daarin een kabbelend watertje.

■ Schrijf de letters A,B en D onder elkaar op je antwoordblad en zet er de naam achter van het gebied waar de tekst betrekking op heeft.Je mag elke naam maar één keer gebruiken. Kies hierbij uit: • HogeAtlas • MiddenAtlas • Rif • Tafilalt.

tabel 1 Gemiddelde dag- en nachttemperatuur in °C per maand van een aantal plaatsen J F M A M J J A S O N 13 4 15 10 16 10 17 8 9 4 20 7 21 3 13 5 16 10 17 10 18 8 10 3 21 9 23 6 15 7 17 11 18 12 20 10 13 0 23 11 26 10 17 9 19 12 20 13 21 11 16 2 23 13 30 14 20 12 21 14 23 15 22 14 18 5 24 14 35 19 24 16 24 17 26 18 24 17 25 9 25 17 40 23 27 18 26 19 28 21 26 19 31 12 26 18 44 27 27 18 27 19 29 21 27 19 30 12 27 18 43 26 25 16 25 18 27 19 26 18 25 9 27 17 36 21 21 12 22 16 23 16 24 15 19 5 26 15 31 16 17 8 19 13 21 13 21 12 14 1 24 12 26 11 Legenda: Gemiddelde dagtemperatuur per maand: 16 Gemiddelde nachttemperatuur per maand: 9 vrij naar:Guide de tourisme,Michelin,1988 kaart 17 Marokko vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1997

■ Verklaar het verschil in dagamplitudes tussen de plaatsen Tanger en Al Hoceima ten opzichte van de plaatsen Ifrane en Zagora en licht dit toe met behulp van de gegevens van tabel 1. De productie van citrusfruit in Marokko is nogal wisselend van omvang.

■ Noem hiervoor de belangrijkste oorzaak. Marokko is een land dat zowel agrarische producten importeert als exporteert.

tabel 2 De verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen per leeftijdsgroep, in procenten, in Marokko en Nederland, 1994 Marokko Nederland Leeftijd mannen vrouwen mannen 0-4 51,1 48,9 51,2 5-9 50,3 49,7 51,3 10-14 51,3 48,7 51,3 15-19 51,1 48,9 51,3 20-24 48,6 51,4 51,2 25-29 46,9 51,3 51,6 30-34 47,1 52,9 51,8 35-39 48,5 51,5 51,5 40-44 48,6 51,4 51,6 45-49 46,5 53,5 51,2 50-54 44,2 55,8 50,5 55-59 45,4 54,6 50,2 60-64 46,1 53,9 49,9 65-69 46,1 53,9 48,8 70-74 49,3 50,7 46,3 75+ 49,5 50,5 36,3 vrij naar:CBS,Jaarboek,1995 In tabel 2 is per leeftijdsgroep aangegeven hoe groot het aandeel mannen en vrouwen is. Dit is zowel weergegeven voor Marokko als voor Nederland.In de eerste vier leeftijdsgroepen (0-19 jaar) verschilt het beeld van Marokko nauwelijks van dat van Nederland. Daarna zijn de verschillen tussen Nederland en Marokko vrij groot.Zeker tot zo ongeveer de groep 70-jarigen.

■ Verklaar dit verschil en ga hierbij in op de situatie in Marokko. In Marokko zijn langs de Atlantische kust op diverse plaatsen grote(re) havensteden tot ontwikkeling gekomen.Aan de Middellandse zeekust is dat vrijwel niet het geval.

■ Geef drie mogelijke redenen waarom aan de Middellandse zeekust vrijwel geen grote(re) havensteden tot ontwikkeling zijn gekomen. Let op:de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

figuur 3 Leeftijdsdiagram van de Marokkaanse bevolking in 1994 2000 1500 1000 500 0 0 500 1000 1500 2000 vrij naar:Le Maroc en chiffres,1994 Het groeitempo van de Marokkaanse bevolking is de laatste jaren veranderd.

■ Is het groeitempo toegenomen of afgenomen? Geef een uit figuur 3 af te leiden argument voor de bedoelde conclusie. Geef tevens de verklaring voor de bedoelde verandering. Binnen Marokko bestaan diverse vormen van migratie.Eén daarvan is de ruraal-rurale seizoenstrek.Een deel van de bevolking trekt dan in de oogstperiode in fases van Zuid- Marokko naar Noord-Marokko (en vervolgens weer naar huis).

■ Leg uit waarom deze bevolkingsbeweging in fases van Zuid-Marokko naar Noord- Marokko verloopt. tekst 10 Bank speelt in op heimwee naar Marokko De Marokkaanse staatsbank werft in Nederland leerlingen voor een internaat in Marokko. (…) Het internaat past in het beleid dat de Marokkaanse staatssecretaris L. Gaboune onlangs tegenover deze krant uiteenzette: Marokko wil de banden met de geëmigreerde onderdanen aanhalen. (…) vrij naar:NRC/Handelsblad,14 juli 1997